Qaraly qarbalas (Kúndelikten úzindi)

1 qyrkúıek, 1992 jyl. …Iá, sát, sapar bastaldy! Belgili mirjaqyptanýshy ǵalym Marat Ábsemetov ekeýmiz qıyrdaǵy Karelııa jerine Mirjaqyp atamyzdyń súıegin ákelý úshin ushaqpen Arqalyqtan túngi saǵat 2-den 15 mınót ketkende ushyp shyqtyq.

Torǵaı qalasynda Gúlnár apaı jatyr. 24 tamyzda kelgen edi. Erteń 2 qyr­kúıekte Torǵaıdan RAF kóligimen tórt jigit shyqpaq. Biz olardy, Alla qalasa, Sos­noveste kútemiz.

«Eńbekshi Qazaqstanda» istegen M.Dýlatuly naǵashymnyń jolymen taǵ­dyr meni sol kisiniń týma gazeti «Ege­men Qazaqstan» shańyraǵyna ákelipti. Endi ózin joqtap úlken maqsatpen jolǵa shyǵyp bara jatyrmyz. Bul oqıǵa kúlli jýrnalıstik ǵumyrymnyń, bálkim, bıik belesine aınalar-aý!..

E, Alla, jar bolsyn de!

2 qyrkúıek, 1992 jyl. Oral arqyly Máskeýge túngi saǵat 4-ten 15 mınót ket­ken­de kelip qondyq. Keshki 18 saǵat 22 mı­nótke – Petrozavodskige poıyzǵa bı­let aldyq.

Osydan eki jyl buryn Marat Sosno­vestegi M.Dýlatulynyń qabirin ashyp kórip, múrdeniń anyq-qanyǵyna kóz jetkizgennen keıin, túbi bir elge ákele qalsa basy-qasynda bolarmyn-aý degen tátti tilek oıǵa maza bermeı júrgen. Endi sonyń sáti túsetindeı…

3 qyrkúıek, 1992 jyl. Sosnoveske tústik. Biz kezinde Maratqa Mirjaqyp izin kór­setip, qabirin ashqanda basy-qa­synda bolǵan Klavdııa Mıhaılovna Sten­nıkovanyń úıine keldik. Aqjarqyn kisi eken, etjeńdi, sary, jetpiske kelgen, jergilikti meımanhananyń meńgerýshisi. Shaıyn qoıyp, baryn aldymyzǵa tosyp, jik-japar bolyp qaldy. Shaıǵa qandyrǵan soń meımanhana kiltin berip, úıinen shyǵaryp saldy.

Jaqsylap jaıǵastyq, tórt kereýet eken. Barlyq jaǵdaı bar. Marat Mir­jaqyp, Aǵybaı atalary týraly kóp ǵıbratty áńgime aıtty. Bólme tórine Mir­jaqyptyń ózimiz ala kelgen úlkeıtilgen sýretin qoıdyq. «Erteń qaıtarda máshıne áınegine ilip qoıamyz», – dedi serigim…

4 qyrkúıek, 1992 jyl. Mine, sonymen Sosnovestiń alǵashqy tańyn qarsy aldyq. Qońyr salqyn, ylǵaldy, ashyq tań.

Toǵyz saǵat qyryq bes mınótte Sos­noves stansasynyń temirjolynan 50 metrdeı jerde orman ishindegi zırattan Mirjaqyp qabirin baryp kórdik… Kún jarqyrap turdy. Aýa tynyq, taza. Bir kezderi dál osyndaı jaǵdaıda Mirjaqyp ta elden jyraqta, jany kúızelip júrdi ǵoı. Onyń dúnıe salǵanynan 57 jyl ótkennen keıin qabirin izdep urpaqtary kelerin sezdi deısiń be?! Qazaqtyń danyshpany júrgen jerde bolý, bir jaǵynan, maqtanysh sezimin týǵyzsa, ekin­shi jaǵynan, aıanysh halge túsiredi, egil­diredi jan-júrekti. Beý, qıly zaman-aı!

Sosnoves poselkelik keńesiniń tór­aıymy Frolova Svetlana Vasılevnamen kezdesip áńgimelestik. Ol respýblıkalyq «Severnyı kýrer» gazetiniń Belomor aýdany boıynsha menshikti tilshisi Vol­ko­vamen júzdestirip, málimetter almasýymyzǵa jaǵdaı týǵyzatyn boldy.

Poselkelik keńesten shyqqan soń Vyg ózeniniń jaǵasyna baryp, Mirjaqyptyń kózimen tabıǵatty tamashaladyq. Keń arnaly, arǵy beti qalyń jynysty or­man, oń jaǵynda Belomor-Baltyq kana­lynyń ózenmen qıylysynda buryn Mirjaqyptardyń lazareti turǵan dóń, ıaǵnı beket bar eken. Odan ári kanaldyń bir saǵasy orap aǵady eken. Sol jerde ǵoı álgi tutqyndardy atatyn kópir…

Sosnoves stansasynyń negizin (1887 jyly) qalaǵandar urpaǵynyń biri Ilın Dmıtrıı Fedorovıch eken. Sonyń qazirgi turatyn úıine bardyq. Ol úıde áıeli Ǵaınıjamal men uly Álibek Mirjaqypqa kelip bir aı turǵan ǵoı.

Búgin Torǵaıǵa – Gúlnár apaıǵa, Jaqan Qosabaevqa (aýdan ákimi) eki jedelhat jónelttik, aman-saý jetkenimizdi aıtyp. Kólikti Jaqan sársenbide (02.09.92 j.) Torǵaıdan attandyramyn dep edi. Shyqty ma eken, sol jaǵy beımálim.

Sosnoves túni jıyrma bir saǵat jıyrma mınótte tústi. Kóz kórgisiz tún, úreıli tún. Mirjaqyp osyndaı túnde týǵan jerin oılap, alasurǵan shyǵar… Sosnoveste tutqyndarǵa arnap tilasharlar jasady, óleńderin jazdy, saǵynyshty sálem hatyn joldady aýylyna. Sonyń birazy Gúlnár apaıdyń qolynda bar eken.

5 qyrkúıek, 1992 jyl. Tańerteń jańbyr jaýyp turdy. Syrtta 20 mınýttaı boı jazdym. Saǵat on kezinde jınalyp Belomor qalasyna avtobýspen 40 mınýttaı júrip bardyq. Jaǵalaı orman.

Bizdi respýblıkalyq «Severnyı kýrer» gazetiniń Belomor aýdany boıynsha menshikti tilshisi Natalıa Volkova poshta aıaldamasynan qarsy aldy.

О́lkelik murajaıdy kórdik. Onda Mir­jaqyptyń tórt sýreti bar eken: Meleıko. Vıt. Bronoslavovıch (lenıngradtyq kınorejısser) «Kanal ımenı Stalına» derekti hronıkasyn shyǵarǵanda sol sýretterdi paıdalanypty.

Men murajaıǵa «Chernobyl qahar­many» kitabymdy tabys ettim. «Belomor murajaıyna. Mirjaqyp Dýlatulynyń týysy Qaısar Álimnen eskertkish» dep jazdym qoltańbany. Marat murajaıǵa mynalardy tapsyrdy: «Mirjaqyp Dýlatovtyń shyǵarmalary», «Avtoreferaty» jáne birneshe qujat kóshirmeleri.

Murajaı qyzmetkerlerine Qazaqstan týraly, Mirjaqyp Dýlatuly jaıly qy­zyqty áńgimelep berdik. Solovkıde M.Dýlatuly tórt dápter túrikshe-qazaqsha-oryssha lager sózdikterin jasaǵan. Sonyń bir dápteri Londonnan tabylypty.

…Sosnoveske qaıtarda motosportshylar mingen máshınemen keldik. Tústen keıin kún ashylyp, Marat meni M.Dýlatuly turǵan lazarettiń ornyna alyp bardy. Irgesi ǵana qalypty, aǵashy shirigen, jerden jarty metrdeı bıikte. Ústine kóterilip sýretke tústim. Bóreneleri ábden mújilip, boı-boıy úgi­lip, qabyqtary qalǵan eken.

Lazaretten ári aınalyp tómpeshikke kóterilgenimizde, sony nusqap Marat: «Osy jerge tutqyndardy topyrlatyp kómipti», – dedi.

Tas jolmen, kespeltek plıtalar tóselgen jolmen ári órlep 14-shlıýz arnasyna asyla salynǵan aǵash kópirdi tamashaladyq. Tómengi qoınaýyndaǵy barakty órtegende, odan qashyp sol kópirdiń ústinen qulap ólgenderdi tańǵy saǵat 5-te kórgen Mirjaqyptyń júregi aýyrǵan ǵoı. Kópirdiń uzyndyǵy 90 metr eken, ádeıi adymdap ólshedim. Kanal arnasy jaqpar tastar, jarylǵyshpen tesken úńgirleri kózge badyraıyp tur, qolmen qashap, qaılamen shaýyp, usatyp arnany ulǵaıtqandaryn ańǵarý qıyn emes. Sýy qandaı: qap-qara ma, qońyr qyzyl ma? Aıyryp bolmaıdy. Bir kezde Mirjaqyptyń kózine túsken qaıǵyly qatpar arna áli kúnge túsi sýyq, úreıdi alardaı kóńilsiz, kúńgirt eken.

K.M.Stennıkova 1925 jyly týǵan, Sos­noveske 1941 jyly kelgen. 1991 jy­ly «Kanal ımenı Stalına» túsi­ril­­gende osy kisi Seregındi jáne bas­qalardy ertip baryp Mirjaqyp qabirin kór­setipti. Osy kisi «Kelesi jyly kelip Mir­jaqyptyń súıegin áketemin» degen Marat ýaqytynda kórinbegen soń, oǵan: «Nege únsiz jatyrsyńdar, aınydyńdar ma?» – dep hat jazypty. «Bátir-aý, súıekti tanyǵanymyzdan aınydy ma eken, – dep oı­ladym», – deıdi shaı ústinde Sten­nı­kova sol qobaljyǵan sátterinen habar berip.

Sosnoves poselkelik keńesinen kó­shirilgen qujat: ot 8.06.1990, № 283. Ispolkom Sosnoveskogo poselkovogo Soveta narodnyh depýtatov po zaprosý naých­nogo sotrýdnıka Instıtýta lıteratýry ı ıskýsstva ım.M.O.Aýezova AN Kazahskoı SSR Absemetova M.O. sostavıla komıssııý dlıa opredelenııa mesta zahoronenııa kazahskogo deıatelıa kýltýry ı naýkı Mır-Iаkýba Dýlatova, repressırovannogo v 30-ye gody po st. 58 ı skonchavshegosıa v Sosnoveskom lazarete 5 oktıabrıa 1935 goda. Akt smertı №533 podpısan Z.F.Býdarnoı – zav.

Sosnoveskım lazaretom, I.Iа.Obla­kevıchem – st. lekpomom ı M.V.Arıstovoı – dejýrnoı po lazaretý. Reabılıtırovan v 1988 godý.

Komıssııa v sostave: Frolova S.V., predsedatel ıspolkoma; Isakov B.V., depýtat Sosnoveskogo possoveta; Sokolova M.I., starojıl, pensıoner; Seregın N.F., starojıl, pensıoner; Ilın D.F., starojıl, pensıoner; Stennıkova K.M., starojıl, pensıoner; Kýortı A.O., starojıl, pensıoner.

Posle tshatelnogo obsledovanııa mest zahoronenııa v poselke Sosnoves ı zaslýshıvanııa vospomınanıı starojıl prıshla k zaklıýchenııý: – mogıla M.Dýlatova, ýmershego 5 oktıabrıa 1935 goda nahodıtsıa na starom kladbıshe. Na meste zahoronenııa stoıt obelısk, svarennyı ız kýskov metalla s metallıcheskoı shıshkoı ı zvezdoı. Pred. Ispolkoma Sosnoveskogo possoveta narodnyh depýtatov S.F.Frolova (qoly).

…Mine, Sosnoveste Marat ekeýmiz úshinshi tún túnegeli otyrmyz. Torǵaıdan shyǵatyn kólik qashan keler eken? Shyqty ma eken ózi? Gúlnár apaı Torǵaıda qalaı júr eken? Marat attanarda daýys qylyp jylap qalǵan eken… Ne ol kisiniń Al­maty­daǵy balalarynan habar joq. Marat ekeýmizge salsa, qorap-jáshik jasat­tyryp poıyzben alyp qaıtar edik múrdeni… Kóliktiń bir habary bolmaı ondaı táýekelge barý ońaı ma? Keshe Arqalyqqa – Altynǵa Sosnovesten hat jazyp jiberdim. Mirjaqyp naǵashyma uqsap elge alys qıyrdan ádeıi sálem joldadym. Eki túrli sálem-aý...

6 qyrkúıek, 1992 jyl. Vyg ózeniniń jaǵasyna baryp erteńgilik boı jazý jattyǵýyn jasadym. Boıǵa qan júgirgen saıyn sezim sergip, oı jeńileıip, sonaý alys jyldarǵa sanammen saıahat jasa­ǵandaımyn. Mirjaqyp ta osynaý tańǵy kúńgirt aspanǵa qarap qoıyp, bálkim, elin, jerin ańsaǵan shyǵar… Vygtyń keń qoltyqty aıdynyna kóz salǵanda óziniń Qońyraýlysy esine túsken shyǵar. Vyg­tyń jaǵasyn kómkergen jasyl orman – qansha sulý, ásem bolǵanymen Saryqopanyń qamysyna qaıdan jetýshi edi. Ormandy aýa deısiń-aý, Qyzbel tósi­niń alýan shóp, gúldi jupar aýasy neden kem?!

…Belomor-Baltyq kanalynyń tarıhynan: «Kanal 1 jyl 7 aıda 1933 jyly salynyp bitken», – dedi meımanhanada kórshiles jatqan máskeýlik ǵalym Sergeı Stepanovıch Kırıakov. Uzyndyǵy – 227 shaqyrym, eni – 46 metr, tereńdigi – 4 metr. 19 shlıýzi bar. Kanal tek tutqyndardyń qol kúshimen salynypty. Onyń qurylysyna «halyq jaýy» atanǵan keremet ınjenerler, iskerler qatysqan. Negizgi qural – qaıla, arba… Bul kanal Sosnovesten bir jarym shaqyrymdaı jerde eken.

7 qyrkúıek, 1992 jyl. Bul kúni kórshi jatqan Sergeı Stepanovıchpen, onyń áıeli Valentınamen birge Belomor-Baltyq kanalyn máshınemen baryp kórdim. Kádimgi ózimizdiń aýyldaǵy Qońyraýlydaı erneýli, jalpaqtyǵy da soǵan uqsas: erneýinen tas jaqpar tekshelenip kórinedi. Bir jaǵalaýyna aǵash egilgen, sonymen qaptaldas beton, tasjol tóselgen. Mańaıy qalyń jynysty toǵaı.

T e l e f o n o g r a m m a . P. Sosnoves 07.09.1992 g. Prınıata v 11 chas. 15 mın. Fro­lo­voı dlıa Absemetova. Semochnaıa grýp­pa vyletela ız Alma-Aty 7 sentıabrıa. Raschıtyvaem prıbyt v Sosnoves 9-go. Dojdıtes nas. Erlan. Prınıala: Ins­pektor Sosnoveskogo pos. Soveta T.F.Fomına.

Osy jedelhat Marat ekeýmiz Almatyǵa Erlanǵa (Satybaldıev) telefon zakazyn berip, Sosnoves poselkelik keńesiniń tóraǵasy S.Frolovanyń bólmesinde otyrǵanda qolymyzǵa tıdi.

Almatymen sóılese almaı zaryǵyp otyrǵanda qolymyzǵa osyndaı jaqsy habar tıdi. Demek, kólik te Torǵaıdan shyqqan ǵoı destik. Aıtýlaryna qaraǵanda sársenbide, 2 qyrkúıekte attandyrý kerek edi. Apaı sol kólik shyqqan soń Almatydaǵy balalaryna habar bergen ǵoı. Myna jedelhat sodan soń salynǵany baıqalady.Áıteýir, kóńil jaılandy. Marat ekeýmiz «kólikke ne boldy?» dep abyrjyp júr edik. Endi birimizdi-birimiz qushaqtap, qýanysyp qaldyq…

Mine, osy joldardy qaǵazǵa túsirip otyrǵanda Torǵaıdan shyqqan máshıne «Sosnoves, qaıdasyń?» dep, zýyldap keledi-aý. E, dáýren, ómirde osyndaı da ǵajaıyp qubylys bolady eken. Sol tarıhı oqıǵanyń ortasynda júremiz dep kim oılaǵan? Torǵaıdan máshıne kelip, Mirjaqyptyń múrdesin áketedi degenge buǵan deıin bireý-mireýdi sen­dirip kórińizshi. Aldymen kelip alsyn da máshıne. Áıteýir, tarıhı oqıǵaǵa jaqyn­dap kelemiz ǵoı… Sáti tússin.

Karelııa jerin bile tússek degen ynta-yqylasta shek joq. Kıoski kórsek erneýine asylyp, Mirjaqyp jatqan osy jer jaıly tanymdyq birdeńe bolar ma eken dep, kóz súzip, surastyra bastaımyz. Qurqol da emespiz, árıne. S.V.Frolova bizdiń bul tańsyqtyǵymyzdy basqysy kelgendeı úıinen júgirip baryp bir qushaq kitap ákep berdi: «О́zime de kerek edi bular, – dedi ár­qaısysyna qysqasha túsinik jasap úlgerip. – Ketkenshe qarap, qajetterińmen tanysyńyzdar».

…Kúndeligime «Otbasyńdy osylaı saǵyndyń ba?» dep jazyp qoıdym da oıǵa berildim… Mirjaqyptyń saǵynyshyn óz saǵynyshymmen salystyryp, ólshep, bezbendeı bastaǵan sekildimin… Men de tap qazir Mirjaqyptyń saǵynyshyndaı ińkárligimdi tejeı almaı zaıybym – Altyndy, balalarym – Araı men Áse­timdi, Baýbegim men Gaýharymdy, kenjem Alaýymdy ákelik álemniń ádemi áldıine bóleı berdim. O, toba! Saǵynatyn jandarym aman-saý bolsyn…

8 qyrkúıek, 1992 jyl. Keshki 21 saǵat 08 mınýtta poıyzdan Erlan keler me eken dep stansaǵa Marat ekeýmiz barsaq, RAF máshınesi aldymyzdan shyǵa keldi. Odan Torǵaıdyń jigitteri túsip kele jatyr: Aıdar Talpaqov – Jangeldın aýdan­dyq jastar isi jónindegi komıtettiń tóraǵasy; Serik Asqarov – aýdandyq ishki ister bóliminiń qyzmetkeri; Keńesbaı Merkın – Arqalyq avtobýs parkiniń júrgizýshisi; Hamıt Raıymhanov – osy parktiń júrgizýshisi.

Jigitter 3 qyrkúıekte saǵat 14-te shyq­qan eken. Jolǵa bes kún qonyp, altynshy kún degende Sosnoveske jetipti. Aryp-ashyqqan, jol sharshatqan júzderi mejeli jerge jetip jyǵylǵan soń jadyrap júre bergendeı.

Olardyń júrip ótken marshrýty qys­qasha aıtqanda bylaı edi: 3.09.92. Torǵaı qalasy – Shıli – Tolybaı (Aqtóbe obly­sy) – Ýrojaınoe – Hromtaý – Aqtóbe. 4.09.92. Qobda – Jympıty – Oral – Kýıbyshev. 5.09.92. Samara – Ýlıanovsk – Cheboksary. 6.09.92. Gorkıı – Ivanovo – Iаroslavl. 7.09.92. Rybınsk – Cheropoves – Tıhvın. 8.09.92. Novoladoga – Led. Pole – Olenes – Petrozavodsk – Medvejegorsk – Segeja – Sosnoves.

9 qyrkúıek, 1992 jyl. Bul kún óte tyǵyz sharýaly boldy. Qol tımegendigi sondaı, osy joldardyń ózin keshteý túsirip otyrmyn. Borıs kelip (Klavdııa Mıhaılovnanyń kúıeý balasy) Erlan Satybaldıev pen Halıla Omarovtyń Almatydan jetkenin habarlady. Erlan­men tanystym, naǵashym ǵoı. Ol «Egemen Qazaqstanda» Mirjaqyptyń múrdesin ákelýge attanǵanymyz jaıly maqalanyń shyqqanyn aıtty. Demek, bul – oqıǵanyń barysymen kúlli Qazaqstan qulaqtanyp jatyr degen sóz.

Erlanmen búgin qabirdi qazyp, súıekti áketetin kún týraly maqalany Almatyǵa, redaksııaǵa qalaı jetkizý jóninde aqyl­dastym. Ol meniń qoljazbamdy erteń tańerteń Sankt-Peterbýrgten telefaks arqyly jibermek boldy.

Qabir basyna 9 saǵat 40 mınótte jınaldyq. Adam kóp. Kınorejısser Halıla úzdiksiz túsirip jatyr. Mıtıng boldy… Eki metr tereńdikten qabirdiń taqtaı qaqpaǵy kórindi. Ashyldy…

…14 saǵat 39 mınótte Sosnovesten 23-19 TGA nómirli RAF máshınesimen Torǵaıdy betke ustadyq. Biz – altaýmyz, tabytta Mirjaqyptyń súıegi jatyr… Qosh, qaraly Sosnoves, qosh!..

10 qyrkúıek, 1992 jyl. Petro­zavodsk. Tańǵy jetiniń kezinde oıandym. Tez kıinip, jigitter turǵansha vokzalǵa baryp bıletimdi tapsyryp keldim. Osy máshınemen Kalının qalasyna (qazirgi Tver) baryp qalýǵa bekindim. Jol aıaǵyna deıin tutas júrýge densaýlyq shydamasa da, biraýyq Mirjaqyp múrdesi salynǵan máshınemen júre turaıynshy degen oı da tátti ári kirbiń armandy oıatady.

11 qyrkúıek, 1992 jyl. Saǵat 6.00. Tverge keldik. Jigitter eldi betke usta­p júrip ketti. Aq RAF temirjoldan baıaý qoz­ǵala berdi… Ishindegi tabytta Mirjaqyptyń máıiti bar… «Aq jol bolsyn!» dep, saparlastaryma tilek aıtyp qoıamyn óz-ózim kúbirlep. Biz Qostanaıda kezdesýge ýádelestik.

…Tverden Máskeýge avtobýspen kelip, Bykovo áýejaıynan keshkilik Qos­tanaı ushaǵyna otyrdym.

12-14 qyrkúıek, 1992 jyl. Qos­tanaıda Mirjaqyp máıitin ákele jat­qandardy kútip úsh kún jattym. Kóshege shyǵa qalsam boldy «Egemen Qazaqstan» gazetinen qulaqtanyp úlgergen jurt «Qaıyrly bolsyn, atalaryńnyń súıegin elge ákele jatyr ekensińder!», – dep, tilektestikterin bildirip, ár nárseni qy­zyǵa suraıdy. Jergilikti teleradıo arnalarynan da Sosnoves saparynan oralýshylardyń Qostanaıǵa aıaldaıtyny aıtylyp, qalyń el eleńdesip otyrdy. Osynyń ózinen-aq halyqtyń aıaýly Mirjaqybyna degen alabóten yqylasy ańǵarylady.

15 qyrkúıek, 1992 jyl. Saǵat 15.00. Oblystyq «Qostanaı tańy» gazetiniń redaksııasynda qalaǵa túnge salym kelip jetken jigitterdiń basyn qosyp kezdesý ótkizdik. Meniń 22 jyl mańdaı terimdi tókken shyǵarmashylyq ujymym osy oqıǵanyń ortasynda júrgenimdi maqtan tutatynyn baıqatady. Kezdesýdi gazet redaktory Salyq Moldahmetov júrgizip otyrdy. Kezdesýden soń syrtqa shyǵyp, aq RAF-ty ortaǵa alyp sýretke tústik. Qostanaıda az-kem «aıaldaǵan» Mirjaqyp bir kezde shákirti Beıimbet Maılın negizin qalaǵan oblystyq gazettiń aldynda óshpes rýhymen minajat etip turǵandaı edi…

16-17 qyrkúıek, 1992 jyl. Saǵat 16.00 M.Dýlatuly atyndaǵy qaýymdas­tyqqa kelip jettik. Oıpańnan qyratqa kóterilgenimizde aldymyzdan máshıneli, jaıaýly qarsy alýshylar kórindi. Toqtadyq. Kóńil tolqýly. Aldymyzdan Gúlnár apaıdyń ózi shyǵypty. Mirjaqyptyń týysy kónekóz Báıeke Jumabaev ta bar. Sosnoveste qabirdi ashýǵa qatysqan Mirjaqyptyń jıeni Erlan Satybaldıev pen kınorejısser Halıla Omarov ta osynda júr... Bári máre-sáre bolyp bizdi qýana qushaqtap jatyr. Jerleýdi uıymdastyrýshylardyń uıǵarymymen máıitti jer qoınyna eki kúnnen soń, jumada tabystaýǵa kelisildi.

18 qyrkúıek, 1992 jyl. Mirjaqyp Dýlatulynyń múrdesin aqyrettep arýlap, kıizge orap, syrtynan kilemmen qaptaldap bıik taqta ústine kóldeneń qoıdy. «Ákemniń artynda qalǵan jalǵyz tuıaǵy edim, ol asylym barlyq qazaqtyń maqtanyshy edi», – dep Gúlnar apaı kúńirenip, kóziniń jasyn bulaǵanda jan shydamaıdy, qabyrǵań qaıysady… Qaraly jıynda on adam sóz sóıledi. Onyń qaısybirin tizeıin… Aýyldyq keńestiń tóraǵasy Kenjeǵalı Bekmaǵambetovtiń silteýimen azaly lebizder aıtyldy…

…Torǵaı meshitiniń ımamy Shoqan Ǵazezuly aıat oqydy.

Qabir basy... Syńsyp jylaý, joqtaý, bas ııý. Aýyl kúńirenip ketti. Jel kúsheıdi, qum boran turdy, dúnıe astan-kesten. Mirjaqypty Tabıǵat-Ana shashyn julyp joqtap, daýys qylyp eskerip-elep jatqandaı…

Týǵan jerde bir tómpeshik paıda boldy. Mirjaqyp endi ǵana máńgilik tyn­shyǵandaı. Qasıetti týǵan topyraq-aı, torqadaı esilip, jaıly tıe kór jambasyna marqumnyń!

Arqalyq – Máskeý – Petrozavodsk – Sosnoves – Belomor – Qostanaı – Bıdaıyq – Arqalyq.

(1-18 qyrkúıek, 1992 jyl.)

Qaısar ÁLIM,

Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri

Sýrette: M.Dýlatuly múr­desin Sosnovesten ákelgen arnaıy eks­pe­dısııaǵa qatysqandar (soldan ońǵa qaraı): Marat Ábsemetov, Aıdar Talpaqov, Keńesbaı Merkın, Qaısar Álim, Serik Asqarov, Hamıt Raıym­hanov. 1992 jyl. Bıdaıyq aýyly