Ermek Bekmuhameduly SERKEBAEV

Qazaq mádenıeti men óneri aýyr qazaǵa ushyrady.

Keńes Odaǵynyń halyq ártisi, Qazaq­­­stan­­nyń halyq ártisi, KSRO jáne Qazaqstan Mem­lekettik syılyq­tarynyń laýreaty, Sosıa­lıstik Eńbek Eri, áıgili ánshi Ermek Bek­­­­mu­hameduly Serkebaev 2013 jyldyń 16 qarashasynda 88 jasqa qaraǵan shaǵynda dúnıeden ozdy.

Ermek Serkebaev ult mádenıetiniń, ásirese, klassıkalyq mýzyka óneriniń damýyna úlken úles qosty. Ol ónerdegi jolyn Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty memlekettik konservatorııasynda oqı jú­rip, 1947 jyly Abaı atyndaǵy opera jáne ba­­­let teatrynda qoıylǵan A.Jubanov pen L.Ha­­­­­mı­dıdiń klassıkalyq týyndysy – «Abaı» ope­ra­syndaǵy Abaı partııasyn oryndaýdan bastady.

Qazaq mádenıeti men óneri aýyr qazaǵa ushyrady.

Keńes Odaǵynyń halyq ártisi, Qazaq­­­stan­­nyń halyq ártisi, KSRO jáne Qazaqstan Mem­lekettik syılyq­tarynyń laýreaty, Sosıa­lıstik Eńbek Eri, áıgili ánshi Ermek Bek­­­­mu­hameduly Serkebaev 2013 jyldyń 16 qarashasynda 88 jasqa qaraǵan shaǵynda dúnıeden ozdy.

Ermek Serkebaev ult mádenıetiniń, ásirese, klassıkalyq mýzyka óneriniń damýyna úlken úles qosty. Ol ónerdegi jolyn Qurmanǵazy atyndaǵy Almaty memlekettik konservatorııasynda oqı jú­rip, 1947 jyly Abaı atyndaǵy opera jáne ba­­­let teatrynda qoıylǵan A.Jubanov pen L.Ha­­­­­mı­dıdiń klassıkalyq týyndysy – «Abaı» ope­ra­syndaǵy Abaı partııasyn oryndaýdan bastady.

Budan keıingi jyldarda qazaq jáne álemdik operalardaǵy: Qojaǵul, Amangeldi (M.Tólebaev, «Birjan-Sara» men «Amangeldi», sońǵysy E.G.Brý­sılovskıımen birge), Tarǵyn, Artem (Brýsılovskıı, «Er Tarǵyn» men «Dýdaraı»), Alpamys (E.Rahmadıev, «Alpamys»), Panfılov (Ǵ.Jubanova, «Jıyrma segiz»), Evgenıı Onegın, Mazepa (P.I.Chaıkovskııdiń osy attas operalary), Oleg Koshevoı, Vladımır Ýlıanov (Iý.S.Meıtýs, «Jas gvardııa» men «Aǵaıyndy Ýlıanovtar»), Fıgaro (Dj.Rossını, «Sevıl shashtarazy»), Don Jýan (V.A.Mosarttyń osy attas operasy), Eskamılo (J.Bıze, «Karmen»), Jermon (Dj.Verdı, «Travıata») t.b. partııalardy zor sheberlikpen oryndady.

Ermek Serkebaev kameralyq jáne estradalyq ánshi retinde de keńinen tanyldy. Onyń repertýaryn­da qazaqtyń halyq ánderimen qatar, Keńes Odaǵy jáne dúnıe júzi kompo­zıtorlarynyń tańdaýly týyndylary keńinen oryn aldy. Ol birqatar fılmderge («Bizdiń súıikti dáriger», «Án qanatynda», «Taqııaly perishte»), t.b. tústi.

Ol kóptegen halyqaralyq konkýrstar men dúnıejúzilik festıvaldarǵa qatysyp, jeńimpaz atandy. Qazaqtyń án ónerin Eýropa men Azııanyń kópte­gen memleketterinde jáne AQSh-ta ótken qazaq mádenıetiniń kúnderinde keńi­nen nasıhattap, álemdik bıikke kóterdi.

E.Serkebaev – ulaǵatty ustaz, Qurmanǵazy atyndaǵy ulttyq konser­vatorııanyń professory retinde kóp­tegen shákirt tárbıelep, ózindik án mektebin qalyptastyrdy.

Ol táýelsiz Qazaqstannyń árbir jetistigine qýanyp, Elbasyna únemi qoldaý kórsetip otyrdy. Astana qalasyndaǵy «Qazaqstan» Ortalyq konsert zalynyń saltanatty ashylýynda óner kórsetip, batasyn berdi.

E.Serkebaev «Otan» ordenimen, 2 ret Lenın ordenimen, Oktıabr Revo­lıýsııasy jáne Eńbek Qyzyl Tý ordenderimen, t.b. kóptegen nagradalar­men marapattaldy. KSRO jáne Qazaq­stannyń Joǵarǵy Keńesine birneshe márte depýtat bolyp saılandy.

Lıra shoqjuldyzynyń bir juldyzy E.Serke­baevtyń esimimen atalǵan.

Qazaq óneriniń tarlany, kórnekti máde­­nıet pen óner qaıratkeri, abzal azamat, ula­ǵatty ustaz, álemge ta­nylǵan ánshi Ermek Ser­­kebaevtyń esimi árdaıym el jadynda saq­­talady.

Qazaqstan Respýblıkasynyń Úkimeti.

QOSh BOL, ELDIŃ ERKESI!

Kózin jumdy qazaqtyń shyn dúldúli,

Aqjarqyn, aıqyn bekzat, bulbul uly.

Ánshilik aspanynda bir juldyzdyń,

Álemdi tań qaldyrǵan sóndi nury.

Aty ańyz el erkesi Ermek edi,

Tulpardaı sergek edi kermedegi.

Árqashan qaz daýysy bıik zaýlap,

Saǵyntar kókke qulash sermegeni.

Ultymnyń eren ánshi kóp balasy,

Solardyń ǵaıyp boldy tańdamasy.

Abaıdyń ánin shyrqap, bozdatqanda,

Jazylyp qalýshy edi jan jarasy.

Naızaǵaı dál túskendeı búgin kókten,

Sum ajal tez uǵyndyq syryńdy óktem.

Qazaqtyń Fıgarosy ǵaıyp boldy,

Sahnany Karýzosha dúbirletken.

Kúńirendi Kókshetaý, Qyzyljaryń,

Sen ediń maqtanyshy, úzdik daryn.

Aqsha bult Alataýdy alty aınalyp,

Azaıtty kóńil aıtyp, muńyn qalyń.

Uqsaǵan shań juqpaıtyn sáıgúlikke,

Úlgi ediń ásem, kerbez sándilikke.

Jan aǵa,

Topyraǵyń torqa bolsyn,

Jol tartty ataq-dańqyń máńgilikke.

Kákimbek SALYQOV.

ENDI SIZDEI ÁNShI QAIDA...

Dúnıedegi taǵy bir eń asyl adamym­­­dy­ joǵalttym. Asqar taýdaı eńseli Ermek aǵamyz endi jarqyldap, jany qal­­­­­maı jaǵdaıymdy surap, aldymnan shyq­­­paı­tynyn oılaǵanda qaıǵydan ishim qulazyp, alaı-dúleı kúı keship, kúızel­­­­genimdi qaıtip aıtyp jetkizerimdi bilmeı qaldym. Bul dúnıede máńgi eshteńe joq qoı, árıne. О́mirden aǵyp ótip bara jatqan ǵumyr-kóshke daýa bar ma? Biraq...biraq, «átteń-aı» dep qabyrǵań qaıysatyn mundaı tulǵanyń qazasyna qazir qaıǵyrmaı qalǵan qazaq joq shyǵar, sirá.

Qaıran, Ermek aǵa-aı! Endi sizdeı ómirde er týa ma deseıshi. Endi sizdeı óner­de án týa ma deseıshi. Qazaqtyń daýy­sy qaıda dese, Alataýdaı asqaq ór tul­ǵańyzdy kórseter edik. Qazaq degen ha­lyq qandaı halyq degende, aldymyzǵa taǵy da sizdi tosyp tura qalǵan sátterdiń áseri qandaı edi, shirkin! Syrtqy kelbet pen ishki kelbettiń kesteli sulý beınesi ózińiz edińiz-aý. Sol kórkemdik búgin kók­jıekke sińip ǵaıyp boldy. Sizsiz endi ma­ǵan sahna – jetim. Aǵaly-qaryndastaı ekeýmizdiń qanshama spektaklderde jolymyz toǵysqan edi. «Alpamys», «Tra­vıa­ta», «Sevıl shashtarazy», «Don Jýan», «Eńlik-Kebek» ...Qudaı-aý, ótken kúnge kóz tikseń, qazaq operasynyń tarıhy da, taǵylymy da siz júrip ótken izdiń órneginen quralady eken ǵoı. Bul ǵana emes, qazaqtyń halyq ánderin ózińizdeı aıalap asyrǵan abzal azamat bar ma? «Kók­shetaý» ánin sizden estigennen keıin bas­qalardyń oryndaýynda qabyldaı almaı qalǵanmyn. Sol ándi nege umytpaı qaldym eken... Án degen qudirettiń, bálkim, siz ózine aınalyp kettińiz be eken, aǵa.

Bıbigúl TО́LEGENOVA,

KSRO halyq ártisi.

QATARLASYM, QANATTASYM

О́zim qatty syrqattanyp aýrýhanada jatyp, ónerde qos órimdeı bolǵan qanattasym Ermek Serkebaevtyń dúnıeden ozǵanyn estip qapaly kúı keshtim. Qazaqtyń mýzyka mádenıeti úshin orny tolmas aýyr qaza ekendigine sóz bar ma. Operanyń qara shańyraǵyna bir ýaqytta qatar keldik, kóptegen operalarda sahnaǵa birge shyǵyp júrdik. Allaǵa táýbe, ómir-baqı Ermekpen dostyq, áriptestik qarym-qatynasymyz áýelgi rııasyz ystyq qalpynda saqtalyp qaldy. Saǵynyshymyz da, salamatymyz da bir edi. О́nerde birge dáýren súrdik. Qatar júrip, birge qartaıdyq. Ol da, men de ánshiligimizge qosa tálimger ustaz, konservatorııa­da professor boldyq. Sáti túskende, egdeligimizge qaramaı sahnaǵa da shyǵyp qoıatyn edik.

Ermektiń jan-júregi jum­­­saq, káýsardaı taza bolatyn. Boıynda qyzdardy syı­laı­tyn, basqanyń talantyn baǵalaı biletin bekzattyq bar edi. Qasıetti án óneriniń tabal­dyryǵyn attaǵan jas shaǵynan-aq solaı-tyn. 1958 jyly Más­keýde ótken qazaq ádebıeti men óneriniń onkúndigi kezinde bizdiń Ermek dosymyzdyń juldyzy aıryqsha jarqyrady. Sonyń aldynda ǵana – 32 jasynda «Qazaqstannyń halyq ártisi» ataǵyn alǵan-dy. Onkúndik qo­rytyndysynda oǵan «KSRO halyq ártisi» ataǵy berildi. Sóıtip, bir jylda eki birdeı eń joǵary ataqqa qol jetkizý sırek kezdesetin qubylys edi. Mundaı shyrqaý bıikke Ermek sııaqty topjarǵan sańlaqtar ǵana samǵap kóterile alatyn.

Osy jolǵy onkúndikte men de jańaǵy joǵary marapat alǵandardyń qatarynda boldym. Ermektiń men úshin rııasyz qýanǵany, tileýles bolǵany, qoldap-qostaǵany, jaqtap pikir aıtqany esimde. Ermek Bekmuhamedulynyń bir qasıeti, ónerdi baǵalaǵanda tek ádildikke júginetin, adalyn aıtatyn, mynaý jaqynym edi, anaý dosym edi dep bura tartpaıtyn. Sol sebepten de, onyń pikiri biz úshin árqashan qymbat edi.

Keıinnen Iý.Meıtýstyń «Aǵaıyndy Ýlıa­novtar» ope­ra­syn­da ol qyryqta bolsa da jas­óspirim Ýlıanov-Le­nın­di, al men Lenınniń ana­sy­nyń partııasyn juptasyp birge oryn­dadyq. Odan soń taǵy da sol avtordyń «Jas gvardııa» operasynda Ermek Oleg Koshevoı, men Ýlıana Gromova bolyp, basty ról­­derdi birlese shyrqadyq. Sol jo­ly ekeýmiz taǵy da birge ma­ra­pat­talyp, Memlekettik syı­lyq al­dyq. Ol da bir dáýren eken!

Qatar qurby, ónerdegi taǵ­dyrlasym Ermektiń ómir dáýreni ótkenmen, óneriniń dáýreni máńgi jas qalpynda halqynyń júreginde saqtalyp qalady. Qosh, án ónerindegi aqqýdaı qanattasym!

Roza JAMANOVA,

KSRO halyq ártisi.

О́NERDIŃ SERKESI

Ol 60 jyldan astam ýaqyt boıy Abaı atyndaǵy akademııalyq opera jáne balet teatrynda jetekshi ánshi-solıst bolyp jemisti eńbek etti. Osy jyldar ishinde Qazaqstan kompozıtorlary jazǵan operalardaǵy Abaı, Er Tarǵyn jáne álemdik klassıkadan Jermon, Onegın, ásirese, Fıgaro beıneleri men mýzykalyq partııalaryn kemeline keltirip, tartymdy etip oryndady. Sonymen qatar, ol konserttik sahnalarda qazaqtyń halyq ánderiniń injý-marjandaryn, Qazaqstan jáne dúnıe júzi kompozıtorlarynyń ánderin naqyshyna keltirip shyrqady.

Ásirese, ol salǵan «Otanym meniń», «Nado mnoı nebo sınee» jáne Fıgaronyń kavatınasy búkil álemdi sharlap ketti. Ermek – kóptegen sheteldik gastroldik saparlarda bolyp, ózine tán oryndaýshylyq sheberligimen tyńdaýshylaryn erekshe tamsandyrǵan ánshi. Ol – uzaq jyldar boıy Qurmanǵazy atyndaǵy Qazaq ulttyq konservatorııasynda ánshiler daıarlaıtyn arnaıy jeke klass ashyp, jastarǵa ánshilik ónerdiń qyr-syryn úıretip, ondaǵan daryndy shákirtterdi baý­lyp shyǵarǵan ulaǵatty ustaz-professor.

Ermek 80 jastan asyp, egde tartqan shaǵynda taǵy da bir erlik jasady. Ol Almaty men Astanada, Máskeý men Peterbýrgte eki saǵatqa sozylǵan jeke konserttik qoıylym kórsetip, talǵampaz da kirpııaz ónersúıer qaýymdy dúr silkindirip, tyńdaýshylarynyń ystyq yqylasyna bólendi. Mundaı qubylys ánshiler arasynda óte sırek kezdesetin jaǵdaı. Osyndaı ǵajaptar tek ánshilik jáne sahnalyq ónerdiń qyr-syryn jetik meńgergen dara daryn ıesiniń ǵana qolynan keletin dúnıe.

Ermek – óziniń ánshilik ónerimen árdaıym qazaq halqynyń mártebesin bıiktetip, búkil ǵalamdyq shartarapqa pash etken óner tarlany. Sondyqtan da ol eliniń erkesi, ónerdiń serkesi boldy. Onyń ónerin bılik pen týǵan halqy joǵary baǵalady.

Ermektiń óner jolyn qýǵan eki uly bar. Olardyń biri Almas kór­­­nekti kompozıtor. Ekinshisi, Baı­­ǵa­lı áıgili «A-Stýdıo» estrada ujy­my­nyń jetekshisi. Al qyzy Irına jaq­sy jýrnalıst, jazýshy. Áke­si tý­raly tartymdy kitap jazyp shy­ǵar­dy.

Qoryta aıtqanda, Ermek Bek­­­mu­hameduly Serkebaev – ǵasyrlarda ómirge bir keletin uly ánshi, erekshe tulǵa. Onyń esimi Qazaqstan mádenıetinde, qazaqtyń mýzyka tarıhynda altyn árippen jazylyp, erekshe oıý-órnekpen kómkeriledi. Ermek Serkebaev sııaqty qaıtalanbaıtyn birtýar ánshi, óner sańlaǵynyń aty qazaq halqynyń jadynda árqashan saq­talady. Topyraǵyń torqa, jatqan je­riń jaıly bolsyn, Alashtyń ar­daqty perzenti!

Jeksenbek ERKINBEKOV,

Qazaqstannyń ónerine eńbek sińirgen qaıratker,

1976-1987 jyldardaǵy Mádenıet mınıstri.

HALQYNA О́LMES О́NERIN QALDYRDY

Biz Ermek ekeýmiz konservatorııada oqýdy birge bastap, qatar bitirdik. Ol úshinshi kýrs­­­tan bastap opera teatryna jeke ánshi bolyp or­nalasty. Al men fılarmonııa ánshiligine qa­­byl­dandym. Sodan keıin bizdiń tatýlyǵymyz, jol­dastyǵymyz úzilgen joq. Birimizdi birimiz ár ýaqytta izdep turýshy edik, únemi qonaqqa shaqy­­­rysyp, ómirde de, ónerde de tyǵyz aralasyp júrdik.

Ol ózi júregi ashyq, peıili keń, keremet adam edi. О́ziniń sanaly ǵumyryn bekzat ónerge arnap, artynda eli eskererdeı eleýli iz qaldyrdy. Halqymyzdyń qadaý-qadaý tulǵalarynyń ishinde de Ermek dosymnyń pesheneli juldyzy erekshe jarqyrap, ultymyzdyń maqtanyshyna aınalǵanyna men de talaı mereılengenmin.

Ermek Serkebaev opera sahnasynda Batystyń, Eýropanyń jáne qazaq kompozıtorlarynyń týyn­dylarynyń barshasyn derlik oryndap shyq­­­ty. Eńbegine qaraı jaqsy, syrly da sulý ómir súrdi. Laıyqty marapattardy enshilep, óner­súıer halyqtyń ystyq yqylasyna bólene bildi.

Endi, amal qansha, ýaqyt jetti de, ol bizdi tastap, baqılyq saparǵa kóship júre berdi. Halqyna ólmes ónerin qaldyrdy. Marqumnyń jatqan jeri jaryq, ımany joldas bolsyn. Jasaǵan jaqsy amaldary eskerilip, jany peıishte shalqysyn deımin.

Beken JYLYSBAEV,

Qazaqstannyń halyq ártisi, professor.

KО́P QAZYNA IShINDE KETTI

Erekeń, Ermek Serkebaev jóninde jasy seksenge tolǵansha birde-bir jóni túzý kitap jazylmaǵanyn eskerdi me eken, marqum Baqqoja Muqaev birde kútpegen jerden: «Men kelistim, suhbat jasaýǵa ruqsat berdi, sony ózińiz qolǵa alsańyz, ári qaraı jalǵastyratyn jaǵdaı bolsa, bálkim, túbi kitap etip shyǵararmyz», degen soń, uzamaı uly ánshiniń úıine baryp áńgimelesýdiń sáti tústi. Ol jaryq kórisimen, ekinshi, úshinshi suhbat jalǵasyp, jyl boıy aı saıyn kól-kósir sýrettermen birneshe sanda jarııalandy. Solaısha, «Parasat» jýrnalynda jaryq kórgeni, kórmegeni bar, qomaqty kitap dúnıege kelip, Erekeńniń seksen jyldyq mereıtoıyna tartý etildi.

Kitapta tek uly ánshiniń óz aýzynan aıtylǵandary ǵana qamtylyp, ózine belgili, ózi biletin tyń, ózgelerge beımálim oqıǵa, derek, málimetter sóz boldy. Ákesi Bekmuhamedtiń Maǵjan Jumabaevpen bala kezden dos bolyp, Ýfada birge oqyǵany, pesalary sahnalanyp, «Beleet parýs odınokıı» jáne «Tashkent – gorod hlebnyı» degen romandardy qazaqsha sóıletkeni, sondaı-aq, sovettik dáýirde qazaq óneriniń ósip-órkendep, álemge tanylǵany, ónerdegi uly tulǵalar týraly óz biligi turǵysynan talaı-talaı mııatty áńgime-syr shertildi. Olar endi tarıh, tábárik ispetti.

Erekeń qatty tolqyp, rıza bolyp júrdi. Kókeıinde áli de aıtylýy, jaryqqa shyǵýy tıis shejire-hıkaıattar tasyp-tógilip jatqanyn ózi de, men de sezip, bilip júrdik. О́kinishke qaraı, ekinshi qaıtara suhbattasýdyń jóni kelmedi. Birde olaı, birde bulaı degendeı sebeptermen. Qaıtemiz, sol kitaptyń ár eki jylda qaıtalap basylyp, alty-jeti jylda úsh ret ja­ryq kór­genin, odan tys, jeke ta­raý­la­rynyń merzimdik basylymdarda san ret basylǵanyn dátke qýat etemiz de. Aıtary mol edi. Kóp qazyna ishinde ketti...

Uly ánshiniń artynda qalǵan baı murasy – óz oryndaýyndaǵy halyq ánderinen bastap, álemdik klassıkalyq án, romans, arııalar bolsa, ekinshi olja – atalmysh kitaptaǵy óz aýzynan hatqa tús­ken estelik, usynys, pikir, kóz­­­­­qa­­­ras, azamattyq qyrlary der edik.

Baqul bol, qaıran Ereke! Asyl aǵa! Nuryń peıishte shalqysyn!

Zákir ASABAEV,

Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi.