Kollajdy jasaǵan Amangeldi Qııas, «EQ»
О́kinishke qaraı bizdiń qoǵam áli de sportshylar qaýymyn baǵalap, qadirine jete almaı júrgen sekildi. Sońǵy jyldary talaı tarlanymyz ben arlanymyz jol toryǵan qaraqshylar men qandyqol qylmyskerler qolynan qapııada qaza tabýy – joǵaryda aıtylǵan sózimizdiń dáleli. Al soqqyǵa jyǵylǵandary, pyshaqqa túskenderi, jumbaq jaǵdaıda kóz jumǵandary qanshama...
Áli esimizde, dańqty boksshy, Sıdneı Olımpıadasy men Azııa oıyndarynyń jeńimpazy, Atlanta Olımpıadasy men álem chempıonattarynyń júldegeri, 1996 jáne 2000 jyldary alaýy tutanǵan Olımpııa oıyndarynyń ashylý saltanatynda Qazaq eliniń Kók baıraǵyn ustap shyqqan Ermahan Ybyraıymovtyń 2002 jyldyń shilde aıynda Almatynyń qaq ortasynda soqqyǵa jyǵylǵany. Al 2009 jyldyń aqpan aıynda Alataý baýraıyndaǵy ásem shaharda ornalasqan «Aqnıet» dep atalatyn meıramhanada tórtkúl dúnıeniń teńdessiz aýyr atleti Ilıa Ilın pyshaqqa tústi. Qos sańlaqty da Alla taǵala saqtady. Der kezinde aýrýhanaǵa jetkizilip, qajetti em-dom qabyldaǵannan keıin olar biraz ýaqyttan soń aıaqtarynan tik turyp ketti.
2013 jyldyń jazynda Almatyda tanymal fýtbolshy, «Aqtóbe» klýbynyń oıynshysy Emıl Kenjesarıev asa aýyr halde aýrýhanaǵa jetkizildi. Dárigerler ony ajal tyrnaǵynan ázer degende aman alyp qaldy. Keıin belgili bolǵanyndaı, sol kúni Emıl dostarymen birge karaoke-barda demalady. Sol jerde ol kúzetshimen eregisip qalady. Aqyry soqtaldaı jigit fýtbolshyny ońdyrmaı sabap, o dúnıege attandyra jazdady. Kóp uzamaı qylmysker qolǵa tústi. О́z kinásin moıyndaǵan kúzetshi birer jylǵa bas bostandyǵynan aıyryldy. Al osy oqıǵadan keıin Kenjesarıevtiń úlken sportpen qosh aıtysýyna týra keldi.
Dál sol jyldyń kúzinde Temirtaý qalasynda dosynyń úılený toıyna barǵan Qazaqstannyń belgili dzıýdoshysy, Azııa oıyndary men qurlyq chempıonatynyń júldegeri, London Olımpıadasyna qatysýshy Islam Bozbaevtyń aıaǵyna oq tıip, aýrýhanaǵa tústi. Bir jyldan asa ýaqyt emdelgen soń Islam boz kilemge qaıta oraldy.
Bir baıqaǵanymyz, ózge sport túrleri ókilderine qaraǵanda osyndaı keleńsiz jaǵdaılarǵa fýtbolshylar jıi iligedi eken. 2001 jyly el chempıonatyndaǵy kezekti týr kezdesýin ótkizý úshin Petropavldyń Astanaǵa kelip, qonaqúıge ornalasqan «Esil-Bogatyr» klýbynyń oıynshylary Igor Avdeev pen Sergeı Kalabýhındi belgisiz bireýler sol jerde ońdyrmaı sabap ketken.
2003 jyly «Aqtóbeniń» shabýylshysy Dmıtrıı Bıakov óziniń 25 jasqa tolǵan mereıli kúnin Almatydaǵy «Stetson» meıramhanasynda atap ótedi. Sol jerde tóbeles shyǵyp, qarsy jaqtaǵy jigitter sýyq qarýdyń kómegine júgingen. Solardyń biriniń siltegen pyshaǵy Bıakovtyń júrek tusyna kelip qadaldy. Ol da es-tússiz kúıinde aýrýhanaǵa tústi. Aq jeleńdi abzal jandardyń arqasynda ǵana Dıma ajaldan aman qaldy.
2010 jyly Oraldaǵy dámhanalardyń birinde janjal shyǵyp, jergilikti «Aqjaıyq» klýbynyń kapıtany Aıbek Gýbaıdýllın aýyr jaraqat alady. Buzaqy onyń denesine birneshe jerden káýap pisiretin temirdi tyǵyp alǵan eken. Sonyń kesirinen Aıbek bir búıreginen aıyryldy. 2012 jyly Pavlodardaǵy meıramhanada ishimdikke sylqııa toıyp alǵan bazbireýler «Ertistiń» qorǵaýshysy Anton Chıchýlınniń jaǵyn syndyrdy. 2014 jyly dál sol qalada atalǵan komandanyń bas dırektory Halımjan Erjanov pen sporttyq dırektory Bolat Ysqaqovty ózderi jaldap turyp jatqan úılerinde belgisiz bireýler aıaýsyz tepkilep ketken.
2017 jyldyń jazynda Petropavldaǵy «Park-Sıtı» túngi klýbynyń mańyna jınalǵan bir top jas janjaldasady. Qur sózben qarsylasyn qaımyqtyra almaıtynyn uǵynǵan buzaqy qoınyndaǵy tapanshany shyǵarady. Atylǵan oqtyń biri jekpe-jek óneriniń sheberi Erbol Hamıtovqa tıedi. Osy oqıǵanyń saldarynan 19 jastaǵy daryndy sportshy sol aıaǵynan aıyryldy.
Qazaqstan sportyndaǵy osyndaı jaısyz oqıǵalar munymen ǵana shektelmeıdi. 1995 jyly taekvondonyń tarlanbozy Mustafa О́ztúrik kenetten qaıtys boldy. Germanııadan atajurtyn ańsap kelgen ór minezdi azamatty halyq aıryqsha qasterledi. Jat jerde osyndaı ulynyń baryna barsha Alash jurty qýandy, maqtan tutty. Muzbalaq Mustafa respýblıkamyzdyń ár qıyrynan taekvondo mektepterin ashyp, osy ónerdiń órkendeýine ólsheýsiz úles qosty. Ol qazaqty, qazaq ony erekshe jaqsy kórdi. Sol arystaı azamat nebári 40 jasynda kóz jumdy. Sol tusta batyrdyń qazasy jaıynda túrli áńgime órbidi. Alaıda arada shırek ǵasyr ýaqyt ótse de jumbaq ólim sol baıaǵy jumbaq kúıinde qalyp otyr.
1999 jyly Almatyda Eskendir Hasanovty eske túsirýge arnalǵan boks týrnıri ótti. Bastapqy básekelerde óz qarsylastarynan basym túsken Nurjan Smanov jartylaı fınalǵa joldama aldy. Kelesi kúni qonaqúıden shyǵyp, Balýan Sholaq atyndaǵy sport saraıyna bettegende jol toryǵan qaraqshylar boksshynyń betine ýlandyrǵysh zat seýip, kólikke otyrǵyzdy da aıdalaǵa aparyp tastap ketti. Birer saǵattan soń esin jısa, Panfılov saıabaǵynda jalǵyz jatyr eken. Al jarys áldeqashan aıaqtalyp qoıǵan. Osy oqıǵadan soń Nurjan óz-ózine kele almaı júrdi. Qııanatqa jany qas sportshy «Jaý alystan kelgen joq. Osyndaı arsyzdyqqa barǵandar bokstyń tóńireginde júrgen nıeti qara, pıǵyly aram adamdar» dep ózinshe topshylady.
2000 jyldyń sońǵy mınýttarynda Shymkent pen Túrkistan tas jolynda Bekzat Sattarhanovtan aıyryldyq. Sıdneı Olımpıadasynda jeńis tuǵyrynyń eń bıik satysyna kóterilgen saıypqyrannyń asqan sheberligine tórtkúl dúnıe jurtshylyǵy súısindi. Teńdessiz ónerine tamsanyp, tańdaı qaqty, talantyna bas ıdi. Al Bekzat bolsa sol mejeni qanaǵat tutyp qoımaıtynyn ańǵartyp, «Qazaqtan shyqqan úsh dúrkin Olımpıada chempıondary joq. Buıyrtsa, sol kóshti men bastaımyn!» dep batyl sóılegen edi. Biraq armany asqaq Bekzatqa ondaı baq buıyrmady. Qazaq boksshylarynyń arasynan shyqqan tuńǵysh Olımpıada jeńimpazy 2001 jyldy toılaýǵa týra 15 mınýt qalǵanda Shymkent qalasy janyndaǵy Temirlan aýylynyń mańynda kóz jumdy. Áıgili aıtysker aqyn Áselhan Qalybekovanyń «Qushaǵy qatty halyq ekenbiz!..» dep kúńirengeni de sol kez edi ǵoı...
2002 jyldyń 31 shildesinde Reseıdiń Chelıabi oblysy aýmaǵynda shaıbaly hokkeıden Olımpıada chempıony Borıs Aleksandrov kólik apatynan qaza tapty. 1976 jyly Insbrýkte altyn tuǵyrǵa kóterilip, keıinnen elimizde osy sport túriniń órkendeýine eleýli úles qosqan azamat 47 jasqa qaraǵan shaǵynda baqılyq boldy.
2003 jyldyń 19 mamyrynda bokstan asa aýyr salmaqtaǵy Olımpııa oıyndary, álem jáne Eýropa chempıonattarynyń júldegeri Aleksandr Mıroshnıchenko Qostanaı qalasyndaǵy ózi turatyn úıdiń 9 qabatynan qulap óldi. О́zi qulady ma, álde ózge bireý qulatty ma? Bul da bir jaýaby joq suraq.
2008 jyldyń 11 tamyzynda Astananyń irgesindegi Arshaly aýylynyń mańynda Seýl Olımpıadasynyń jeńimpazy, Atlanta Olımpıadasynyń kúmis júldegeri, álem jáne Eýropanyń bes dúrkin chempıony, dúnıejúzilik rekordty talaı márte jańartqan Anatolıı Hrapatyıdyń tizgindegen motosıkli qarsy baǵytqa shyǵyp ketken «Toıota» kóligimen soqtyǵysty. Dańqty aýyr atlet sol jerde jantásilim etti. Anatolıı nebári 45 jasta edi.
2011 jyldyń 5 aqpanynda Qaraǵandy men Jezqazaǵan tas jolynyń boıynda sambodan álem jáne Eýropa chempıony, KSRO kýboginiń ıegeri Qanat Baısholaqovty KamAZ qaǵyp ketti. Borandy kúni ataqty balýan mingen jeńil kólik joldyń jıegine shyǵyp ketip, ol ózge júrgizýshilerden kómek suramaq bolady. Aýa raıynyń qolaısyzdyǵynan KamAZ júrgizýshisi Qanatty baıqamaı qalǵan eken. Alashtyń altyn asyqtaı azamaty 50 jasqa qaraǵan shaǵynda qaza tapty.
Toqsanynshy jyldardaǵy aýmaly-tókpeli zamanda tarazdyq Nurlan Kópjasarov pen aqtóbelik Esenkeldi Batyrǵarınniń iz-túzsiz joǵalǵany jaıynda jaısyz habar jer-jahanǵa tarady. Ekeýi de elge eleýli tulǵa edi. Nurlan – asa keremet boksshy, Búkilodaqtyq jáne halyqaralyq deńgeıdegi jarystarda júlde alyp júrgen saqa sportshy. Esenkeldi – grek-rım kúresiniń has sheberi, KSRO Halyqtary spartakıadasy men Búkilodaqtyq ýnıversıadanyń jeńimpazy, KSRO chempıonatynyń kúmis júldegeri, álem jáne KSRO kýboginiń ıegeri. Bir ǵajaby, joǵarydaǵy belesterdiń barlyǵyn Batyrǵarın nebári 20 jasynda baǵyndyrdy. Arada talaı jyl ótkennen keıin Esenkeldiniń máıiti tabyldy. Al Nurlan jaıynda esh habar joq…
Osynaý ókinishti de qaıǵyly oqıǵalardyń ishinde mánerlep syrǵanaýdan sport sheberi, Sochı olımpıadasynyń qola júldegeri Denıs Tenniń de qazasy bar. Qandyqol qaraqshylardyń aıaýsyz soqqysynan mert boǵan bozdaqtyń ólimi de ózegimizdegi úlken ókinish.
