– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń 2020 jyldy Volonter jyly dep jarııalaý týraly sheshimi elimizde volonterlik qozǵalystyń damýyna qanshalyqty serpilis berdi?
– Jalpy, «volonter» deımiz, «eriktiler» deımiz... Bul túsinikter bizdiń sózdik qorymyzǵa jaqynda ǵana enip jatqandaı. Keıbireýler «álemdik úrdis bolǵannan keıin, qalmaý kerek, áıteýir...» dep te jatady. Biraq jaqynyńa janashyr bolý – bizdiń ejelden beri dástúrimizde bar dúnıe. Máselen, «asar» degen uǵymdy barsha qazaq jaqsy biledi. Úı salý, qoı qyrqý, taı tańbalaý, kıiz basý, egin orý, shóp shabý tárizdi qaýyrt jumystardy halqymyz asarlatyp atqaratyn. Iаkı, «jumyla kótergen júk jeńil» degen uranmen janyńdaǵy adamǵa, tutas qaýymǵa kómektesý. Naqty ispen, ortaq kúshpen ǵana emes, izgi nıetpen, tilektes kóńilmen qoldaý.
Sondyqtan da, el Prezıdenti: «Eriktilik – halqymyzdyń shynaıy bolmysy. Bul bastama ultty uıystyryp, memlekettilikti nyǵaıtý úshin qajet», dep, 2020 jyldy Volonter jyly dep jarııalaǵan bolatyn.
Árıne, osy sátten bastap qoǵamymyz da, adamymyz da birden «volonter» atanyp, jumysqa belsene aralasyp ketti degennen aýlaqpyn. Eldi mundaı ıgi bastamaǵa uıytý úshin úlken jumys atqaryldy. Volonterler qozǵalysyn damytý, onyń mártebesi men bedelin kóterý úshin kóptegen is-sharalar qolǵa alyndy. Úkimet tarapynan arnaıy Jospar da qabyldandy. Alaıda pandemııaǵa baılanysty birqatar baǵyttardy ózgertýge týra keldi. Onlaın formatqa aýysqany bar, keıinge qaldyrylǵany bar...
Dese de, «kóptigiń jınalǵanda emes, qınalǵanda kórinedi» degen emes pe. Aıtyp kelmegen indet eldiń uıysýyna, ásirese, erikti azamattarymyzdyń uıymdasyp, belsendiliginiń artýyna sebepshi boldy. Mysaly, bıylǵy jyly volonterlik uıymdar men toptardyń sany 3 esege artqan, ıaǵnı jyl basynda – 224 uıym bolsa, qazirgi tańda – 568 uıymdy qurady. Al volonterlerdiń sany 2,5 esege ulǵaıyp, 70 myń adamǵa jetti. Volonterlerdiń eń kóp sany Aqtóbe (13794), Batys Qazaqstan (8008), Jambyl (6784) jáne Pavlodar (6401) oblystarynda tirkelgen.
Ol da bolsa, memlekettiń osy baǵytta pandemııaǵa deıin jasaǵan jaǵdaıynyń arqasynda dep bilemin. Atap aıtqanda, volonterlik qyzmet týraly zań qabyldanyp, quqyqtyq retteý tetigi bekitildi. О́ńirlerde volonterler shtaby ashylyp, qoǵam tarapynan qoldaýdy qajet etetin salalarǵa el azamattary, jastar jumyldyryldy. Máselen, bir ǵana ekologııalyq «Taza Qazaqstan» aksııasyna 300 myń adam qatysqan bolatyn. Arysty qalpyna keltirýde júzdegen jas volonterdiń belsendiligin kórdik. Munymen birge, EKSPO-2017 kórmesi kezinde 7 myńnan astam volonter qyzmet atqardy.
Munyń bári – osy volonterlik qozǵalysqa degen qyzyǵýshylyqtan týǵan kórinis. Jaqsylyqqa jany qumar jandar kári-jasqa, er-áıelge bólinbeıdi. Bul nemquraıdylyqqa qas, aýyzbirshilikke jaq, nadandyqqa jaý, adamdyqqa dos azamattarǵa ǵana buıyratyn qasıet.
– Volonterlik salany qoldaýda memlekettiń úlesi qandaı?
– Balany ata-ana, azamatty qoǵam, qoǵamdy zaman tárbıeleıdi. Al zamannyń qandaı bolýy – sol zamannyń zańyn jasaıtyn memleketke baılanysty. Sondyqtan da qoǵamdaǵy qaısy bir ıgilikti istiń baıandy bolýynda memlekettiń úlesi zor.
Al endi, volonterler qozǵalysyn qoldaý – eń aldymen memlekettik múdde. О́ıtkeni sanasy saýatty, júregi ashyq, jany jomart azamattar – kez kelgen eldiń erteńi. Baǵa jetpes baılyǵy hám tirek bolar áleýeti. Jańa aıtyp otyrmyn, mundaı qoldaýdyń eń mańyzdysy olarǵa tıisti jaǵdaı jasaý. Aıtalyq, bilim berý, ádistemelik jáne aqparattyq turǵyda, sondaı-aq jabdyqtarmen qamtamasyz etýde kómek kórsetý.
О́zderińizge málim, jyl bastalǵannan-aq el Prezıdenti volonterlerdiń respýblıkalyq keńsesin iske qosty. Oǵan ilese kóp uzamaı 17 óńirlik front-keńse jumys jasaı bastady.
Onyń negizgi mindeti – qoǵamdaǵy túrli máselelerge, kómek qolyn qajet etetin suraqtarǵa monıtorıng jasaý arqyly ortalyq memlekettik organdar men ákimdikterdiń, bıznes-qurylymdar men volonterlik uıymdardyń jobalary men bastamalaryn úılestirý.
Árıne, memlekettik qoldaý tek osymen shektelmeıdi. Bir ǵana mysal. Bizdiń mınıstrligimizdiń óz bastamasymen Bilim, Saýlyq, Sabaqtastyq, Taza Álem, Asyl mura, Qamqor, Úmit atty 7 jalpyulttyq joba iske asýda. Nátıjeleri joq emes. Osy ýaqytqa deıin túrli konsýltasııalyq, oqytý-ádistemelik kómek kórsetý úshin volonterlerdi qoldaý ortalyqtary ashylyp, 5600-den astam volonter oqýdan ótti, 50 volonterlik bastamashylar toby jasaqtalyp, 500-den astam shaǵyn grant bólindi. Árbir granttyń somasy 300 myń teńgeni quraıdy.
Sóz joq, bul aýqymdy kómek. Biraq mundaı memlekettik qoldaýdyń ózi volonterlerdiń barlyq qajettilikterin qamtamasyz ete almaıdy. Sondyqtan jergilikti jerlerdegi ákimdikter tarapynan da múmkindiginshe osyndaı bastamalar bolsa, nur ústine nur bolar edi.
Budan bólek, 2019 jyldan beri «Jastar jyly» aıasynda stýdentterdi áleýmettik jáne qoǵamdyq paıdaly qyzmetke keńinen tartýǵa baǵyttalǵan «Áleýmettik stýdenttik nesıe» degen joba iske asyp jatqandyǵy belgili. Osy oraıda, Bilim jáne ǵylym mınıstrligi men Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi arasyndaǵy ortaq memorandým aıasynda joǵary oqý oryndarynyń stýdentteri aqshalaı syıaqy alyp, qoǵamdyq paıdaly jumys nátıjeleri úshin akademııalyq kredıtterdi qaıta ózgerte alady.
Aıtalyq, joǵary oqý ornynda oqıtyn, sonymen birge volonterlik qyzmetke belsendi aralasyp júrgen jastarǵa áleýmettik stýdenttik kredıttiń mynadaı túrleri usynylady: 20 saǵattyq qyzmeti úshin 20 000 teńgege kredıt; 50 saǵat qyzmeti úshin 50 000 teńgege kredıt.
Bireýge, bálkim, az kóriner. Dese de, jyldyq jınaǵy jaman bolmaıdy. Eń bastysy – jas júrek óziniń qoǵamǵa qajettigin, eńbeginiń mańyzdylyǵyn sezedi.
– Pandemııamen kúreste volonterler aldyńǵy shepte bolǵanyn jaqsy bilemiz. Osy jóninde aıtyp berseńiz?
– Baýyrjan Momyshulynyń: «Jıyrma – erlik kórsetetin jas» degen sózi bar. Mine, osy qanatty qaǵıdany bıyl «Jıyrma – erlik kórsetetin jyl» dep ózgerte aıtsaq, batyr babamyzdyń arýaǵy razy bolar dep oılaımyn. О́ıtkeni shynynda da kópshilikke kórinbeı-aq óziniń «azamattyq erligin» jasaǵan volonterler óte kóp boldy.
Olar eń qıyn kezde alǵa shyǵyp, dárigerler, áskerı jáne polıseılermen qatar halyqqa aqysyz kómek kórsetti. Osy aralyqta shekteýlerge baılanysty ómirdiń qyspaǵynda qalǵan 959 myńnan astam azamatqa qolushyn sozdy.
Kúni-túni aýrýhanalarda kezekshilik etip, kıslorod ballondaryn tasyǵan jigitter men qyzdardyń eńbegin maqtanyshpen aıtýǵa bolady. О́zderiniń densaýlyǵyna tóngen qaýip-qaterge qaramastan, olar erliktiń naǵyz úlgisin kórsetti.
«Boryshyna adal bolsyn, úıine alańdamasyn» dep medısına qyzmetkerleriniń otbasylaryna kómek kórsetip, olardyń balalaryna ystyq tamaq tasyǵandar da boldy. Erlik emeı nemene? Árıne, erlik. Boıǵa jiger, keýdege rýh beretin dúnıeler. Sondyqtan óz kezegimizde biz olardy jaı úlgi retinde emes, kórip, kóńilge túıetin ónege retinde dáripteýge tyrysamyz.
– 2016 jyly volonterlik salany retteıtin arnaıy zańnama qabyldandy. Bıyl Prezıdent volonterlerdi qoldaý sharalaryn zańnamaǵa engizýdi tapsyrdy. Bul baǵytta qandaı jumystar atqarylyp jatyr?
– Qoǵam qoldaǵan istiń bári ıgi. Al memleket onyń basty qamqorshysy. Sodan bolar – Memleket basshysynyń osyndaı mańyzdy sheshimi kópshiliktiń kóńilinen shyqty.
Onyń ústine, halyqaralyq zertteýlerge sáıkes, Qazaqstan azamattyq belsendilik deńgeıi az, onyń ishinde volonterlik qozǵalysy báseń elder qataryna kiredi. Oǵan sebep, azamattardyń volonterlik qyzmetke qatysýy úshin yntalandyrý men volonterlik mádenıetti damytýdyń jetkiliksizdigi. Máselen, volonterlik qyzmetti eńbek ótili retinde esepke alý, kótermeleý jáne ilgeriletý júıesiniń zańdyq turǵyda bekitilgen quqyqtyq mehanızmderiniń bolmaýy.
Endigi jerde osy talaptar, ıaǵnı azamattardyń volonterlik jumysyn eńbek kitapshasyna mindetti túrde tirkeý, volonterlikpen aınalysqan jastarǵa ýnıversıtetke, kolledjge túsý kezinde birqatar basymdyqtar berý, volonterlerdiń ómirin saqtandyrý sııaqty mindetter zańda kórinis tabatyn bolady.
Bul maqsatta «Qazaqstan Respýblıkasynyń keıbir zańnamalyq aktilerine volonterler qyzmeti boıynsha ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy zańy jobasynyń tujyrymdamasy ázirlenip, tıisti maquldamasyn aldy. Qazirgi ýaqytta jumys toby bul baǵytta tıisti sharalardy júrgizip jatyr.
– Volonter jyly qarsańynda qazaqstandyq volonterlerdi shetelderde tájirıbe almasýǵa jiberý kózdelgen bolatyn. Osy jospar qanshalyqty iske asty?
– Volonter jyly sheńberinde jasalǵan kelisimge saı elimiz Birikken Ulttar Uıymynyń qaramaǵyna 7 volonterdi birjyldyq tájirıbe jınaqtaýǵa jiberý úshin qarjylandyrý máselesin qolǵa alǵan bolatyn.
Bul rette, irikteýden ozyp shyqqan otandastarymyzdy BUU-nyń Iordanııa, Taıland, Túrkııa men Kenııadaǵy volonterlik toptaryna qosý josparlanyp ta qoıǵan. Alaıda álem elderindegi karantındik shekteýlerge baılanysty tek qana 4 azamatymyz Túrkııadaǵy BUU Damý baǵdarlamasynyń qurylymyndaǵy volonterlik qyzmetterine kiristi. Qalǵandary ázirshe onlaın rejimde qyzmetterin atqarýda. Budan bólek, shetelde bilim alyp jatqan qazaqstandyq stýdentter sol eldegi túrli volonterlik jobalarǵa qatysyp, alǵan tájirıbelerin elimizdiń jastary arasynda da bólisip júrgenin atap ótken jón.
Álbette, bul jumys aldaǵy ýaqytta da óz jalǵasyn tabady degen senimdemiz.
– Volonter jyly sheńberinde volonterlerdiń jekelegen eńbegin kótermeleý úshin qandaı is-sharalar qarastyrylǵan?
– Materıaldyq jaǵyn meńzep otyrsańyz, ol týraly joǵaryda arnaıy granttar jaıly aıtyp óttim. Dese de, bul volonterdiń ózine emes, jasap jatqan isine jumsalatyn qarajat.
Sóz joq, volonterlik tegin jasalatyn, óteýsiz qyzmet. Biraq «almaqtyń da, salmaǵy bar». Árbir ıgi is úshin alǵys estiseń mereıiń tasyp qalatyny ras. Sondyqtan volonterlik qyzmet atqaryp, qıyndyqtardan qaımyqpaı ótip júrgen azamattardyń eńbegi mindetti túrde eskeriledi.
О́zderińiz bilesizder, osy maqsatta Prezıdent tapsyrmasymen «Halyq alǵysy» atty dárejesi bıik medal taǵaıyndaldy. Jaqynda qaıyrymdylyq jasap, volonterlik kómek kórsetken 5000-nan astam azamat osy medalmen marapattaldy.
Budan bólek, Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstrligi «Jyl volonteri» syılyǵyn taǵaıyndaýǵa arnalǵan halyqaralyq baıqaý jarııalady. Baıqaýdyń maqsaty – jalpy adamzat úshin paıdaly mindetter atqaryp júrgen Úzdik volonterlerdi kótermeleý.
Baıqaý sharttary bizdiń mınıstrliktiń ınternet-resýrstarynda ornalastyrylǵan. Kez kelgen volonterlik salaǵa qatysy bar azamat baıqaýǵa qatysa alady. Qorytyndysy Volonter jylynyń jabylý rásiminde anyqtalady.
Osy tektes kótermeleý is-sharalary barlyq óńirlerde júrgizilýde.
– Qazaqstandaǵy volonterliktiń keleshegi qandaı?
– Suraǵyńyzǵa biraýyz sózben jaýap berer bolsam, kúmán joq, bul qozǵalystyń bizdiń eldegi keleshegi kemel. О́ıtkeni oǵan bizde barlyq múmkindikter bar. Burynnan qalǵan dástúrli saltymyz da, janashyr el-jurtymyz da, jasampaz bastama da, qajetti zańnama da – osyǵan negiz.
Eń bastysy, azamattarymyzdyń shyn nıeti bar.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Svetlana ǴALYMJANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
