Qoǵam • 02 Qarasha, 2020

Kómir baǵasy baqylaýda bolǵanyn qalaıdy

400 ret
kórsetildi
6 mın
oqý úshin

Túrkistan óńiri turǵyndarynyń basym kópshiligi qysqa daıyndyqty kesh bas­taıdy. Sary kúz – qazanda kúnniń jyly bolýy qarashaǵa deıin qamsyz júrýge sep bolady. Buǵan qosa birqatar aýdan, aýyldar «kógildir otynmen» qamtylǵan. Degenmen úıin kómirmen jylytatyndar da az emes. Olardy jyl saıyn qońyr kúzde mazalaıtyn másele – kómir sapasy men baǵasy. Tapshylyq kóretinder de barshylyq.

Kómir baǵasy baqylaýda bolǵanyn qalaıdy

 

Oblystyq energetıka jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýa­shylyq basqar­masynyń málimet­terine qaraǵanda, turǵyndardyń kómirge qajettiligi 732,3 myń tonna bolsa, tasymaldanǵany – 414,8 myń tonna (57%). Iаǵnı óńir turǵyndarynyń arasynda kómir túsirmegenderi áli de kóp. Taǵy da resmı málimetke júginsek, oblys turǵyndaryna Shubarkól kómir baǵasy tuıyǵy bar eldi mekenderde 14 000-16 500 teńge aralyǵynda satylýda. Alaıda turǵyndar aıtyp otyrǵan baǵa basqa.

Kómir baǵasynyń joǵary bolýy kóktemnen bastap karantın­nen tıtyq­taǵan halyqtyń qalta­syna salmaq salyp jatqanǵa uq­saıdy. Máselen, Shardara qala­sy turǵyndarynyń aıtýynsha, cekseýil jaǵýǵa tyıym salynǵan. Sondyqtan úılerin kómirmen ǵana jylytady. Iаǵnı jyl saıyn bir otbasy keminde 5-6 tonna túsiredi. Bıyl «qara otynnyń» tonnasy turǵyndarǵa 28 myń teńgege túsken. Kóp balaly otbasylar úshin bul qymbat. Saryaǵash pen Arystan kómir tasymaldap sa­tatyn jeke kásipkerler ba­ǵa­­ny, árıne ózderi belgileıdi. Al Sozaq aýdanynyń ortalyǵy Sholaqqorǵan aýylynda úsh kómir túsiretin tuıyq bar. Soǵan qaramastan kómirdiń ton­na­sy 22 myń teńge shamasynda bolyp otyr. Kún sýytqan kezde baǵanyń odan da qymbattaýy ábden múmkin. Osy oraıda turǵyndar tabysy az halyqtyń qys mezgilinde to­ńyp qalmaýy úshin kómir baǵa­syna jergilikti atqarýshy bı­lik baqylaý jasaýy tıis dep esep­teıdi. Shekti baǵa qoıyp, odan jo­ǵary baǵada satqandarǵa shara qol­da­nylǵan jón sanaıdy.

Otyrar aýdany Temir aýylyna temirjolmen ákelingen kómir eki jerge túsiriledi eken. Soǵan qa­ra­mastan baǵa joǵary – 16 800 teńge. Turǵyndar tarazydan al­danyp júrgenderin, ony ba­qy­lap, shara kórip jatqan esh­kim jo­ǵyn aıtady. Kórshi Arys qala­­synan kómirdiń tonnasyn 13 500 teńgeden ákelip jatqandar bar eken. Biraq bul múmkindikti kóp­shiligi paıdalana almaıdy. Ol úshin jeke júk kóligińiz bolýy qa­jet. Kómir kelgende Temir aýyly­na basqa aýdannyń kólikteri tolyp ketedi eken. Sol sebepti keıde kezek kútýge týra keledi. Báıdibek aýdany, Aqbastaý aýylynyń turǵyndary kómirdiń tonnasyn 17-20 myń teńgeden túsirip jatyr eken. Soǵan qaraǵanda «Bogatyr» kómiri – 17 myń, «Shubarkól» kómiri 20 myń teńge bolsa kerek. Iаǵnı kómirdiń baǵasyna aradaǵy deldaldar men tasymaldaýshylar eleýli áser etýde.

Resmı málimetterge júginsek, oblystaǵy bıýdjettik mekeme­ler­diń, jylý beretin kásiporyn­dar­dyń jáne turǵyndardyń tur­­mystyq-sharýashylyq jaǵ­daı­lardaǵy kómir otynyna jalpy qajettigi – 1 003,3 myń tonna, tasymaldanǵany 605,5 myń tonna (60%), onyń ishinde bıýdjettik mekemeler tolyq qamtamasyz etilgen. Al ortalyqtandyrylǵan jylýmen qamtamasyz etetin kásip­oryndardyń kómirge qajettiligi – 103,4 myń tonna, tasymaldanǵany – 23,3 myń tonna (22,5%). Oblys boıynsha 586 kóp qabatty turǵyn úı ortalyqtandyrylǵan jylýmen qamtamasyz etiledi. Onyń 442-si qysqy maýsymǵa daıyndalǵan. Al aldaǵy jylý maýsymyna daıyndaý josparlanǵan 2 623 bıýdjettik mekemeniń búginde 2253-inde daıyndyq jumystary júrgizilgen.

Qystygúni qatynastyń úzil­meýi de mańyzdy. Bul oraıda, oblystyq mańyzy bar avtomobıl joldary qysqy merzimde kútip ustaý jumystaryna da­ıyn. Jolaýshylar kóligi jáne avtomo­bıl joldary basqarmasynyń bó­lim basshysy Sherzat Sútti­baev­tyń aıtýynsha, jalpy 4152,34 sha­qyrym joldyń 1943,3 shaqyrymy – birinshi kezektegi qardan tazalanyp, ınertti materıaldar sebiletin joldar. Onyń ishinde 434 shaqyrymy – taýly óńirlerdegi qar qatty basyp qalýy qaýpi jo­ǵa­ry aımaqtar. Al oblystyq ma­ńyzdaǵy joldardy qys mezgilinde kútip ustaýǵa jergilikti bıýdjetten 69 mln teńge qaralǵan, 354 jumysshy men 124 tehnıkany jumyldyrý josparlanǵan. Qys mezgilinde halyqtyń qaýip­siz­digin qamtamasyz etýge shu­ǵyl áre­ketterdi jasaýǵa jol mekeme­leri­men jedel habarlandyrý syzbasy bekitilgen.

«Sonymen qatar kún raıynyń qolaısyz mezgilinde jolda qalyp qoıǵan jolaýshylarǵa jaǵdaı jasaý maqsatynda oblystyq mańyzy bar avtomobıl joldarynyń bo­ıynda 4 jylytý beketi ornalas­qan. Atap aıtqanda, Báıdibek aýda­nyn­da, «Qoshqarata-Ja­ryq­bas-Birlik» avtomobıl joly­nyń 28-shi shaqyrymynda «Shy­byqbel» jáne «Ulanbel-Sozaq-Shaıan-Ekpindi» avtomobıl joly­nyń 605-shi shaqyrymynda «Odamanbulaq» jylytý beketteri bar. Sondaı-aq Sozaq aýdanynda «Jambyl oblysynyń shekara­sy-Qumkent-Sholaqqorǵan-Kentaý» av­tomobıl jolynyń 63-shi sha­qyrymynda «Ashysaı» jáne «Ulanbel-Sozaq-Shaıan-Ekpindi» avtomobıl jolynyń 593-shi shaqyrymynda «Taskómirsaı» jylytý beketteri oranalasqan. Barlyq jylytý beketin jyly kúıde ustaý maqsatynda kezekshi qoıylyp, 60 tonna kómir otyny­men qamtamasyz etildi», deıdi Sherzat Anarqululy.

Sondaı-aq joldardyń jaı-kúıin kúndelikti baqylaý jáne tótenshe jaǵ­daılar departa­mentimen der kezinde aqparat almasý úshin táýliktik kezekshilik uıymdastyrylǵan.

 

Túrkistan oblysy