* Qazaqstan sýdıalarynyń VI sezi qarsańynda
Elimiz táýelsizdik alǵan kezden bastap damýdyń ózindik úlgisin bastan keshirýde. Elbasynyń aldymen – ekonomıka, sodan keıin saıasat degen ustanymy ekonomıkamyzdyń órleýine basty faktor bolǵany anyq. Alaıda, elimizdegi sýdıalardyń eńbekaqysy jáne otstavkadaǵy sýdıalardyń zeınetaqysynyń mólsherin salystyrmaly túrde qaraǵanda, bizdiń elimizde sýdıalardyń eńbekaqysy reseılik áriptesteriniń eńbekaqysynan tórt ese, al zeınetaqysy on jeti ese az ekeni belgili bolǵan. Endeshe, basqa quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń materıaldyq jaǵdaılaryn jaqsartýǵa baǵyttalǵan jumystardyń oń sheshilgenin eskersek, sýdıalarǵa da qatysty osy másele keshiktirilmese eken dep tileımiz.
* Qazaqstan sýdıalarynyń VI sezi qarsańynda
Elimiz táýelsizdik alǵan kezden bastap damýdyń ózindik úlgisin bastan keshirýde. Elbasynyń aldymen – ekonomıka, sodan keıin saıasat degen ustanymy ekonomıkamyzdyń órleýine basty faktor bolǵany anyq. Alaıda, elimizdegi sýdıalardyń eńbekaqysy jáne otstavkadaǵy sýdıalardyń zeınetaqysynyń mólsherin salystyrmaly túrde qaraǵanda, bizdiń elimizde sýdıalardyń eńbekaqysy reseılik áriptesteriniń eńbekaqysynan tórt ese, al zeınetaqysy on jeti ese az ekeni belgili bolǵan. Endeshe, basqa quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerleriniń materıaldyq jaǵdaılaryn jaqsartýǵa baǵyttalǵan jumystardyń oń sheshilgenin eskersek, sýdıalarǵa da qatysty osy másele keshiktirilmese eken dep tileımiz.
Al bul máseleler aldaǵy Qazaqstan sýdıalarynyń VI sezinde kún tártibiniń biri retinde talqylanyp, oń sheshimin tapsa quba-qup bolar edi. О́ıtkeni, Memleket basshysy «Qazaqstan-2050» Strategııalyq Joldaýynda áleýmettik saıasattyń jańa qaǵıdalarynyń biri retinde ekonomıkanyń ósimine baılaýly ómir sapasynyń standarttaryn kezeń-kezeńmen sapaly arttyrý dep belgiledi. Olaı bolsa, bizdiń taqyrybymyzdyń ózegi bolǵan sýdıalardyń materıaldyq jaǵdaıyn arttyrý máselesi oń sheshimin tabatyndyǵyna senimimiz mol.
Sonymen qatar, Elbasy osy Joldaýynda azamattardyń sot arqyly qorǵalý quqyn júzege asyrýdy tolyq qamtamasyz etý maqsatynda sot tóreligin júzege asyrý prosesin ońaılatýdy, ony basy artyq bıýrokratııalyq rásimderden aryltýdy tapsyrdy. Bul óte oryndy jáne mezgilinde aıtylǵan tapsyrma dep esepteımiz jáne ony júzege asyrýdy qamtamasyz etýge úles qosý maqsatynda keıbir usynystardy bildirýdi jón sanap otyrmyz.
Qazirgi qoldanystaǵy Azamattyq is júrgizý kodeksiniń 229-babynyń talaptaryna sáıkes azamattyq is boıynsha sot sheshiminiń qarar bóligin ǵana jarııalap, dáleldi sheshimdi bes kúnniń ishinde jazýǵa quqyly. Al Qylmystyq is júrgizý kodeksiniń 384- babynyń 1-bóligine sáıkes tóraǵalyq etýshi úkimniń tolyq mátinine qol qoıǵannan keıin sot otyrysy zalyna oralyp úkimniń kirispe jáne qarar bóligin jarııalaıdy.
Endi osy jerde aıta ketetin másele, qylmystyq is boıynsha da azamattyq iske qatysty sheshim shyǵarǵan sııaqty, úkimniń (qaýlynyń) qarar bóligin jarııalap, dáleldi úkimdi (qaýlyny) bes táýlik ishinde jazatyn bolsa, onda sot prosesin basy artyq reglamentteýden aryltýǵa septigi tıer edi dep esepteımiz. Sebebi, bulaı etý, sonymen qatar, proseske qatysýshylardyń da, sottyń da ýaqytty tıimdi paıdalanýlaryna yqpal etedi.
Osy máseleni ońtaıly sheship, is júrgizý zańnamasyna tıisti ózgertýler engizilse, onda sýdıanyń kómekshisi laýazymyn engizýge múmkindik berer edi. Sol kezde sýdıa kómekshisiniń atqaratyn jumysynyń aýqymy da aıqyndala túser edi, ıaǵnı sýdıany tehnıkalyq jumystar atqarýdan bosatyp, onyń jumysyn zańdy durys qoldaný maqsatyndaǵy shyǵarmashylyq áreketterge baǵyttaǵan bolar edi. Al, tıisti sot aktisiniń jobasyn jasap, sýdıaǵa usynýdy kómekshi atqaratyn bolady. Mine, sot otyrysynyń hatshysy men sýdıa kómekshisiniń aıyrmashylyǵy da osynda jatyr, ıaǵnı, sot otyrysynyń hatshysy iske qatysýshylardy sot otyrysyna shaqyrtý, habarlamalar joldaý jáne sot otyrysynyń hattamasyn ázirleýmen aınalysady. Sýdıa kómekshisi laýazymyn ishki rezerv arqyly jasaqtaýǵa bolady dep esepteımiz. Sondyqtan ol ekonomıkalyq jaǵynan qosalqy shyǵyndardy kóp qajet etpeıdi.
Bizdiń osy usynysymyz qoldaý tapsa, onda sot jumysyn basy artyq rásimderden aryltyp, jeńildetken bolar edi
Qylmystyq is júrgizý kodeksiniń 7-babyna sáıkes, sýdıa sot bıliginiń ıesi bolyp tabylady. Sondyqtan sýdıanyń mártebesi de onyń laýazymyna laıyq bolýǵa tıis. Osy rette taǵy bir aıta keterlik nárse, sýdıanyń arnaıy tósbelgisin belgilegen durys sııaqty, sýdıa ony depýtattar sııaqty kúndelikti taǵyp júretin bolsa, onyń bedeli aıqyndala túsetin bolady. Osy máseleler sýdıalardyń VI sezinde talqylanyp oń sheshimin tapsa, sot jumysy jetildirile túser edi.
Oralbek BAQTYGEREEV,
Shalqar aýdandyq sotynyń tóraǵasy.
Aqtóbe oblysy.
