Azyq-túlik naryǵyn retteýdiń jańa ádisteri molshylyqqa jol ashyp, baǵanyń kóterilýin tejeıdi

Álde bul isti uıymdas­tyrýdyń amaly tabylmaı tur­ǵan shyǵar deıin deseń, keremet quraldardy týyndatyp jatqan jańa tehnologııalar zamanynda solardyń kómegine súıenip-aq, alaqandaı jerde, tipti jerin taza qum basqan shólde otyryp álem halqyn asyraýǵa kirisken elderdiń jarqyn mysaldary da jetip artylady. Iаǵnı, úı­renýge laıyq halyqaralyq táji­rıbe de jetkilikti. Biraq soǵan qaramastan keń-baıtaq Qazaq­standa taǵam máselesi áli tolyq sheshilip bolǵan joq. Nege? Oılasań, bas qatyrýǵa laıyq ǵajap suraq.

Degenmen sońǵy jyldary bul máselede de azdap bolsyn alǵa basýshylyq joq emes. Mem­leket basshysy Qasym-Jomart To­qaevtyń bergen tapsyrmalary negizinde azyq-túlik qaýipsizdigin retke keltirýde kóp is tyndyrylyp ta jatyr. Jylyjaılar men qoımalar salynýda. Mal bor­­daqylaý alańdary iske qosy­lý­da. Sýbsıdııalar bólý máse­lesi neǵurlym ádildik pen tıim­dilik turǵysynan qaıta qaras­ty­ry­lyp, retke keltirilý­de. Qan­daı azyq-túlik túriniń jet­peı otyrǵany naqty anyq­talyp, ish­ki naryqty tolyqtyrý joly aı­qyn­dalýda. Biraq halyq sura­ny­sy­na ıe azyq-túlik baǵasy­nyń qym­battaýy áli de toqtamaı keledi.

Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken baspasóz más­lı­hatynda osy máseleniń mán-jaıy­nan jýrnalıster taǵy da habardar boldy.

Nur-Sultan qalasynyń Inves­tısııalar jáne kásipker­likti damytý basqarmasy basshy­synyń orynbasary Gúlmıra Ermoldınanyń aıtýynsha, astanada jyl basynan bastap 19 negizgi azyq-túlik taýary bo­ıynsha baǵanyń ósýi 109,3%-dy qu­raǵan. Iаǵnı, ótken jyldyń osy merzimindegi qymbatshylyq­tan da kóterile túsken. Byl­tyr bul kórsetkish 2,2%-ǵa tómen bolypty.

Baǵanyń ósýi maýsymdyq sı­pat­qa ıe. Dástúr boıynsha mundaı jaǵdaı jyl saıyn qań­tardan bastap sáýirge de­ıin qaı­talanady. Mamyr aıynan bas­­tap jańa ónimniń paıda bolýy­men baǵa tómendeı bastaı­dy. Sondaı-aq baǵalarda óndirý­shilerdiń shıkizatqa, býyp-túıý materıaldary shyǵyndarynyń qymbattaýy, kólik shyǵynynyń artýy áser etken. Ákelgen taýary úshin joǵary ústeme baǵa belgileıtin deldaldardyń da tıgizgen áseri az emes eken.

«Baǵany turaqtandyrý maq­satynda birqatar shara qaby­l­danýda. «Aınalym mehanızmi» boıynsha 20 myń tonna ónimge kelisimsharttar jasaldy. 7 sýbek­timen («Aıqyn Sapa», «Mır krýp», «Magným», «Aqmol», «Týrkýaz», «Vermaks», «AA Agro») kelisimshartqa qol qo­ıy­lyp, olarǵa 3,6 mlrd teńge nesıe bólindi. Bul tetik iri saý­da nysandarynda áleýmettik mańyzdy azyq-túlik ónimderin belgilengen baǵalar boıynsha satýǵa múmkindik beredi», dedi G.Ermoldına.

Mysaly, jeltoqsannan bas­tap 2021 jyldyń mamyr aıy­na deıin kartop, pııaz, qyryq­qa­bat, sábizdiń, sondaı-aq kele­si jyldyń sáýirine deıin kúrish,  qaraqumyq jarmasy men kún­baǵys maıynyń baǵasy bekiti­lipti. Budan basqa 2021 jyldyń sońyna deıin azyq-túliktiń taǵy 10 túrine baǵa turaqty bolmaq. Olardyń qatarynda sút ónimderi, jumyrtqa, un, qus eti, makaron ónimderi bar.

Baǵa kóterilgen jaǵdaıda turaq­tandyrý qorynyń taýar ın­tervensııalary jedel júr­giziledi. Qazir 6 saýda nysanynda («Magným», «Astyqjan», «VkýsMart», «Aqmol», «Shapa­ǵat» jáne «Smoll») qanttyń ta­ýarlyq ıntervensııalary 1 kı­lo úshin 220 teńgeden aspaıtyn baǵa­men satylady. Búginde qorda 912 tonna qant bar.

Nan baǵasyn turaqtandyrý boıynsha otandyq óndirýshiler­den un satyp alýǵa jergilikti bıýd­jetten qosymsha 600 mln teńge bólindi. Osy qarjyǵa satyp alynǵan qosymsha un qory qyr­kúıek aıynan bastap kelesi egin jınalǵanǵa deıin jetkilikti eken.

Sondaı-aq elorda ákimdigi úsh sharýa qojalyǵymen 703 mln teńgeden astam somaǵa forvard­tyq kelisimshart jasasypty. Oǵan qol qoıǵan kásipkerler osy jyl­­dyń jeltoqsan aıynan 2021 jyldyń mamyr aıyna de­ıin jemis-kókónis ónimderin Nur-Sultan qalasynyń bazarlaryna jetkizip turatyn bolady.

«Kelisimsharttar eski egin aıaq­talyp, jańasy áli pisip úlger­megen kezeń úshin jasalady. Osylaısha, biz baǵa kóteriletin merzimniń aldyn alatyn bolamyz. О́nimder sórege senimdilikpen jetkizilip turady. Demek, bıyl qysta baǵanyń kúrt ósýi bolmaıdy dep aıta alamyz. Sebebi qoldanylyp otyrǵan «aınalym mehanızmi» óziniń tıimdiligin dáleldedi», dedi spıker.

Sonymen qatar jańa kóterme-taratý ortalyqtary da baǵany turaq­­tandyrýǵa jáne ónimdi úz­dik­­siz jetkizýge septigin tıgiz­bek. Jalpy aýdany shamamen 50 myń sharshy metr bolatyn 3 kóterme-taratý ortalyǵyn salý úshin ınvestorlar tartyl­dy, olar­dyń quny shamamen 15 mlrd teń­geni quraıdy. Jobalar 2022 jyly aıaqtalady dep jos­parlanǵan.

Saýda jáne ıntegrasııa mı­nıstr­liginiń ishki saýda de­par­tamenti dırektorynyń oryn­basary Erlan Eshnazarov áleý­mettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlarynyń 19 túri boıynsha mamyrdan qyrkúıekke deıin baǵanyń tómendegenin atap ótti. Al 1 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha baǵalar 4,2%-ǵa óse túsken.

«Saýda jáne ıntegrasııa mı­nıstrligi «Saýda qyzme­tin ret­teý týraly» Zańǵa já­ne ish­ki saýda erejelerine sáıkes áleýmettik mańyzy bar taýar­lardyń baǵasyn retteýdi ǵana júzege asyrady. Bıznes sýbe­k­tileri basqa taýarlarǵa baǵa­ny ózderi belgileıdi. Biraq bir­qa­tar shara qabyldanýda. Onyń ishindegi tıimdisiniń biri – óńir­lerde turaqtandyrý qor­lary­nyń qurylýy. 1 qazandaǵy jaǵdaı boıynsha 25 myń tonna azyq-túlik qory qalyptastyrylǵan. Budan basqa taǵy 30 myń tonna azyq-túlikke forvardtyq sharttar jasaldy. Turaqtandyrý qorlary 2019 jyldan bastap satyp alý jáne satý boıynsha erkin áreket ete alady jáne búginde bul baǵa­ny ustap turýdyń eń tıimdi qural­darynyń biri bolyp tabylady. Ekinshi qural – kásipkerlik jáne saýda sýbektilerine «aınalym mehanızmi» dep atalatyn jeńildetilgen nesıeler berý. Búkil Qazaqstan boıynsha ony iske asyrý úshin 14 mlrd teńgeden asa qarajat berildi» dep atap ótti vedomstvo ókili.

«Aınalym mehanızmin» jú­zege asyrý joly qarapaıym. О́ńir­­­­lerdegi áleýmettik kásipker­lik kor­­porasııalar saýda sýbek­ti­­lerin 0,01%-ben qarjylan­dy­ra­­dy, al olar óz kezeginde, áleý­­met­­tik mańyzy bar ónimder­diń baǵa­syn naryqtyq baǵadan tómen qoıady.

Sonymen qatar zańǵa engizil­gen jańa normalarǵa sáıkes, ákim­dikter 15%-dan aspaıtyn shekti saýda ústemesin belgi­leý­ge ókiletti. Sondaı-aq sóre keńistiginiń keminde úshten birin­de «Qazaqstanda óndirilgen» taýarlar bolýy tıis.

Básekelestikti qorǵaý jáne damytý agenttigi departa­men­ti dırektorynyń minde­tin at­qarýshy Ásemgúl Nurmaǵan­betova vedomstvonyń negizgi mıssııasy jaıly aıtyp berdi.

«Kásipkerlik kodekske sáı­kes monopolııaǵa qarsy den qoıý sharalaryn baǵalardyń ósýin tejeý maqsatynda emes, mono­po­lııaǵa qarsy zańnamany buzý jaǵ­­daılary bolǵan kezde ǵana qol­danýǵa bolady» degen ol vedo­mstvonyń karantın kezindegi jumysynyń nátıjelerin baıan­dady.

«Osy jyldyń birinshi jartysynda joǵary suranysqa ıe taýarlarǵa baǵalardyń ósýi jaǵ­daıynda, karantındik shara­lar­­dy qabyldaý kezinde, onyń ishinde baǵa belgileý máse­le­lerine jáne azyq-túlik naryq­tary­na qatysýshylardyń áreket­terine basty nazar aýdaryldy. Tıisinshe, osy kezeńde habarlamalar men tergep-tekserýler kóp boldy. Jyl basynan beri azyq-túlik ónimderi naryǵyna 297 habarlama jiberildi. 13 tekserý taǵaıyndaldy», dedi Á.Nurmaǵanbetova.

Agenttiktiń resmı málimeti boıynsha baǵalyq sóz baılasý faktilerin rastaı otyryp, 5 tekserý aıaqtaldy. Aıyppuldyń jalpy kólemi 4,3 mln teńgeni qurady. 8 tekserý jalǵasýda.

Á.Nurmaǵanbetovanyń aıtýynsha, qazirgi kezde taýar naryqtarynda básekelestikti damytý jónindegi ulttyq joba ázirlenýde. Onyń negizgi baǵyt­tary – bırjalyq saýdany damytý, baǵa belgileýdiń jańa quraly retinde bırjalyq ındıkatorlar tetigin qalyptastyrý, mem­lekettik qoldaý júıesin shaǵyn, orta bızneske qaıta baǵdarlaý.

Agenttiktiń resmı málimetin­she, ulttyq jobany iske asyrý bar­lyq memlekettik bılik or­gany­nyń mindetine, al báseke­les­tik is-qımyl barlyq naryqqa qatysýshy úshin normaǵa aınalady. Ulttyq joba sheńberinde salalar men óńirlerde báseke­les­tikti damytý standarttary a­ı­­qyndalady. Shaǵyn, orta bız­­nestiń úlesin ulǵaıtý, óńir­ara­lyq kooperasııanyń kólemin arttyrý jáne básekelestiktiń kóptegen basqa kórsetkishi nysanaly ındıkatorlar retinde negizge alynady.

«Baǵa saıasaty azamattardyń áleý­mettik kóńil-kúıine tikeleı áser etetin naryqtarǵa qatysý­shylarǵa ákimshilik qysymdy tómendetý jáne shyǵyndardyń eń az mólsheri kezinde tejeýdiń jo­ǵary deńgeıin saqtaý maq­satynda monopolııaǵa qarsy komplaens aktilerin qabyldaý usynyldy. Komplaensti ázirleý týraly usynys iri saýda jelilerine de jiberildi. Memleket basshysy jarııalaǵan «Halyq únine qulaq asatyn memleket» qaǵıdatyn iske asyrýǵa jáne monopolııaǵa qarsy organnyń aqparattyq ashyqtyq deńgeıin sapaly ózgertýge ba­ǵyt­talǵan monopolııaǵa qarsy or­gannyń ashyqtyǵy týraly dek­larasııa jarııalandy. Atap aıt­qanda, máselelerdi ashyq, bir­lesip talqylaý men qaraý­dy kózdeıtin «Open Space» at­ty kom­mýnıkasııalardyń jańa q­u­raly engizildi», dedi Á.Nurmaǵanbetova.

Aýyl sharýashylyǵy mı­nıstr­ligi agroazyq-túlik naryǵy, o­r­ganıkalyq ónim jáne teh­nıkalyq retteý departamenti dırektorynyń mindetin at­qarýshy Sáýle Jurynova Mem­leket basshysynyń Qazaq­stan halqyna arnaǵan bıyl­ǵy Jol­daýynda berilgen tapsyr­ma­ǵa sáıkes, barlyq áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary boıynsha ózin-ózi qamtamasyz etý deńgeıine qol jetkizý min­deti alǵa qoıylǵanyn aıtty. Onyń monıtorıngi azyq-túlik taýarlarynyń negizgi 29 túri boıynsha júrgiziledi. Onyń ishinde 12 taýar túri boıynsha ishki naryq 100%-ǵa jáne odan da kóp mólsherge qamtamasyz etilgen. 11 azyq-túlik taýary boıynsha qamtamasyz etý 80% jáne odan asady. Endi tek, azyq-tú­lik taýarlarynyń 6 túri boıyn­sha ǵana óndiristi ulǵaıtý jáne ishki naryqty otandyq ónimdermen tolyqtyrý sharalaryn iske asyrý qajet. Olar – qus eti, shujyq ónimderi, irimshik pen súzbe, alma, qant jáne balyq. Qazir ishki naryqty osy taýarlarmen qamtýdyń joldary aıqyndalyp, soǵan sáıkes birqatar jobany júzege asyrý qolǵa alyndy.