Jastar maınıngti jaǵalap júr
Ekibastuzda keıingi jyldary maınıngtik ortalyqtardyń qyzmeti qarqyn ala bastady. Máselen, «BTC KZ» kompanııasy krıptovalıýta maınınginiń ınfraqurylymyna 3 mlrd teńgeden astam qarjy salǵan. Búginde kompanııanyń úsh data-ortalyǵy bar. Onyń ekeýi qalypty jumys istep tur. Qýaty 35 MVt-qa teń úshinshi ortalyq «KEGOC» AQ jelilerine qosyldy. Demek ony iske qosý prosesindegi eń basty kedergi eńserildi degen sóz. Alǵashqy ári eń iri data-ortalyq Solnechnyı kentinde ornalasqan. Oǵan maınıngke arnalǵan 17,2 myń mashına syıady.
– Data-ortalyqtardy qurý kezinde shyǵynnyń negizgi bóligi ınfraqurylymǵa ketedi. Biz bul maqsatqa 2,5 mlrd teńge jumsadyq. Sebebi 110 kV-tyq elektr taratý jelisi úshin shamamen eki shaqyrymdaı jerge tirekter ornatý kerek. Sondaı-aq qosalqy stansany jańartý jáne jeke taratý qurylǵysyn salý qajet. Qazir data-ortalyq shamamen 50 MVt elektr energııasyn tutynyp otyr. Ortalyqty odan ári keńeıtý úshin 34 MVt kóleminde qor jınaqtaldy, – deıdi kompanııa dırektorynyń orynbasary Dinmuhammed Matkenov.
Ekinshi data-ortalyq birinshisimen salystyrǵanda sál kishirek. Munda 10 myń mashına ornalasqan. Ol 17 MVt elektr energııasyn tutynyp otyr. Munyń ınfraqurylymyna 800 mln teńge shamasynda qarjy jumsalǵan. Bul somaǵa Japonııa, Sıngapýr jáne Ońtústik Koreıanyń ınvestısııalyq qorlarynan aýdarylǵan sheteldik ınvestısııalar kirip otyrǵan joq.
Ekibastuzdaǵy maınıngtik ortalyqtar 100-den astam adamdy jumyspen qamtyp otyr. Olardyń shamamen 60-y – 20-25 jastaǵy jergilikti jigitter. Qyzmetkerler ortasha eseppen 200 myń teńge kóleminde eńbekaqy alady. Qyzmetkerlerdiń bári arnaıy oqýdan ótken. Búginde olar mıkroshemalardy dánekerlep, ortalyqtardyń basqa da tehnıkalyq qyzmetterin jóndeı alady. Pandemııa bastalǵanǵa deıin Qytaıǵa baryp, bilimin jetildirip kelgender de bar eken. Data-ortalyqtar jańa tehnologııalarǵa áýes ekibastuzdyq jastar úshin krıptovalıýta naryǵynda tamasha múmkindik bolyp otyr.
Investorlardy aýylǵa ákelgen AHQO
D.Matkenovtiń aıtýynsha, «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń ashylýy Qazaqstandaǵy krıptovalıýta naryǵyna jan bitirgen.
– Qarjy ortalyǵynyń júıeli qyzmetiniń nátıjesinde sheteldik ınvestorlar bizdiń elge kóptep kele bastady. Aǵylshyn quqyǵymen jumys isteıtin, tıimdi kelisimsharttar usynyp, mindettemelerdiń oryndalýyna kepildik beretin «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵy ınvestorlardyń Qazaqstanǵa degen senimin arttyrýda. Memleket ortalyq bazasynda bizge osyndaı tamasha múmkindikterdi usynyp otyrǵany qýanyshty. Krıptovalıýta – áleýeti joǵary naryq. Sondyqtan ony odan ári damyta berý kerek, – deıdi Dinmuhammed Matkenov.
Tyńnan túren salýǵa nıet etken jas jigitter data-ortalyqtyń qurylysyn bastamas buryn, áleýetti ınvestorlardy Qazaqstanǵa arnaıy shaqyrǵan. El ishin aralatqan. Osylaısha, respýblıkada ınfraqurylym men resýrstardyń jetkilikti ekenine kóz jetkizgen. Osydan soń taraptar ózara kelisimge kelip, sheteldikter alǵashqy ınvestısııalaryn aýdara bastapty.
Úsh myńdaı sheteldik klıent bar
Krıptovalıýtany óndirýge elektr energııasy kerek. Sondyqtan Qazaqstannyń, onyń ishinde Pavlodar oblysynyń bul baǵyttaǵy áleýeti óte joǵary. Onyń ústine mundaı jobalardy júzege asyrý ýaqyt jaǵynan da tıimdi. Jobalardy tehnıkalyq turǵydan jarty nemese bir jyl ishinde iske qosýǵa múmkindik bar.
– Adamzat tarıhynda elektr energııasyn tutyný munshalyqty kóp tabys ákelgen emes. О́ıtkeni ol osy kúnge deıin shyǵyndy salaǵa jatqyzylyp kelgen edi. Qazir elektr energııasyn tutyný arqyly mol paıdaǵa kenelýge bolady. Máselen, qazir bizdiń kompanııanyń shamamen 3 myńdaı klıenti bar. Olar álemniń ár túkpirinde turady. Barlyq qurylǵy sheteldik ınvestısııalyq qorlarǵa tıesili bolǵandyqtan, klıentterdiń bári ınvestorlardyń tarapynan kelip jatyr. Biz klıenttermen tikeleı jumys istemeımiz. Mindetimiz – ınfraqurylym usyný jáne qurylǵylardy tehnıkalyq turǵydan súıemeldeý. О́zge data-ortalyqtardan negizgi aıyrmashylyǵymyz – qyzmetterdi bultty maınıngte usynamyz. Iаǵnı qyzmet qana kórsetemiz. Al seriktester bizge qajetti esepteý jabdyqtaryn usynady. Osylaısha, kez kelgen adam ınternet keńistigindegi ónimdi esh qıyndyqsyz satyp ala alady, – deıdi D.Matkenov.
Bultty maınıng dep otyrǵanymyz – krıptovalıýta óndirý prosesiniń bir túri. Tek munda ónim jabdyqtardy basqarýsyz-aq óndiriledi. Iаǵnı kompanııa esepteý qýatyn qamtamasyz etedi, al klıent qashyqtan otyryp krıptovalıýta óndirýmen aınalysady. Bul ádisti ádette maınıngti jańadan bastaǵandar nemese elektr energııasy qymbat elderdiń turǵyndary paıdalanady.
Kedergiler de joq emes
Kompanııa ókili bolashaq týraly sóz qozǵaýǵa qınaldy. Sóıtsek, naryqty damytýǵa kedergi keltiretin birneshe sebep bar eken.
– Birinshiden, Ekibastuzdaǵy KEGOC qosalqy stansasynyń transformatorlyq múmkindigi shekteýli. Al úlken transformatorlardy satyp alýǵa, jelilerdi aýystyrýǵa qomaqty ınvestısııa qajet. Sheteldik ınvestorlardy tartýǵa qolbaılaý bolyp otyrǵan problemanyń biri elektr energııasynyń tarıfine qatysty. Máselen, Ekibastuzda GRES-1 stansasy arzan energııanyń kózi bolyp sanalady. Al qymbat energııa GRES-2 stansasyna tıesili. О́kinishke qaraı, qazaqstandyqtarǵa birinshi kezekte qymbat elektr energııasyn ótkizýge tyrysady. Sosyn baryp arzan ónimge kezek keledi. Kóbinese ony eksportqa jiberedi, – deıdi D.Matkenov.
2020 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda kompanııanyń data-ortalyqtary shamamen 3 mlrd teńgeniń elektr energııasyn tutynǵan. Bul az aqsha emes, árıne.
– Bıylǵy Joldaýda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev aldaǵy bes jyl ishinde sıfrly maınıngke salynatyn ınvestısııa kólemin 500 mlrd teńgege deıin jetkizýdi tapsyrdy. Áıtpese, bul naryqtaǵy álemdik alyptar basqa elderge aýyp ketýi múmkin ekenin aıtty. Alaıda qazir Qazaqstanda krıptovalıýta óndirý salasyna qosymsha salyq salý týraly áńgime júrip jatyr. Mundaı sharalar otandyq kompanııalardyń básekege qabilettiligine keri áser etedi. Máselen, jarty jyl buryn Qyrǵyzstan elektr energııasyna qosymsha 15 paıyz salyq engizdi. Dál sol aralyqta kórshi elge kelgen maınerlerdiń bári keri qaıtýǵa májbúr boldy. Qosymsha salyq salynsa, Qazaqstan da osyndaı jaǵdaıdy bastan ótkereri anyq. Ol azdaı Prezıdenttiń tapsyrmasy da oryndalmaı qalýy múmkin, – deıdi ol.
Qazaqstan tórttikte tur
CEX.IO krıptobırjasynyń málimdeýinshe, Qazaqstan krıptovalıýta maınıngi boıynsha Qytaı, AQSh jáne Reseıdi alǵa jiberip, tórtinshi orynǵa taban tiregen. Álem boıynsha heshreıttiń 6,17 paıyzy Qazaqstanǵa tıesili. Bul kórsetkish jyl ótken saıyn ósip keledi. Heshreıt degenimiz – krıptovalıýta óndirýge arnalǵan qurylǵynyń qýatyn esepteıtin ólshem birlik.
Álem boıynsha birinshi orynda Qytaı tur. Jer-jahandaǵy heshreıttiń 65 paıyzy osy elge tıesili. AQSh-tyń úlesi – 7,24 paıyz. Reseı 6,9 paıyzdy ıelenip otyr. Qazaqstannan keıingi oryndarǵa álemdik heshreıttiń 4,33 paıyzyna ıe Malaızııa men úlesi 3,82 paıyzǵa teń Iran jaıǵasqan.
Derekterge súıensek, 2019 jyldyń sáýiri men 2020 jyldyń sáýiri aralyǵynda Qytaıdyń kórsetkishi 75 paıyzdan 65 paıyzǵa tómendegen. Esesine Qazaqstannyń kórsetkishi bir jylda 4 ese ósip, 1,42 paıyzdan 6,17 paıyzǵa jetti. Osy qarqyn saqtalatyn bolsa, qazaqstandyq maınerler úzdik úshtikke enýi de múmkin. Oǵan tehnıkalyq, ekonomıkalyq, saıası jáne áleýmettik alǵysharttar bar.
Maınıng salasynyń tartymdylyǵyna negizgi úsh faktor áser etedi. Olar – krıptovalıýta quny, óndirilgen ónimniń syıaqy kólemi jáne ónimdi óndirý quny. Atalǵan úsh faktor boıynsha Qytaı qazir tartymdylyǵyn joǵalta bastady. Aspanasty elinde elektr qýaty arzan bolǵanymen, onyń tapshylyǵy maınıngke úlken kedergi keltirip otyr.
Astana halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń málimetinshe, qazir Qazaqstanda maınıngpen aınalysatyn 14 kompanııa bar. Olar elge 200 mln dollar qarajat tartqan. Aldaǵy ýaqytta taǵy 300 mlrd teńge ınvestısııa ákelmek.
