Bir qyzyǵy, Aıbek qylqalamynan týǵan qubylystarǵa uzaq qarap turatyn bolsańyz, áldebir ýaqyttarda sol qubylystar ózińizge aınalyp ketkendeı kúı keshe bastaısyz. Birte-birte Begalın boıaýlary sizge burynnan tanys sııaqty bolyp shyǵady. Mine, óner!
Álemdik keskindemelerdiń eń úzdik jetistikterin boıyna sińirgen Aıbek Begalın batys pen shyǵystyń kórkemdik dástúrlerin, olardyń kúrdeli sımvolıkalaryn bir ýaqytta sıntezdeı biletin sezimtal sýretshi retinde bizdi ózine birden baýrap áketti. Qarapaıym qylqalam sheberiniń jumystaryna osy turǵydan mán bermeı ótý múmkin emes. Árqaısysy jeke álem syrly boıaýlar sizdi ózine á degennen qaratyp alady. Joǵaryda da aıtqanymyzdaı, onyń vırtýaldy týyndylaryna neǵurlym uzaq qarasań, shyǵarmanyń maǵynasyna, qupııasyna sonshalyq tereńdeı berýge bolady.
«Amazonka», «Jan», «Kókpar», «Ýaqyt mashınasy», «Edem», «Megapolıs» sııaqty týyndylary avtordyń kásibı deńgeıin kórsetetin ǵajaıyp eńbekter. Atalǵan kartınalardaǵy sımvolızm, metafora, ondaǵy ýaqyt pen keńistik sizdi mindetti túrde pikirtalasqa shaqyrady. Eń bastysy, bul boıaýlarǵa úńilý úlken daıyndyqty qajet etedi.
Sýretshi qupııasynyń ózi sonda, onyń eńbekterindegi kóp órnekter kóne rámizderge súıenedi, al endi ondaǵy beınelerge tereń úńiletin bolsańyz adamzat tarıhynyń tylsym qatparlary jasyrynǵan arhetıpterge, máńgi qupııa taqyryptarǵa tap bolasyń.
Máselen, «Erkek pen áıel» kartınasynan er men áıeldiń bastapqy arhetıpin baıqasańyz, ǵarysh týraly mıf motıvterinen kóbine keme obrazyn kóp kóresiń. Keme – adamzat bastaýyndaǵy kóne arhetıpterdiń biri ekeni belgili. Keme – ózgeris arhetıpi. Dúnıeniń jańarý jyry da osy keme týraly kóptegen ańyz-ápsanamen tikeleı baılanysty. Begalın bul rette «Arman kemesi» sııaqty kartınalardy osy taqyryptar negizinde óz zerthanasyna ózek etedi.
Jalpy, Aıbek polotnolarynda abstraktiden aqıqatqa, neomodernnen dástúrge ońaı kóship júre berýge bolady. Onyń «О́mirden mán izdegen adam», «Kóshpendiler», «Aqyl-oı» sııaqty kartınalaryna qarap otyryp avtordyń ýaqytpen qalaı úndestik tapqanyna eriksiz tańǵalasyń. Begalın bederlegen ýaqyt pen bizdiń ýaqyttyń arasy jer men kókteı ekenin bile turyp, eki keńistik arasyn bólip turǵan eshqandaı kedergi joqtyǵyn sezinetiniń ǵajap. Bul sýretshi talantynyń tamasha nátıjesi emeı nemene?! Ýaqyt týraly Aıbek sýretshiniń ózi de: «Biz myna álemge áser ete alatyn jalǵyz resýrs ol – ýaqyt», dep tamasha túıin aıtady.
Sondaı-aq bizdiń búgingi keıipkerimizdiń shyǵarmashylyq áleminen etnomádenı máselelerdiń de maıly boıaýlaryn kóp kezdestirýge bolady. «Sultan Beıbarys», «Táttimbet», «Búrkit», «Kókpar», «Kúres», «Kóshpendiler» syndy kartınalardan kóne túrki áleminiń baı tarıhyn, olardyń kúresker rýhyn, sherli shejiresin boıynda qazaq qany bar kez kelgen qarakóz uǵady.
Osy jerde erekshe aıta ketetin bir jaıt, Begalın qylqalamyndaǵy qylquıryqtardyń obrazy eshqandaı sýretshide buryn-sońdy kezdespegen tyń jańalyqtarǵa toly. Keskindemeshiniń kenepterinde kisinegen kókmoınaq tulparlar jaı ǵana janýar emes, Uly dala tósinde myńdaǵan jyldar boıy bılik qurǵan, jarty álemniń tarıhyn bolat tuıaqtarymen jazǵan tulparlardyń rýhy atoı salyp jatqan sııaqty áser qaldyrady. Olardyń dúnıeni kóshirip kisinegen daýsyn kartınanyń aldynda turyp estimeý múmkin emes. Oıyńa aqyn Járken Bódeshtiń «Qý bas aty» túsedi.
O, qý bas at,
Qý bas at.
Qý bas at.
Tolarsaǵyńmen týsyrylǵan
qumdy asap.
O dúnıeden kisineshi, kúmbirlep,
Bu dúnıede qalaıyn men myń jasap.
Begalınniń baıshubarlary – bizdiń bolmysymyz. Ata tarıhymyzdyń altyn bastaýynan sý ishken arǵymaqtardan aıbarly rýh, asqaq minez ańǵarasyń!..
Sózimizdiń basynda da aıtyp kettik, Aıbek Begalın keskindemelerindegi negizgi baǵyttar realızm, fantastıkalyq realızm, neomodern. Ony sýretshiniń kartınalarymen «Jeksenbi» jáne «Ýaqyt mashınasy» rok-toptarynyń DVD dıskileri bezendirilgeninen-aq baıqaýǵa bolady. Fılosofııalyq jáne moraldyq-etıkalyq ózekti máselelerge arnalǵan «begalıgrafııa» tehnıkasynda grafıkalyq serııalar syzǵan, qazirgi belgili avtorlardyń shyǵarmalaryna ıllıýstrasııalar jasaǵan, tarıhı jáne mıfologııalyq taqyryptarǵa kartınalar jazǵan, tarıhı jáne zamanaýı qaıratkerlerdiń portretterin salǵan sýretshiniń eńbek joly ónimdi de ómirsheń der edik. Týyndylary KSRO Búkilodaqtyq Kórkemóner akademııasy dıplom jumystarynyń kórmesinde, Repın atyndaǵy Lenıngrad kórkem akademııalyq ınstıtýtynyń Búkilodaqtyq akademııalyq eńbekter kórmesine qoıylǵan keskindemeshi Begalın biz úshin kemel talant.
Bul atap ótken baǵyttardan bólek A.Begalın poetıkalyq peızajdardyń da aýylyna at shaldyryp turady. Onyń ádemi natıýrmorttarynan naǵyz talantqa tán tazalyq lebi esedi.
A.Begalın óziniń ishki kúıin «Jan» kartınasynda barynsha jetkizgisi keledi. Kartınaǵa qarap tursańyz onyń qanatty pegas sııaqty qasterli jany dúnıeniń ústimen ushyp bara jatqandaı kórinedi, búkil álemdi qushaqtaǵysy kelgen talanttyń taǵdyryn tanısyń!..
Aıbek Begalın qazirgi elordamyz, burynǵy Sılınograd qalasynda dúnıege kelgen tańǵajaıyp týyndyger. 1963 jyly 13 qyrkúıekte ómir esigin ashqan sýretshi týraly qysqasha aıta ketsek, N.V. Gogol atyndaǵy Almaty kórkem ýchılıshesin 1983 jyly, V.I.Sýrıkov atyndaǵy Máskeý memlekettik kórkem ınstıtýtynyń grafıka fakýltetin 1989 jyly támamdaǵan. Keskindemeshi-sýretshi, Qazaqstan Respýblıkasy Sýretshiler odaǵynyń múshesi, Kórkemóner akademııasynyń korrespondent-múshesi degen birli-jarym ataǵy bolmasa bul keıipkerimizdiń biz oılaǵandaı maqtaý-marapaty kóp emes.
Árıne kez kelgen talant maqtaý-marapattan áldeqaıda bıik jaratylatyny belgili. Ýılıam Shekspır «Men árdaıym ózimdi baqytty sezinemin, nege ekenin bilesiń be? Sebebi men eshkimnen eshteńe kútpeımin, kútý adamdy aýrýǵa shaldyqtyrady. Arzan ataqpen ózimniń qymbat ónerimdi qorlaǵym kelmeıdi» depti.
Aıbek Begalınniń qarapaıym qońyr tirshiliginen biz osyndaı bekzat bolmysty ańǵardyq.
