О́zimiz kezinde geolokasııa qosý, keıbir medıafaılǵa ruqsat berý sııaqty talaı mobıldi qosymshaǵa esikti ashyp berdik. Sheteldik Clario kompanııasy aqparattyq qaýipsizdik salasy boıynsha mobıldi qosymshalarǵa zertteý júrgizipti. Zertteý nátıjesinde biz paıdalanatyn Facebook, Instagram qosymshasy óz qoldanýshysy jaıly eń kóp aqparat jınaıdy eken. Odan keıingi orynda – Tinder qosymshasy.
Bul qosymshalar telefon, poshta, geolokasııa, úı adresi, salmaǵyńyz, boıyńyz, týystaryńyz, dostaryńyz, siz qyzyqtyratyn posttar, daýys habarlamalary – barlyq qajetti aqparatty óziniń serverlerine saqtap otyrady. Munyń bárin ne isteıdi deısiz? Bul aqparat – úlken Big Data, kóp aqsha. Adamdardyń qyzyǵýshylyǵyn bilgen kompanııalar ózi nemese ózge kompanııamen kelisip, siz unatqan taýarlardy, kommersııalyq usynystardy aldyńyzǵa shyǵara beredi. Osyndaı qajetsiz jarnamalarǵa jem bolmaý úshin programmaǵa ruqsat berýdiń aldynda ózińizge ne keregin bilip, saralap alǵan jón.
Sophos kompanııasynyń sarapshylary Apple Store júıesinde Fleeceware tıpindegi alaıaqtyqpen aınalysatyn qosymshalardyń bar ekenin anyqtady. Fleeceware qosymshalaryn júktegende qoldanýshyǵa belgili bir synaq merzimin belgileıdi. Qoldanýshy mobıldi qosymshany óz telefonynda óshirgenimen, júıede sańylaýlardy taýyp, paıdalanýshynyń shotynan aqsha shyǵaryp otyrǵan.
Keıbir mobıldi qosymshalar shpıondyq qurylǵy tárizdi telefonda siz tergen mátinderdi ózine saqtap, uzaq ýaqyt ótken soń aqparatty óz paıdasyna asyrýy múmkin. Sondyqtan resmı App Store, Play Market-te júktelgen mobıldi qosymshalarǵa dosyńdaı sene berýdiń qajeti joq.
IBM kompanııasynyń mamandary ózderiniń jyldyq «Cost of a Data Breach Report» esebinde hakerlerdiń is-áreketinen 500 kompanııa men uıym derekteriniń jarııaǵa shyǵyp ketýin zerttedi. Zertteý nátıjesi boıynsha ár aqparattyń qoldy bolýy kompanııaǵa shamamen $3,86 mln shyǵyn keltirgenin anyqtady.
HHI ǵasyrdyń basty baılyǵy aqparat bolǵandyqtan, ózińizge jáne ózińiz istep júrgen mekemege shyǵyn keltirmeý úshin mobıldi qosymshalardy júkter aldynda zerdelep alǵan jón.
Ǵasyr QURALBAIULY,
IT mamany
