Oral qalasy ákiminiń orynbasary Mıras Múlkáıdiń aıtýynsha, kúni búgin Oral qalasyna táýligine 52 myń tekshe metr sý beriledi. Bul qalalyqtarǵa kúz ben qysta, erte kóktemde tolyǵymen jetedi. Biraq jaz bastalysymen sý tutyný mólsheri ósip, halyq sýdan tapshylyq kóredi. Máselen, bıyl jazda sýǵa degen qajettilik táýligine 68-70 myń tekshe metrge deıin jetipti.
– Oral qalasyn jaz mezgilinde aýyzsýmen qamtamasyz etý máselesi boıynsha birneshe keńes ótkizdik. Osy salada bolǵan kemshilikterdi aldaǵy ýaqytta qaıtalamaý, keleshekte turǵyndardy aýyzsýmen úzdiksiz qamtamasyz etý qajet. Keler jyly halyq sýdan tapshylyq kórmeýi úshin qazirden bastap qamdaný kerek, – degen edi Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Ǵalı Esqalıev memlekettik mekemeler men tıisti kásiporyn basshylarymen ótkizgen arnaıy otyrysta.
Ádette oraldyqtar úsh ózenniń – Jaıyq, Shaǵan jáne Derkól ózenderiniń qorshaýynda jatyrmyz dep maqtanysh etedi. Biraq jaz kezinde aýyzsý ýaqytpen berilip, karantın kezinde úıge qamalǵan halyq qatty qınaldy. Tutynýshylardyń sýdy ysyrapsyz paıdalanýyn qadaǵalaý úshin «Batys sý arnasy» mekemesiniń janynan «Sý baqylaý bólimi» quryldy. «Batys sý arnasy» JShS dırektory Qaıyrǵalı Imashevtyń aıtýynsha, jaz boıy baqylaýshylar Oral qalasynda 218 zańdy tulǵanyń, 2 008 jeke tulǵanyń sýdy qalaı paıdalanyp jatqanyn tekserip shyqqan. Atap aıtqanda, avtokólik jýatyn 70 oryn, 37 saýna, 84 qoǵamdyq tamaqtaný orny, 27 kásiporyn tekserilgen.
– Osy tekserýler nátıjesinde, sýdy ysyrap etip, tıimsiz paıdalanǵan 76 oqıǵa anyqtaldy. Tıisti sharalardan keıin búginde olardyń 47-si talapqa saı jóndeldi, – deıdi Q.Imashev.
Baqylaýshylar, ásirese, jeke sektorda sý shyǵyny kóp ekenin aıtady. Sý baqylaý bólimi Oral qalasyn shartty túrde 5 aýdanǵa bólip, tekserý jumystaryna kirisken. Biraq bul ońaı emes, óıtkeni qalada jeke abonomentterdiń sany 18,5 myńǵa taıaý. Sonyń ishinde 7 380 abonoment shoǵyrlanǵan eń úlken aýdan – Zachagansk kentinde jeke sektordyń 27 paıyzy ǵana tekserýden ótipti. Sýy ysyrap bolyp jatqan 57 jeke qudyq ıesine eskertý jasalyp, onyń 22-sinde kemshilik joıylǵan.
– Oral qalasy qazir aýyzsýdy eki kózden – Jaıyq ózenindegi sý tazalaǵysh qondyrǵydan jáne Trekın aýyly mańyndaǵy jerasty sý kózinen alyp otyr. Jaıyqtaǵy qondyrǵy 1963 jyly iske qosylǵan, táýligine 30 myń tekshemetr sý alatyn qýaty bar. Al Trekın aýylyndaǵy jerasty sý kózi qondyrǵysy – 1973 jyldan beri qoldanysta. Ol jerden táýligine 22 myń tekshemetr sý alyp jatyrmyz, – deıdi Oral qalasy ákiminiń orynbasary M.Múlkáı.
Kórip otyrǵanymyzdaı, jaz kezinde táýligine 70 myń tekshemetrge deıin suranysy bar Oral qalasyn sýmen qamtýǵa eki qondyrǵynyń qýaty jetpeı jatyr. Budan shyǵatyn jol qaısy?
– Jerasty sý kózine qosymsha 6 skvajına ornatý kerek. Muny 2021 jyldyń alǵashqy jartysynan qaldyrmaı jasaýymyz qajet. Sonda biz jerasty kózderinen alynatyn sý mólsherin táýligine 35-37 myń tekshemetrge jetkize alamyz, – deıdi qala ákiminiń orynbasary.
Buǵan qosymsha «Oral» jerasty sý kóziniń №2AE, №3E alańdarynan da qosymsha sýsorǵy qondyrǵysyn ornatý jóninde «JaıykGıdroGeologııa» mekemesimen kelissóz júrip jatyr eken. Bul da táýligine 2-3 myń tekshemetr sý óndirýge kómektespek.
Sondaı-aq qazir sý berýi nasharlaǵan 16 skvajınany qaıta burǵylaý da sý mólsherin qosymsha 20 myń sharshy metrge kóbeıtedi deıdi mamandar. Qazir bul jumystyń tehnıkalyq qujaty daıyndalyp, jyl sońyna deıin merdiger kompanııamen kelisimshart jasalmaq eken.
– Túrli apat kezinde sýdyń dalaǵa aǵyp ketýin boldyrmaý úshin negizgi magıstraldy jeliler boıyna 20 datchık ornatý týraly sheshim qabyldandy. Qazirdiń ózinde biz 5 datchıkti ornattyq. Jyl sońyna deıin taǵy 10 datchık, keler jyldyń maýsym aıyna deıin qalǵan 5 datchık ornatylady, – deıdi M.Múlkáı.
Osy kúnderi Tasqala toptyq sý qubyry mekemesin Oral qalasynyń kommýnaldyq menshigine ótkizý prosesi júrip jatyr. Bul da qalanyń quramyndaǵy Zachagansk, Derkól kentterin sýmen úzdiksiz qamtamasyz etýge oń áserin tıgizbek. Sondaı-aq Serebrıakov jerasty sý kózinen táýligine 6-7 myń tekshemetr sý alýǵa bolatyn 5 skvajına burǵylaý týraly da sheshim bar. Bul joba maquldansa, 2021 jyldyń bıýdjetine 25 mln teńge qosylýy tıis.
– Sýdy zańsyz paıdalaný, ysyrapqa jol bermeý úshin biz 2021 jyldyń maýsym-shilde aılaryna deıin kezeń-kezeńimen Oral qalasynyń barlyq aýmaǵyn, jeke sektordy aralap, turǵyndarmen kezdesýdi josparlap otyrmyz, – deıdi Oral qalasy ákiminiń orynbasary.
О́ıtkeni halqymyz aıtqandaı, «sýdyń da suraýy bar». Joǵarydaǵy sharalar keshendi túrde júzege assa, 2021 jyly Oral turǵyndary bıylǵydaı sýdan tapshylyq kórmeýi tıis.
Osy oraıda oblys halqyn sýmen qamtamasyz etý máselesine toqtalsaq.
Oblysta 428 aýyl bar, sonyń 226-sy ortalyqtandyrylǵan aýyzsýmen jabdyqtalǵan. Bul óńirdegi barlyq eldi mekenniń 52,8%-yn quraıdy. Al jalpy oblys turǵyndarynyń
87,7%-y, ıaǵnı 282,3 myń adam taza sýmen qamtylǵan.
Halyqty taza sýmen qamtý kórsetkishi sońǵy jyldary tez kóterilip keledi. 2020 jyly «Nurly jer» baǵdarlamasy sheńberinde uzyndyǵy 292,188 km sý qubyry tartylyp, 25 aýyldy sýmen jabdyqtaý úshin 5,8 mlrd teńge bólindi. Osylaısha, 17 nysannyń bir bóligi jańadan salynyp, bir bóligi jańartyldy.
Qazirgi tańda jalpy uzyndyǵy 210,3 shaqyrym bolatyn 11 joba boıynsha jumys aıaqtaldy. Bul 17 aýylda sý máselesi sheshildi degen sóz. Jyl sońyna deıin uzyndyǵy 81,888 km sý qubyry tartylyp, taǵy 8 aýyl sýmen qamtylady.
Sondaı-aq 2020 jyly «Jumyspen qamtýdyń 2020-2021 jyldarǵa arnalǵan Jol kartasy» baǵdarlamasy sheńberinde 1,8 mlrd teńge bólinip, 5 myńnan asa halqy bar 7 aýyldy qamtıtyn 7 sýmen jabdyqtaý nysany jańartylýda.
Osylaısha, jyl qorytyndysynda 27 myń adamdy qamtıtyn 32 aýylda sý qubyry jetedi. Uzyndyǵy 372,259 shaqyrym jeli boıynda halyqty taza sýmen qamtamasyz etetin 24 nysan paıdalanýǵa berilmek. Máselen, Aqjaıyq aýdanynda – Keńsýat, Jambyl, Bıtileý, Bazartóbe, Qyzyljar, Qadyrqul aýyldary; Terekti aýdanynda – Bogdanovka, Prırechnoe aýyldary; Syrym aýdanynda – Qosaral, Jetikól, Toǵanas, Ańqaty, Quspankól, Tasqudyq; Qaztalov aýdanynda – Qarasý; Báıterek aýdanynda – Volodarskoe, Asan, Úlken shaǵan, Kolesov, Oktıabrskoe; Tasqala aýdanynda – Tasqala, Mereke, Qalmaq aýyldary; Bókeıorda aýdanynda – Shońaı men Muratsaı; Jánibek aýdanynda – Tegisshil, Shyńǵyrlaý aýdanynda – Almaz, Aqtaý, Ardaq; Bórli aýdanynda – Aqbulaq; Jańaqala aýdanynda – Qyrqopa men Qyzyloba taza sýly bolady.
Búginde oblys qurylysshylary 2021 jyly respýblıkalyq bıýdjetke sýmen jabdyqtaý jáne rekonstrýksııalaý nysandary boıynsha 5,5 mlrd teńgege 18 jobany iske asyrýǵa bıýdjettik ótinim usynyp otyr. Bul jobalar iske assa, batysqazaqstandyq aýyldardyń 57%-y nemese 289,3 myń adam ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtaýmen qamtamasyz etiledi. Bul degenińiz – oblys turǵyndarynyń 90 paıyzǵa jýyǵy sapaly aýyzsýǵa qol jetkizedi degen sóz.
Qazirdiń ózinde 15 nysannyń qurylysy men qaıta jańartylýy maquldanyp, 3,9 mlrd teńge naqty bólinetin boldy.
