Qaldyqtarmen jumys isteýge qoldaý kórsetiledi
Vedomstvo basshysynyń aıtýynsha, Kásipkerlik kodeks boıynsha kelesideı ózgerister qaralǵan. Jalpy, zań jobasy halyqtyń ómiri men densaýlyǵyna qaýip tóndiretin is-áreketterdi boldyrmaý úshin aldyn ala eskertýsiz tekserý júrgizý múmkindigin bekitetin túzetýlerdi kózdeıdi. Birinshi sanattaǵy kásiporyndarǵa profılaktıkalyq baqylaý nátıjesinde buzýshylyqtar anyqtalǵan jaǵdaıda ákimshilik is qozǵaý múmkindigi qarastyrylǵan. Osynyń negizinde ákimshilik jaýapkershilikke tartý rásimin jedel júzege asyrýǵa bolady.
Qaldyqtarmen jumys isteý salasy jeke kásipkerlikke kórsetiletin memlekettik qoldaýdyń qataryna engiziledi. Bul qoldaý sharalaryn alý úshin zańnamalyq negiz bolady. Jáne qaldyqtarmen jumys isteý salasyn damytý úshin yntalandyrýshy, dotasııalyq, uıymdastyrýshylyq jeńildikterdi paıdalanýǵa múmkindik beredi.
Qylmystyq kodekstegi jáne basqa da zańnamalardaǵy remedıasııa júrgizýden jaltarǵany úshin, sondaı-aq remedıasııany tıisinshe júrgizbegeni úshin quqyqbuzýshylyqtyń aýyrlyq dárejesi Ekologııalyq kodeks jobasynyń sheńberinde qaıta qaraldy. Osyǵan baılanysty mundaı quqyqbuzýshylyq jasaǵany úshin jaýapkershilik kúsheıtildi. Budan basqa, ekologııa salasyndaǵy quqyqbuzýshylyqtardy qaraý kezinde «iri zalal» degen jańa uǵym engizildi.
Búgingi tańda zańnamada klımattyń ózgerýine beıimdelý jónindegi normalar joq. Oǵan qosa, memlekettik organdarda tıisti ókilettik men quzyret qarastyrylmaǵan. Osyǵan baılanysty Sý, Orman, Jer kodeksterine, sondaı-aq Azamattyq qorǵaý týraly, Agroónerkásip kesheni jáne aýyldyq aýmaqtardy damytýdy memlekettik basqarý týraly zańdaryna tolyqtyrýlar engizildi. Bul tıisti memlekettik organdardyń salalyq memlekettik baǵdarlamalardy ázirleý kezinde klımattyń ózgerýine baılanysty táýekelderdi eskerýine jáne tıisti yqpal etý sharalaryn kózdeýge múmkindik beredi.
– «Ruqsattar jáne habarlamalar týraly» zańǵa da tolyqtyrýlar engizildi. Qaýipti qaldyqtardy qaıta óńdeý, kádege jaratý jáne joıý jónindegi qyzmetti júzege asyrý úshin lısenzııalyq tártip qarastyrylǵan. Al qaldyqtardy tasymaldaý boıynsha habarlama jasaý tártibi engiziledi. Qaldyqtardy basqarýǵa qatysty operasııalardy júrgizý kezinde talaptardy buzǵany úshin jaýapkershilikti kúsheıtý kózdeledi. Bul óz kezeginde ruqsat etilmegen qoqys tastaıtyn jerlerge, ıesiz qaldyqtar kólemin ulǵaıtýǵa jáne qorshaǵan ortany lastaýdyń ózge de jaǵdaılaryna baılanysty máselelerdi sheshýge múmkindik beredi, – dedi mınıstr.
Birinshi sanattaǵy obektiler úshin mindetti ekologııalyq saqtandyrýdy kózdeıtin Ekologııalyq kodeks erejeleriniń engizilýine baılanysty «Mindetti ekologııalyq saqtandyrý týraly» zańǵa túzetýler engizildi. Ekologııalyq saqtandyrý jáne azamattyq-quqyqtyq jaýapkershilikti saqtandyrý uǵymdarynyń aýysýyna jol bermeıtin erejeler qaıta qaraldy. Aıtarlyqtaı ózgerister engizildi. Bul is júzinde saqtandyrý uıymdarynyń saqtandyrý tólemderin júzege asyrý kezindegi daýlarǵa alyp keletin. Sondaı-aq jekelegen zańdardyń termınologııasy men erejeleriniń jańa Ekologııalyq kodeksti retteýdiń termınologııasymen jáne jańa tásilderimen kelisildi
.
Qatań jaza qoldaný qarastyrylǵan
Mınıstr Ákimshilik quqyqbuzýshylyq týraly kodekske ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly baıandamacynda ákimshilik jaýapkershilikke tartý úshin belgilengen eskirý merzimin ulǵaıtý jóninde túzetýler usynyldy. Atap aıtsaq, jeke tulǵalarǵa qatysty merzimdi 2 aıdan 1 jylǵa deıin, al zańdy tulǵalarǵa – 1 jyldan 3 jylǵa deıin ulǵaıtý qaraldy.
– Negizi profılaktıkalyq tekserýler jylyna bir retten kóp ótkizilmeıdi. Sonyn saldarynan, tekseris kezinde bir nemese odan kóp jyl buryn jasalǵan buzýshylyqtary anyqtalǵan kásiporyndar tıisti jazadan qutylyp ketip jatady. Taǵy bir aıtatyny, tájirıbe kórsetip otyrǵandaı, keıbir iri kásiporyndar júıeli túrde jyl saıyn bir buzyshýlyqqa birneshe ret jol beredi. Osyǵan oraı, zań jobasynda 3 jyldyń ishinde ekologııalyq zańnamany júıeli buzatyn iri kásiporyndarǵa qatysty neǵurlym qatań jaza qoldaný qarastyrylǵan. Negizi atalǵan norma qazir de bar, biraq eskirý merzimi bir jyl bolǵandyqtan resıdıv ınstıtýty iske aspaıdy. Bul óz kezeginde iri kásiporyndy júıeli buzýshylyqtar jasamaýǵa yntalandyrmaıdy. Osyǵan baılanysty merzim 3 jylǵa deıin uzartyldy, – deıdi M.Myrzaǵalıev.
Qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy ákimshilik quqyqbuzýshylyq úshin belgilenetin aıyppuldardy ulǵaıtýǵa basty sebepshi bolǵan jaıt tabıǵat paıdalanýshylardyń qorshaǵan ortanyń lastanýyna jol bermeý boıynsha sharalardy tolyqqandy oryndamaýy jáne qajetti modernızasııany júzege asyrmaýy. Negizi qazirgi ákimshilik aıyppuldar yntalandyrý tetigi bola almaı tur. Bir sózben aıtsaq, tabıǵat paıdalanýshylary úshin quqyqbuzýshylyq pen jibergen olqylyqtardy joıýdyn ornyna aıyppul tóleý áldeqaıda tıimdirek.
Sol sebepti ekologııalyq buzýshylyqtar úshin sanksııalardy qatańdatý kózdeledi. Mysaly, qorshaǵan ortaǵa normatıvten tys jáne ruqsatsyz emıssııalar úshin ákimshilik sanksııalardyń mólsheri 10 ese, al qalǵan quqyq buzýshylyqtar boıynsha orta eseppen 2 ese ulǵaıady.
Aıta ketelik, munaı sektorynyń ákimshilik aıyppuldarynyń kóp bóligi tehnologııalyq turǵydan eriksiz jaǵý (TEJ) kezinde gazdy alaýda jaǵýǵa keledi. Qazirgi ýaqytta ekologııalyq talaptar saqtalǵan jaǵdaıda turaqty óndirý kezeńi úshin gazdy tehnologııalyq eriksiz jaǵý kezinde H1 koeffısıentin 0,5%-dan 1%-ǵa deıin ulǵaıtý bóliginde «Jer qoınaýyn paıdalaný jónindegi operasııalardy júrgizý kezinde shıki gazdy jaǵýdyń normatıvteri men kólemderin esepteý ádistemesin bekitý týraly» Energetıka mınıstriniń buıryǵyna ózgerister engizilýde.
Qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy zalaldyń remıdıasııasyn oryndamaý, qoǵam ókilderi men memlekettik organdar úshin ekologııalyq zańnamamen kózdelgen mindetti málimetterdi usynbaý, júıeli túrde quqyq buzatyn sýbektilerge qatysty ákimshilik kodekske jańa quramdaǵy túzetýler engizildi.
Osy ózgerister qorshaǵan ortany qalpyna keltirýge, lastaýshylar tarapynan ashyqtyqty talap etýge, jaýapkershilikti kúsheıtý arqyly quqyqbuzyshýlyqqa jol bermeýge baǵyttalǵan. Mınıstrdiń aıtýynsha, atalǵan zań jobasy barlyq múddeli memlekettik organdarmen kelisildi, zańnamada talap etiletin barlyq kelisýler, saraptamalar alyndy.
Al Salyq kodeksine ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly baıandamasynda vedomstvo basshysy eń ozyq qoljetimdi tehnologııany engizý arqyly keshendi ekologııalyq ruqsatty alǵan jańa obektilerdiń operatorlaryna qatysty emıssııa úshin tólenetin tólemderden bosatý boıynsha tıisti túzetýlerdi usyndy. Bul rette, birinshi sanattaǵy 50 iri kásiporyn úshin mundaı ulǵaıtý 2025 jyldan, al birinshi sanattaǵy qalǵan nysandar úshin 2031 jyldan bastalady. Aıta keterlik, 3 jyl saıyn ulǵaıtý koeffısıentteri 2 eselenip turady.
Iаǵnı búgingi tańda jumys istep turǵan árbir iri kásiporyn erteń óz erkimen tańdaý jasaıdy. Ne osy qalpynda qorshaǵan ortaǵa keri áser etip, jyldar saıyn eselenetin ekologııalyq tólem tóleıdi. Nemese eń ozyq qoljetimdi tehnologııany engizip, lastaýshy keıpinen arylyp, emıssııa úshin tólenetin tólemderden bosatylady.
