Boks • 21 Qazan, 2020

Judyryǵy joıqyn Jańabergenov

1126 ret
kórsetildi
11 mın
oqý úshin

Mańǵystaýlyq bapker Marat Jákıev bir shoǵyr boks juldyzyn tárbıelep, úlken arenaǵa shyǵarǵanyn jankúıerler jaqsy biledi. Máselen, Ádilbek Nııazymbetov London men Rıo olımpıadalarynda, Baký men Almatydaǵy álem chempıonattarynda kúmis alyp, Azııa oıyndarynyń jeńimpazy jáne Azııa chempıony atandy. Berik Ábdirahmanov – álem birinshiliginiń qola júldegeri, qurlyq chempıony. Bul kúnderi sharshy alańdy shaıqap júrgen Bekzat Nurdáýletovtiń álem chempıony degen dardaı ataǵy bar. Al sol Jákıevtiń qol astynda jattyqqan jigitterdiń arasynan alǵashqy bolyp asa iri dodalarda daralanǵan Erdos Jańabergenov edi...

Judyryǵy joıqyn Jańabergenov

 

Qaraqalpaqstannyń Hojeli qala­syn­da týyp-ósken Erdos qolyna bylǵary qolǵapty jeti jasynda kıdi. Sol jaqta júrip, óziniń salmaǵyndaǵy balalar arasynda qalalyq, oblystyq, respýblıkalyq deńgeıdegi jarystarda alǵashqy tabystaryna qol jetkizdi. 2001 jyly Jańabergenovter otbasy Qazaqstanǵa qonys aýdardy. Ol kezde Erdos 17 jas­ta edi. Aqtaý qalasynda bilikti bapker Marat Jákıev jetekshilik etetin úıirmede boks óneriniń qyr-syryna qanyqqan qandasymyz ýaqyt oza táýir nátıjeler kórsete bastady. Túrli halyqaralyq týrnırde top jaryp, qyraǵy mamandardyń nazaryna ilikti. Desek te birazǵa deıin oǵan el chempıonatynda top jarý baqyty buıyrmady. Soǵan qaramastan ulttyq qurama bapkerleri Jańabergenovti 2005 jyly Álem kýbogyna qatysýshylardyń tizimine qosty. Mine, dál sol kezde onyń juldyzy jarqyraı jandy.

Máskeý tórindegi dúbirli doda sport­tyń osy túrinde ozyq nátıje kórsetip júrgen memleket ókilderiniń basyn qosty. Jarys jeńimpazy koman­dalyq saıysta anyqtalýǵa tıis edi. Al­ǵashqy básekeni Qazaqstan quramasy Grýzııaǵa qarsy ótkizdi. Bizdiń jigitter 9:2 esebimen jeńiske jetti. 81 kılo salmaqta synǵa túsken Erdos Tornıke Iаvelashvılıdi ekinshi raýndta esinen tandyrdy. Kelesi kez­desýde boksshylarymyz Afrıka qura­masyn 11:0 esebimen tas-talqan etti. Qap taýy qyranyn qalaı uryp jyqqanyn kórip, meseli qaıtyp qalǵan qara qurlyq ókili Jańabergenovpen jekpe-jekke shyǵýdan bas tartty.

Jartylaı fınalda Qazaqstan men Kýbanyń boksshylary kúsh synasty. Erdosqa deıin segiz juptyń básekeleri aıaqtalǵan bolatyn. Tarazy basy teńselip turdy. Tarqatyp aıtsaq, Mirjan Raqym­janov (51 kılo) Andrı Laffıtany, Serik Sápıev (60 kılo) Iordenıs Ýgasty, Qanat Oraqbaev (64 kılo) Karlos Banto Sýa­resti jáne Gennadıı Golovkın (75 kılo) Iordenıs Despeındi jeńse, Mırat Sár­sen­baev (48 kılo) Iаn Bartelemıge, Murat Aımyrasov (54 kılo) Gılermo Rıgon­do Ortıske, Galıb Jafarov (57 kılo) Iýrıorkıs Gamboaǵa jáne Baqyt Sársek­baev (69 kılo) Erıslandı Laraǵa ese ji­berdi. Esep – 4:4.

81 kılo salmaqtaǵy Erdos Jańa­ber­ge­nov pen Iýnıel Dortıkos sharshy alańǵa kóterilgende kópshilik qazaq boksshysynyń jeńiske jetetinine kúmánmen qarady. Sebebi 19 jastaǵy Bostandyq aralynyń ókili sonyń aldyndaǵy eki kezdesýinde óte keremet óner kórsetti. Taılandtyń túlegin tas-talqan etse, rýmynııalyq sportshyny nokaýtqa jiberdi. Onyń ústine Iýnıeldiń qazaqqa qaraǵanda boıy da, qoly da uzyn eken. Biraq bul jaıttar qandasymyzǵa esh qolaısyzdyq týdyrǵan joq. Básekeniń basynan tizgindi myqtap qolǵa alǵan Erdos úshinshi raýndta óziniń joıqyn soqqysymen kýbalyq qabylandy es-tússiz edenge qulatty. Nokaýt! Eger arǵy-bergi tarıhymyzǵa zer salsaq, resmı jarys­tarda birde-bir qazaq jigitine kýbalyqty esinen tandyrý baqyty buıyrmaǵan eken. Qazaq deımiz-aý, búkil álemde Bostandyq aralynyń ókilin nokaýtqa túsirgen boks­shylar sanaýly ǵana.

О́kinishke qaraı, odan keıin rıngke shyqqan Dmıtrıı Gotfrıd (91 kılo) pen Muhtarhan Dildábekov (+91 kılo) óz qarsylastaryna jol berdi. Alǵashqysy Lýıs Ortısten utylsa, ekinshisi Odlaner Solıstiń osal tusyn taba almady. Nátıjesinde jartylaı fınalda 5:7 esebimen utylǵan Qazaqstan quramasy Máskeýdegi Álem kýbogyn úshinshi orynmen qorytyndylady. Al bizdiń Erdostan taıaq jegen Iýnıel Dortıkos bul kúnderi kásipqoı rıngti shaıqap júr. Osy kúnge deıin 25 kezdesý ótkizgen ol 24 ret je­ńis­ke jetip, 22 qarsylasyn sulatyp saldy. Qazirgi kezde Dortıkos IBF nusqasy boıynsha álem chempıony ataǵyn ıelenýde.

Arada bar-joǵy bir aı ǵana ótken soń Azııa chempıonatynyń jalaýy jelbiredi. Vetnamnyń Hoshımın qalasynda uıymdastyrylǵan jarysta Jańabergenov taǵy da jasyndaı jarqyldady. Áýelde Ońtústik Koreıanyń ókilin sabaǵan keıipkerimiz, ile-shala tájikti taldyrdy. Qazaqtyń tegeýrini tym kúshti ekenin baıqaǵan О́tkirbek Haıdarovtyń fınaldyq básekege shyǵýǵa júregi daýalamady. Al ózbektiń tegin boksshy emestigi barsha jurtqa málim. О́tkirbek 1999 jyly Hıýstonda (AQSh) álem chempıony atanyp, 2004 jyly Afına Olımpıadasynda qola medaldi ıelengen. Sondaı-aq 2001 jáne 2003 jyldary ótken dúnıejúzilik dodada ol júldegerler qatarynan kórindi. Erdos – Azııa chempıony!

Sol jyldyń qarasha aıynda ulttyq komandamyz Qytaı eline sapar shekti. Qytaıdyń Mıanıan qalasynda ótken álem chempıonatynda da Jańabergenovke teń keler eshkim tabylmady. Bastapqy básekelerde koreıalyq Pak Sýn Son (34:20) men aýstralııalyq Ben Mak Ehrannan (36:24) basym túsken qazaqtyń uly shırek fınalda týnıstik Murad Sahraýıdi esinen tandyrdy. Jartylaı fınalda jerlesimizdiń joly qaıta О́tkir­bek Haıdarovpen qıysty. Azııa chem­pıo­natynda Erdospen aıqasýdan bas tartqan О́zbekstannyń dańqty boksshysy bul joly rıngke tastúıin shyqty. Desek te Jańabergenovke onyń áli jetpedi. Esep – 31:36. Aqtyq saıysta horvatııalyq Marıo Sı­volıch ta oǵan jarytyp qarsylyq kór­sete almady – 12:27. Sóıtip 21 jastaǵy Er­dos Jańarbergenov álem chempıony atandy.

Bir ǵajaby, Erdos sol kezge deıin el chem­pıonatynda top jarmaq turmaq, júlde­ger­ler qataryna ilikpegen. Sál keıin ere­sekter dýyna túse bastaǵan Ja­ńa­ber­genov Astanada ótken el chempıo­naty­nyń ekinshi aınalymynda Dmıt­rıı Got­frıdke ese jiberdi. Al Alma­tydaǵy do­danyń tusaýkeser kezdesýin­de Baýyr­jan Qaıyrmenovten utyldy. Osylaı­sha qatarynan eki ret Qazaqstan chempıonatynda jeńilis tapty. Desek te, namysqoı, eńbekqor, tabandy talap­kerge ulttyq qurama bapkerleriniń na­zary aýyp, ony elimizdiń bas komandasy sapyna qabyldady. Bul rette Erdos ózi­­ne artylǵan senimdi tolyǵymen aqta­dy.

2005 jyly úsh birdeı baıraqty básekede qarsylas shaq keltirmegen jýan judyryqty jigittiń keleshegine barsha jankúıerler úlken úmitpen qarady. Aıtqandaı-aq elishilik jarystarda oǵan eshkim qarsy tura almady. Beıbit Shúmenov, Baýyrjan Qaıyrmenov jáne Dmıtrıı Gotfrıd syndy basty qarsylastarynyń barlyǵy da Erdos Jańabergenovtiń myqtylyǵyn moıyndady. Kóp keshikpeı aqtaýlyq boksshy stýdentter arasynda álem chempıony atanyp, taǵy bir bıik belesti baǵyndyrdy. Jeńisti jol osylaısha jalǵasyp jatqan edi. Sol tusta bizge bul jigit eshkimnen jeńilmeıtindeı kó­rindi. Jalpy, 2006 jyly Qatardyń as­ta­nasy – Dohada alaýy tutanǵan Azııa oıyn­darynan Jańabergenovtiń bas júl­de­men oralatynyna kúmándanǵandar kemde-kem edi.

Desek te Dohada bári biz oılaǵandaı bolmady. Shırek fınalda ol oıda-joqta tájikstandyq Jahon Qurbanovtan jeńilip qaldy. Sol kezde kórermender «Erdos – erdiń soıy edi ǵoı. Oǵan ne kórindi?» dep qatty tańyrqady. Sóıtsek bul tek basy ǵana eken. Birte-birte Erdostyń boıynan burynǵy ses, burynǵy lep baıqalmady. Qarsylasyn urǵysy-aq keledi, biraq sil­tegen soqqysy kóp jaǵdaıda dittegen jeri­ne dóp tımeı jatady. Tipten Jańabergenov jeń­gen jaǵdaıdyń ózinde jaqsylap jel­pine almadyq. Dál sol tusta kóp adam­nyń aýzynan «Ol izdenýdi qoıǵan», «Teh­nıkalyq arsenaly jutańdaý», «Sol qo­lynyń soqqysyna ǵana senedi», «Qarsy­lastary ony ábden zerttep alǵan» ispettes áńgimelerdi jıi estidik.

Sátsizdiktiń sebep-saldary keıinnen belgili boldy. Jattyǵý zalynda ol bir kisideı-aq ter tógip júrdi. Aıanyp, tartynyp qalǵan kezi joq. Biraq densaýlyǵy syr beripti. «Gryja» degen pále jabysyp, sonyń saldarynan boıyndaǵy qýaty kemip, rıngte erkin kımyldaı almaıtyndaı kúıge túsken. О́ziniń aýyr soqqylaryn qarsy­lastaryna durys daryta almaýy da son­dyqtan. Omyrtqadaǵy dert dendep, ábden qınalǵannan keıin dárigerlerdiń aldy­na barsa, olar operasııa jasatý qajet­tigin alǵa tartty. 2007 jyldyń qarasha aıynda Germanııada operasııa jasaldy. Dárigerler ábden saýyqqansha bokstan qol úze turý qajet dep keńes berdi. Alaıda sol kezde Olımpıada lısenzııalary úshin qyzý talas júrip jatty. Tórt jylda bir ótetin dodaǵa sportshy ataýlynyń barlyǵy qatysýdy ańsaıdy. Mine, osyndaı oıdyń jeteginde júrgen Jańabergenov Olımpııa oıyndarynda atoı salýdy armandady. Ol kezde 81 kılo salmaqta Erkebulan Shynálıev Chıkagoda ótken álem chempıonatynda qola medal alyp, Beıjińge barý múmkindigine ıe bolǵan-dy.

Endi ne «bel ketedi, ne belbeý ketedi» degen qaǵıdany ustanǵan Erdos 91 kılo salmaq dárejesinde baq synaýdy jón kórdi. Bul salmaqta kúsh synasyp júrgen jigitterden onyń salmaǵy da kem, boıy da alasa edi. Alaıda rýhy bıik, minezi ór azamat «shekispeı, birispeımin» dep óz-ózine ishteı sert berdi. Dárigerlerdiń eskertýine qaramastan, Taılandta ótken lısenzııalyq jarysqa qatysýǵa nıet bildirdi. Biraq Bangkok saparyna sanaýly kúnder qalǵanda onyń beli shoıyrylyp, Olımpıadaǵa barsam degen armanymen túbegeıli qosh aıtysty. Eski jaraqaty asqy­nyp, aqyry «baıtal turmaq, bas qaı­ǵy» boldy. Taǵy da operasııa jasatýǵa týra keldi. Bul jaǵdaı Erdosqa da, onyń je­­ke bapkeri Marat Jákıevke de aýyr tıdi. Joǵarydaǵy jaǵdaı Jańabergenovti byl­­ǵa­ry qolǵabyn shegege ilýge májbúr etti.

Álem jáne Azııa chempıony degen ataǵy bar qazaqtyń maqtan tutar uly qazirgi kezde Mańǵystaý oblystyq dene shynyqtyrý basqarmasyna qaraıtyn boks klýbynda basshylyq qyzmet atqaryp júr.

 

Sońǵy jańalyqtar

Denıs Nıkısha kelesi kezeńge óte almady

Olımpıada • Búgin, 16:16