– Kórip otyrǵanymyzdaı, qolǵabysqa kelgender sany az emes. Stýdentter de júr. Bul top qalaı quryldy? Demeýshilerińiz bar ma?
– Áýelde óz otbasymmen shamamyz jetkenshe 1-2 muqtaj otbasyǵa birneshe jyl boıy azyq-túlik alyp berip júrdik. Odan keıin bul oıymdy dostaryma aıtyp, 10 shaqty jigitpen 12 otbasyǵa kómek beremiz dep sheshtik. Meshitten tizim aldyq, ár otbasynyń úıine baryp jaǵdaıymen tanystyq. Atalǵan tizimniń ishinen kómekke muqtaj degenderdi iriktep, kúrish, qant, maı, un, et, jemis-jıdek pen kókónis sııaqty azyq-túlikti jetkizip berip otyrdyq. Jer úıde turatyndarǵa kómir jetkizip beremiz.
Ádette bizdegi kóp aksııalar – bir rettik. Jetimder úıine belgili bir aksııa ne shara sheńberinde baryp, odan keıin at izin salmaıdy. Osyny eskerip, bul ıgi isti aı saıyn uıymdastyratyn bolyp kelistik. Munyń ózimizge de paıdasy bar. О́ıtkeni, adam salystyrýǵa beıim. Muqtajdardy kórgende óz ómirińe shúkir etesiń. Adamnyń júregi jibı túsedi, taǵy da kómektessem dep tyrysasyń.
Keıinirek basqa da tanystarymyz estip, ortamyz keńeıip, 17 otbasyǵa, qys aılarynda tipti 30 otbasyǵa járdem kórsettik. Meniń dostarymnyń da jaǵdaıy keremet emes. Bireýi jaldamaly páterde turady, taǵy bireýi bir aılyqqa qarap otyr. Eń bastysy nıet qoı. 500 teńge jiberetin adam da bar, 200 000 teńge jiberetin kisi de tabylyp jatady. Keıbir adamdar az bergenine uıalady. Bul jerde renjıtin de, uıalatyn da eshteńe joq. Tipti aqshalaı kómek bermese de, jetkizý, tıeý sııaqty jumystarǵa qolǵabys ete alady. Mysaly, stýdentter tamaqtardy bólýge, ony kólikterge tasýǵa kómektesedi. Stýdentter de múmkindiginshe kómektesip, dostaryna aıtyp 50 otbasyna deıin qol ushyn bergen kezimiz boldy. Byltyr sáýirde tipti 104 otbasyna azyq-túlik jetkizdik. Alaıda keńsemiz kishkentaı, jınalatyn adam qarasy da kóp bolǵan soń, mundaı kólemdi eńsere almaıtynymyzdy túsinip, aı saıyn 50-60 otbasyny azyq-túlikpen qamtımyz dep sheshtik.
– Otbasylar tizimi aı saıyn jańara ma?
– 50 otbasynyń jartysy júıeli túrde kómek alady. Máselen, búgin 30 otbasyǵa ekinshi ret bara jatyrmyz, al qalǵan 30-y – jańadan qosylǵandar. Páter jaldap turatyndardyń mekenjaıy jıi ózgerip turady. Keıbiri jaǵdaıy túzelip, tizimnen shyǵady.
– Mundaı kómek «halyqty daıyn asqa tik qasyq» degen sııaqty masyldyqqa jaman úıretpeı me?
– Kómektesetin jigitterdiń arasynda da mundaı kómek daıynǵa úıretedi deıtinder bar. Olar balyq emes, qarmaq berýdi usynady. Biraq bizdiń basty maqsatymyz – balalardyń tarshylyq kórmeýi. «Balalar toıyp tamaq jese, alańsyz sabaq oqysa» degen oı. «Biz de bireýge kómektessek» dep, bul jaǵdaıdan shyǵýǵa tyrysar. Álbette, basty nıetimiz – Allanyń razylyǵy. Paıǵambarymyz (s.ǵ.s) da «Senderdiń eń jaqsylaryń – óz qoǵamyna paıdaly bolǵandaryń» degen eken. Adam qoǵamsyz ómir súre almaıdy. Keıbiri ózimniń ómirim, ne istesem de ózim bilemin dep oılaıdy. Osylaısha, áleýmettik jelide ersi, uıat nárselerdi taratady. Muny kórgen adamdar qaıtalaýy múmkin. Kishkentaı balalar da eresekterdiń áreketin qyzyq kórip, eseıýge umtylady, qaıtalaǵysy keledi. Sondyqtan óz basym jamandyqty tyıa almasam da, jaqsylyqty taratýǵa tyrysamyn. О́ıtkeni Allanyń taǵy bir ámir etkeni jaqsylyqty taratyp, jamandyqty tyıý. Árkimniń jumysy bolǵan soń, bir demalysymyzdy ıgi iske arnaımyz.
– Azyq-túlikti satyp alatyn arnaıy oryndaryńyz bar ma?
– Astanadaǵy Fýrmanov kóshesinde bazar bar. Sol jerdegi aǵalar jeńildikpen ákep beredi. «Astanalyq» bazarynda da turaqty qoldaýshylarymyz bar. Keı kezde olar da ózderi bir-eki qabyn tegin beredi. Barlyq seriktesimiz jeńildik jasaıdy. Etti de halal dúkennen alamyz. О́ıtkeni Alla «Ishkenderiń adal bolmaıynsha, tilekterińdi qabyl etpeımin» degen. Jańaǵy otbasylarda ósip jatqan 300-deı bala bar. Olar adal tamaq jesin deımiz.
– Qor qurýǵa ne túrtki boldy? Budan da úlken top qurý josparda bar ma?
– Dostarymyzben birge 30 otbasyny ǵana qamtı alar edik. Sodan keıin áleýmettik jelilerde bólistim, toptaǵy jigitter de basqalardy shaqyra bastady. Adam kóbirek jınalǵannan keıin qoǵamdyq qor qurýdy jón kórdik. Osylaısha, Commune bonum degen qor óz jumysyn bastady. Latyn tilinen aýdarǵanda «ortaq ıgilik» degen maǵyna beredi. Sıseron óz zamanynda «Ortaq ıgilik – ár adamnyń mindeti» degen. Qordyń ataýyn latyn tilinde qoıýymyzdyń sebebin túsindirer bolsam, azyq-túlikpen shektelmeı, keleshekte balalardy shetelge oqýǵa jibersek degen oıymyz bar. Bul isti bastap ta kettik. Brıansk qalasynda agrarlyq ýnıversıtet bar, Reseıdiń 5 úzdik ýnıversıtetiniń qatarynda. Ýnıversıtet janynda sharýa qojalyǵy bar, ıaǵnı balalardyń jumys istep, tájirıbe jınaýyna múmkindigi mol. Toǵyz balany kıindirip, ushaqqa bılet alyp, qoldaryna 30 myń teńge kóleminde aqsha berip, oqýǵa attandyrdyq. Talapkerler Reseı úkimetiniń grantymen oqýǵa tústi, aı saıyn shákirtaqy alyp turady. Olardyń arasynda jetim balalar bar. Baılanysyp, hal-jaǵdaıyn bilip turamyz. Ýnıversıtet rektorymen de baılanystamyz. Sondyqtan oqýshylardyń úlgeriminen habardarmyz. Búginde Kanadadaǵy ýnıversıtetpen kelissóz júrgizip jatyrmyz. Aqyly oqýǵa túse almaıtyn balalarǵa múmkindik bersek degen armanymyz bar. Osylaısha, muqtaj adamdarǵa balyq qana bermeı, qarmaq berýdi de jolǵa qoıdyq.
– Qaıyrymdylyq jasaýǵa ne túrtki boldy? Bireýler áýeli óz jaǵdaıyn durystap alyp kirisemin deıdi. Siz qalaı oılaısyz?
– О́zim de kópbalaly otbasynda óstim. Tórt qyzdyń ishindegi jalǵyz ulmyn. Jetinshi synypqa deıin bir bólmeli páterdi jaldap júrdik. Áli esimde, bes bala qatarynan tizilip jatatynbyz. Bala bolǵan soń, synyptastaryńnan uıalasyń. Sodan keıin basqa balalar uıalmasyn degen oı týǵan shyǵar. Biz azyq-túlik alyp bersek, áke-sheshesi kıimin alyp berer dep oılaımyz. О́ıtkeni bir etikti eki balasy kezekpen kıip, sabaqqa baratyn otbasylar da bar. Olar qashanǵy olaı júrmek? Basynda kıimmen de kómek bermek boldyq. Degenmen, bul uzaq prosess. Nur-Sultanda Syǵanaq kóshesinde «Qarqyn.kz» degen áleýmettik kıim dúkeni bar. Tapsyrǵan kıimdi retke keltirip, dúkendegideı sórege qoıady. Qajet dep tapqandar tirkelip, belgili bir mólsherde kıim tańdap ala alady. Bul da – tegin.
Adamda qanaǵat bolmaıdy. Máselen, bir kóligińiz bolsa, odan da jaqsysyn alýǵa umtylasyz. Biz jumyla kómektesetin 60 otbasyny bir ózi-aq qamtı alatyn kásipkerler bar. Biraq mundaı kómekti jasamaýy múmkin. Ártúrli syltaý aıtqanymen, munyń sarańdyq ekenin moıyndaýymyz kerek. Durys aıtasyz, kóbi aldymen óz otbasymdy jarylqap alyp kómektesemin deıdi, alaıda 100 teńgesin bólise almaǵan adam mıllıondy da bólise almaıtynyn túsinbeıdi. 60 otbasyna azyq-túlik alsa da qaltasyna salmaq túspeıtin azamattar nege qaıyrymdylyq jasamaıdy? О́ıtkeni kezinde myń teńgesin bólisýdi úırenbegen.
– Atqaryp júrgen qaıyrymdy isterińe otbasyńyzdyń kózqarasy qandaı?
– Anamnyń oıynsha, qaıyrymdylyqqa jumsaǵan ýaqytymdy balalaryma arnaýǵa bolady. «Balalaryńa kóńiliń jetpeıdi, balalaryńa qara» degendi jıi aıtady. Meniń oıymsha, olardyń qasynda erteden keshke deıin júrgennen, kúnine 15 mınýt bolsa da sapaly ýaqyt arnasam jetedi. Er adamnyń jumysy túzde ǵoı. Er azamat qoǵamdy da oılaýy kerek. О́ıtkeni bala tek úıden emes, qoǵamnan da tárbıe alady. Men oǵan úıde meılinshe jaqsy tárbıe berip, shekteý qoısam da, kóp ýaqyty qoǵamda ótetinin eskerý kerek. Sondyqtan qoǵamnyń da durys bolýyn oılaýymyz qajet. Ár ata-ana osyny eskerse, balany dalaǵa qoryqpaı jiberer edik.
– Qaıyrymdylyq degen ne?
– Qaıyrymdylyq degen búgin qolyńnan ne kelse, sonymen paıdaly bolý. Sonymen qatar ár er adam óz otbasyn qalaı asyrasa, dál solaı taǵy bir otbasyny asyraı alýǵa umtylýy tıis dep oılaımyn.
– Áńgimeńizge rahmet.
Áńgimelesken
Svetlana ǴALYMJANQYZY,
«Egemen Qazaqstan»
