Sýly, nýly, berekeli Jetisý

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Biz «Aldymen ekonomıka – codan soń saıasat» degen aıqyn formýlamen ilgerilep kelemiz. Saıası reformalardyń árbir kezeńi ekonomıka damýynyń deńgeıimen ushtasady. Sondyqtan da biz saıası yryqtandyrý jolyn dáıekti ustanýdamyz. Osylaısha ǵana eldi jańǵyrtyp, ony básekege qabiletti etýge bolady» dep naqtylanǵan. Bul rette Jetisý jerinde aǵymdaǵy jyldyń on aıynda atqarylǵan jumystardy saralasaq, aýyl sharýashylyǵynda 325,8 mlrd. teńgege ónim shyǵaryldy. Naqtylaı tússem, 239,8 myń tonna mal men qus eti, 595,6 myń tonna sút, 737,8 mln. dana jumyrtqa óndirildi, 8 myń tonna jún qyrqyldy. Jalpy, oblysymyzda 972,5 myń bas iri qara bolsa, qoı men eshki – 3685,9 myń, shoshqa – 181,7 myń, jylqy – 275,5 myń jáne qus – 10497,5 myń basty qurady.

TÚLEGEN О́LKE TYNYSY

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Qazaqstan halqyna Joldaýynda «Biz «Aldymen ekonomıka – codan soń saıasat» degen aıqyn formýlamen ilgerilep kelemiz. Saıası reformalardyń árbir kezeńi ekonomıka damýynyń deńgeıimen ushtasady. Sondyqtan da biz saıası yryqtandyrý jolyn dáıekti ustanýdamyz. Osylaısha ǵana eldi jańǵyrtyp, ony básekege qabiletti etýge bolady» dep naqtylanǵan. Bul rette Jetisý jerinde aǵymdaǵy jyldyń on aıynda atqarylǵan jumystardy saralasaq, aýyl sharýashylyǵynda 325,8 mlrd. teńgege ónim shyǵaryldy. Naqtylaı tússem, 239,8 myń tonna mal men qus eti, 595,6 myń tonna sút, 737,8 mln. dana jumyrtqa óndirildi, 8 myń tonna jún qyrqyldy. Jalpy, oblysymyzda 972,5 myń bas iri qara bolsa, qoı men eshki – 3685,9 myń, shoshqa – 181,7 myń, jylqy – 275,5 myń jáne qus – 10497,5 myń basty qurady.

Al ónerkásipte 472,5 mlrd. teńgege ónim óndirilip, 30 jańa nysan paıdalanýǵa berildi. Qoldanystaǵy 18 óndiris orny keńeıtilip, qosymsha 1089 jumys orny ashyldy. Bul bizdiń tek shıkizat óndirýmen shektelmeıtinimizdi ańǵartady.

Indýstrııalandyrý kartasy sheńberinde Kóksý aýdanynda soıa maıyn shyǵaratyn «ÝyzMaıindustry» zaýyty, sondaı-aq, Panfılov aýdanynda júgerini krahmal ónimderine qaıta óńdeý zaýyty iske qosyldy, Sarqan SES-2 jańartyldy, Uıǵyr aýdanynda saýyqtyrý týrıstik ortalyǵy paıdalanýǵa berildi.

Shaǵyn jáne orta kásipkerlik salasynda 249,3 myń adam jumyspen qamtylǵan. 511,2 mlrd. teńgege ónim shyǵarylyp, bıýdjetke 20,7 mlrd. teńge tústi. Negizgi kapıtalǵa túsken ınvestısııa kólemi 320,6 mlrd. teńgeni, qurylys jumystarynyń kólemi 139,2 mlrd.teńgeni qurady.

Baspana máselesine kelsek, búgingi kúnge deıin 727,6 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. El ekonomıkasynyń negizgi qarjysy memlekettik bıýdjet jos­pary 106,7 paıyzǵa oryndaldy. Iаǵnı 184,8 mlrd. teńge boljamdalyp, 197,3 mlrd. teńgege oryndaldy.

Áleýmettik sala boıynsha 10 aı ishinde oblysta 16877 jumys orny ashyldy. 19302 adam ótinish jasap, onyń ishinde 14954 adam jumysqa turǵyzyldy. Qoǵamdyq ju­mys­tarǵa 8184, kásibı daıarlyqqa 1611 ju­mys­syz joldandy. Áleýmettik ju­mys oryn­daryna 279 adam, jastar is-táji­rı­besine – 512 túlek jumysqa kirdi. Qyr­kúıek aıyndaǵy turǵyndardyń jan basyna shaqqandaǵy aqshalaı tabysy ótken jyldyń osy merzimimen salystyrǵanda 5,2 paıyzǵa ósip, 44 myń teńgeni qurady. Qańtar-qazan aılaryndaǵy ortasha aılyq jalaqy byltyrǵy jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 5,9 paıyzǵa ósip, 84 myń teńgeni qurady. Jumyssyzdyq deńgeıi de byltyrǵy jylmen salystyrǵanda biraz tómendeı tústi.

Aǵymdaǵy jyly densaýlyq saqtaý salasynda 21 nysandy salý, jańǵyrtý jáne seısmokúsheıtý júrgizilýde, sonyń ishinde 2 aýrýhana, 11 dárigerlik ambýlatorııa iske qosyldy. 22 densaýlyq saqtaý nysany kúrdeli jóndeýden ótti.

47 bilim nysanyn salý, qaıta jańǵyrtý jáne seısmoturaqtandyrý jumystary júrgizilýde. Sonyń ishinde 8680 oqýshyǵa arnalǵan 29 mektep, 2230 oryndyq 12 balabaqsha, 600 orynǵa arnalǵan kásibı lıseı, qala syrtyndaǵy lagerler bar. Bıylǵy jyly 31 nysan, sonyń ishinde 18 mektep, 10 balabaqsha, lager iske qosylady. Osy salada búgingi kúnge deıin 3390 orynǵa arnalǵan 13 mektep jáne 3 balabaqsha paıdalanýǵa berilse, 53 bilim berý nysanyna kúrdeli jóndeý júrgizilýde. Sonyń ishindegi 40 nysan jóndelip bitti, qalǵan 13 nysan belgilengen keste boıynsha jyl aıaǵyna deıin tolyq bitedi.

«Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdar­la­masyn júzege asyrý barysynda shamamen 3 myń kásipkerge qoldaý sharalary kórsetilgen edi. Memlekettik qoldaý 9,4 mlrd. teńgeni qurady. Sonyń ishinde 29 joba boıynsha 3,2 mlrd. teńgege syrtqy ınfraqurylym qurylysy qamtamasyz etilgen. Baǵdarlamany júzege asyrý basynan 9 myńnan astam jumys orny saqtalyp, shamamen 2 myń jańa oryn qurylǵan, 3,6 mlrd. teńge salyq tólendi.

245 jobaǵa qoldaý kórsetildi. Birinshi baǵyt boıynsha paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaýǵa 2,5 mlrd. teńgege 162 joba maquldanǵan, 106,7 mln. teńgege 5 joba bank kepildigin aldy. Jas kásipkerler úshin 132 mln. teńgege 41 grant usynyldy. 3,2 mlrd. teńgege 31 ınfraqurylym jobasy júzege asyryldy. Valıýtalyq nesıesi bar kásiporyndardy qoldaý jónindegi úshinshi baǵyt boıynsha 6 mlrd. teńgege 8 joba maquldandy. Tórtinshi baǵyt boıyn­sha 198 mln. teńgege 2862 kásipkerlik sýbektilerine servıs qyzmeti kórsetilip, 700-den astam qatysýshylar oqytyldy. «Nazarbaev ýnıversıtetinde» 24 kásiporyn basshysy, «Isker baılanystar» jobasy boıynsha 45 top-menedjer oqytylyp, 5 adam sheteldik taǵylymdamadan ótip keldi, «Bıznes-keńesshi» jobasy boıynsha 633 adam oqytyldy.

2013 jyly baǵdarlama aıasynda 2,7 mlrd. teńge bólinip, munyń 2,2 mlrd. teńgesi nemese 82 paıyzy ıgerildi. Jyl basynan beri 69 joba maquldandy. Sonyń ishinde paıyzdyq mólsherlemeni sýbsıdııalaý boıynsha 34 joba bar. Eger naqtylaı tússem, Qarasaı aýdanynda 2246,9 mln. teńge nesıege «Terra Nova» JShS, Ile aýdanynda 365,6 mln. teńgege «Termınal Temir Kerýen» JShS, Taldyqorǵan qalasynda 46,8 mln.teńgege «Almaty boıaýlary» JShS jáne ishinara kepildeme boıynsha Alakól aýdanynda 4,5 mln. teńgege «R.P.Taltýsova» JK, Eńbekshiqazaq aýdanynda 3,9 mln.teńgege «Alımjanov» ShQ jobalary jáne ınfraqurylymdy damytý boıynsha 502 mln.teńgege 6 joba maquldandy. 27 kásipkerge 90 mln. teńgeniń granty usynyldy.

Aǵymdaǵy jyly «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasynyń sheńberinde qoldaý tapqan ShOB-tegi sýbektiler sany 1067 kásipkerdi qurady. Munyń 629 sýbektisi nemese jalpy sannyń 59 paıyzy aýyldyq jerde ornalasqan.

Aǵymdaǵy jyldyń basynan baǵdarlamany júzege asyrý barysynda 1000-nan astam jumys orny saqtalyp, 1238 jańa oryn qu­­ryl­dy, 800 mln. teńgeden astam salyq tó­lendi.

Qoryta aıtqanda, Elbasynyń sarab­dal saıasatyna saı Jetisý óńirinde atqarylyp jatqan jumystar jeterlik. Bizdiń baıanda­ǵanymyz sol jumystardyń bir parasy ǵana. Aldaǵy ýaqytta atqarar ister de jeterlik. Bir jaqsysy, Elbasynyń sara saıasaty nátıjesinde baǵytymyz aıqyn. Al júktelip otyrǵan mindet júgi salmaqty. Sonyń barlyǵyn belgilengen merzimde joǵary deńgeıde oryndaý oblys ekonomıkasyn odan ári damytýǵa qyzmet etedi.

Ańsar MUSAHANOV,

Almaty oblysynyń ákimi.

О́ŃIR TARIHYNAN

Qasıetti Han Táńirinen (6995 metr) bastaý alatyn jer jánnaty Jetisý jeriniń basym bóligin Balqash, Alakól, Sasyqkól sekildi qyryqqa jýyq tabıǵı sý qoımalary alady. Ońtústiginde Kúngeı Alataý, Teriskeı Alataý, Ketpen qyrattary, ońtústik shyǵysynda – Jońǵar Alataýy, Jońǵar qaqpasy ornalasqan. Almaty oblysynyń aýmaǵynan úlkendi-kishili ondaǵan ózen aǵyp ótedi. Ile ózeni (811 shaqyrym), 11,5 sharshy shaqyrym alańdy alyp jatqan Qapshaǵaı sý qoımasy, Qaratal (390 shq), Aqsý (316 shq), Lepsi (417 shq) ózenderi Balqash-Alakól ishki tuıyq alabyn quraıdy.

Jetisý jerinde túp-tuqııanymyz bolyp sanalatyn tıgrahaýda saqtary b.z.d VII-V ǵasyrlarda ómir súrgen. Onyń belgisi retinde Saq qorǵandary Kerbulaq aýdany aýmaǵynda jatyr. Soltústikten ońtústikke qaraı eki, batystan shyǵysqa qaraı bir shaqyrymǵa sozylǵan jerde 31 oba bar. Olardyń 21-i taspen kómkerilse, 10-y qıyrshyq tastarmen jabylǵan. Qorǵandar úlken, ortasha jáne kishi bolyp úsh topqa bólinedi. Úlken qorǵandardyń dıametri 45 metrden 105 metrge jetedi, bıiktikteri – 6-17 metr aralyǵynda.

1219 jyly Shyńǵys hannyń áskeri Jetisý jerine ekinshi ret kirgeni tarıhtan belgili. Eńbekshiqazaq aýdany aýmaǵynan tabylǵan Altyn Adam da kóne tarıh jádigeri.

Bizge belgili kóne tarıhy saq­tardan bastaý alatyn Jeti­sý jerinde Ǵun, Úısin, Qańly memleketteri saltanat qurǵany málim. Túrik, Túrgesh qaǵanattary men Arab jaýlap alýshylary da Jetisý jerin meken etken ar­ǵy babalarymyzben sanasqan. Qar­luq, Oǵyz, Qarahanıdter mem­leketteriniń de negizgi bóligi Je­tisý jerinde qurylǵany taǵy bar.

Jetisý jerinde jońǵarmen kú­reste eren erlik kórsetken Qara­saı, Qabanbaı, Naýryzbaı, Raıym­bek jáne t.b. batyrlar men aqyn­darǵa eskertkishter ornatylǵan.

Jalpy, Almaty oblysynyń aýmaǵy – 224 myń sharshy shaqyrym. Halqynyń sany – 1562 myń adam. Tyǵyzdyǵy – 1 sharshy shaqyrymǵa 7 adamnan keledi. 836 eldi meken bar. Aýyldyq, kenttik jáne qalalyq okrýgter sany – 274.

DEREK PEN DÁIEK

● Aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeý salasynda ústimizdegi jyldyń qańtar-qyrkúıek aılarynda 877 kásiporyn 233,6 mlrd. teńgeniń daıyn ónimin óndirdi, bul ótken jyldyń sáıkes merziminen 12,1% artyq.

● Aýyl sharýashylyǵy daqyldarynyń egis kólemi 2013 jyly 2010 jylmen sa­lys­tyrǵanda 4,6 myń gektar jerge keńeıdi. Sonymen qatar, aýyl sharýashylyǵy daqyldaryn ártaraptandyrý sheńberinde dándik júgeri egistigi 7,8 myń gektarǵa, maıburshaq – 35,2 myń gektarǵa, kartop jáne kókónis, baqsha daqyldary egistigi 7,8 myń gektar jerge jetti.

● Kásipkerlikti damytýǵa 2011-2013 jyldary – 2157,2 mln. teńge, onyń ishinde shaǵyn nesıe berýge 2135,0 mln. teńge bólindi.

● «AgroBıznes-2020» baǵdarlamasynyń ekinshi jáne úshinshi baǵyttary boıynsha 16,6 mlrd. teńge bıýdjettik qarajat qarastyrylyp, 10 aıda sonyń 12,6 mlrd. teńgesi ıgerildi.

● «Almaty – Taldyqorǵan» magıs­traldy gaz qubyry qurylysy bastaldy. Onyń uzyndyǵy – 264,8 shaqyrym, joba quny – 19,6 mlrd. teńge. Iske asyrý merzimi – 2012-2015 jyldar. Atalǵan joba oblystyń shamamen 409 myń halyq turatyn 104 eldi mekenin, onyń ishinde oblys ortalyǵy Taldyqorǵan qalasyn gazben qamtamasyz etýge múmkindik beredi. 2013 jyldyń 1 qazanyna 93 shaqyrym gaz qubyry salyndy.

● Almaty qalasynyń aınalasynda azyq-túlik beldeýin damytý baǵ­dar­la­masy sheńberinde quny 51,5 mlrd. teńge tura­tyn 66 ınvestısııalyq joba ázir­lendi.

● «Balapan» baǵdarlamasyn iske asyrý aıasynda 158 balabaqsha jáne 78 mektep janyndaǵy shaǵyn ortalyq ashyldy.

● 2013 jyly jergilikti bıýdjet esebinen 11 mektep salyndy. 5 mlrd. 304 mln. 218 myń teńgege 53 bilim berý nysanyna kúrdeli jóndeý jumystary júrgizildi. 2013 jylǵy 13-18 naýryzda Taldyqorǵan qalasynda respýblıkalyq jaratylystaný-matematıka baǵy­tyn­daǵy oqýshylardyń pándik olımpıa­dasy ótip, qorytyndysy boıynsha Almaty oblysynyń oqýshylary jalpy komandalyq esepte I oryndy ıelendi.

● 2013-2014 oqý jylynda jalpy bilim beretin mektepterde jumys isteıtin muǵalimderdiń sany – 34961, onyń ishinde qalalyq jerde – 6281, aýyldyq jerde – 28680 birlikti qurady.

● «Qarasaı aýdany Qaskelen qala­synda «220 kV EBJ bar 220/110/10 kV «Qas­kelen» QS-n salý» jobasynyń qury­lysy bastaldy. Jobanyń jalpy quny 4,8 mlrd. teńge. Maqsaty – Qara­saı, Jambyl jáne Ile aýdandaryn úzdik­siz elektr qýatymen jabdyqtaý. Qa­zir qurylys-montajdaý jumystary júrgizilýde, jobany aıaqtaý 2014 jylǵa josparlanýda.

MEMLEKET MAQTANYShY – MOINAQ

Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Nursultan Nazarbaev Moınaq SES-ine arnaıy kelip, óz qolymen ekinshi gıdromashınany iske qosyp bergen edi. Sol sátten bastap eki gıdromashına aýysymmen toqtaýsyz jumys istep tur.

Jalpy, bul alyp stansasynyń bir jylda beretin elektr qýaty 1 mlrd. 27 mln. kılovatt saǵatty quraıdy. Ol aldaǵy ýaqytta Al­maty oblysynyń elektr qýatyna qa­jettiligin tolyǵymen ótep qoı­maı, Almaty qalasyna jáne res­pýblıkamyzdyń ońtústik óńiriniń elektr qýatyn beretin bolady.

Moınaq SES-i Almaty ob­ly­synyń Raıymbek aýdany, Jylysaı aýyldyq okrýginde ornalasqan. Qurylys kezinde 700-den astam adam jumyspen qamtylsa, búgingi tańda elektr stansasynda 113 adam jumys isteıdi. Onyń 45-i aýdan tur­ǵyn­dary. Mamandardyń basym bóli­giniń joǵary bilimi bar.

Moınaq – TMD memle­ket­teri­niń ishinde derıvasııa ádis­te­mesin qoldanatyn birinshi sý elektr stansasy. Bul stansada teh­nologııalyq úderister barynsha jetildirilgen. Sondyqtan, jańa tehnologııalarmen jumys isteı alatyn kásibı mamandardy daıyndaý mindeti birinshi kezekte turady. Osy maqsatqa sáıkes mamandar biliktiligin arttyrý úshin olardy kórshiles memleketterde tálim alǵyzyp, tájirıbeden ótkizýdi josparladyq. Máselen, 2014 jyly ár saladaǵy maman­darymyzdy (ınjener-elek­trık­terdi, qorǵanys jónindegi ınjenerlerdi, sý-týrbına sala­syndaǵy mamandardy, t.b.) Re­seıdegi aldyńǵy qatardaǵy elektr stansalarynda kásibı bili­min ushtaý úshin arnaıy oqýǵa jibermekpiz.

Sondaı-aq, Moınaq SES-i ese­binen jas mamandardyń bilik­ti­ligin arttyrý jáne zamanaýı stansalardyń jumysymen tanysý úshin 2011 jyly 27 maman Qytaı Halyq Respýblıkasynyń Chendý qalasyndaǵy oqý semınaryna qatysyp, bilimderin tolyqtyryp, biliktiligi men jumysqa yntasyn joǵarylatyp qaıtqan bolatyn.

Sonyń nátıjesinde, ús­ti­mizdegi jyldyń on aı merziminde elektr stansasy 760,3 mln. kVt-saǵattan astam elektr qýatyn óndirdi. 753,5 mln. kVt-saǵ. elektr qýaty satyldy. Tarıfti qalyptastyrý barysynda jobany júzege asyrýǵa jumsalǵan shyǵyndar da esepteledi. Má­selen, Moınaq sý-elektr stansasyn salý jáne iske qosý barysynda Qytaı Damý bankinen nesıe kelisimi boıynsha 200 mln. AQSh dollary, «Qazaqstan Damý Banki» AQ-pen nesıe sharttary boıynsha 51 mln. AQSh dollary jáne 12 285 mln. teńge tartyldy. Atalmysh shyǵyndardy esepke ala otyryp, Qazaqstan Respýblıkasynyń Ta­bı­ǵı monopolııalardy retteý agenttigi Almaty oblysy boıynsha departamentiniń №230-NQ buıryǵymen 2011 jyly 7 qarashada Moınaq SES-iniń elektr qýatyn ótkizý tarıfi 1 kVt-saǵatyna 7,4 teńge deńgeıinde bekitildi. Áıtpese, mundaı ón­di­riletin qýattyń ózindik quny tómen ekendigi ras. Shyǵyndardy ótep bolǵan soń stansa elimizdegi eń arzan elektr qýatyn óndiretin kásiporyndardyń birine aınalatyny sózsiz.

Mamandardyń bilimin to­lyq­tyrý úshin praktıkalyq semı­nar­larǵa qatysý kásiporyn bıýd­je­tinde jyl saıyn josparlanady.

Baqytbek JAŃABAEV,

«Moınaq sý-elektr

stansasy» aksıonerlik qoǵamynyń bas dırektory.

TARLANDARDY TAMSANDYRǴAN TABAǴAN

Tabaǵan sport kesheni Almaty oblysy, Talǵar aýdany, Qotyrbulaq saıynda oryn tepken. Ol teńiz deńgeıinen 1530 metr bıiktikte jatyr. Elimizdegi eń iri megapolıs Almaty qalasynan nebári 17 shaqyrym qashyqtyqta boı kótergen keshenniń ereksheligi sol, álemdik standartqa saı keń aýqymdy qyzmet kórsetýimen qatar, kórkem tabıǵatymen kórgen jannyń kózin toıdyrady. Sondyqtan da, munda retine oraı álemdik deńgeıdegi iri sharalar ótkiziledi. Sonyń naqty dáleli retinde 2007 jylǵy Eýrazııa medıa-forýmyn aıtýǵa bolady. Árıne, bul sport kesheniniń negizgi baǵyty sporttyń san túri boıynsha dodalar ótkizýge baǵyttalǵan. Tabaǵan sport kesheninde 200 adamǵa arnalǵan 93 nómirli qonaq úı men kottedjder salynǵan. Eýropalyq jáne ulttyq ashanalary bar meıramhanalar men jazdyq alańdar, syıymdylyǵy 600 tekshe metr móldir sýly jabyq basseın, saýna jáne jattyǵý zaldary úzilissiz jumys isteıdi. Jylyna 5 aı taý shańǵysynan túrli qashyqtyqtar boıynsha oblystyq, respýblıkalyq, tipti halyqaralyq jarystar ótkizilip jatatyny óz aldyna. Tik qulamalary men shuǵyl burylystary kóp qalyń qarly belesterdiń tabıǵı qalpyn saqtaı otyryp, olımpııadalyq talaptarǵa saı jasalǵan shańǵy jolynyń bıiktigi teńiz deńgeıinen 1693 metr bıiktikte jatyr. Bul Tabıǵat-ananyń adamzatqa tartqan bir syıy. Sondyqtan da, alys-jaqyn shetelderden Talǵardyń Tabaǵan sport keshenine kelýge úmitkerler barshylyq. О́ıtkeni, qandaı da bir sebeppen joly túsip kelip, kórip tabıǵatyna tamsanǵan talaı tarlandardyń Tabaǵanǵa taǵy bir ret taban tireýge ańsary aýyp turatyny haq. Kezinde jeke ınvestısııadan jetkilikti qarajat bólinip, álemdik standartqa saı jasalǵan Tabaǵan sport kesheni arnaıy kútimge alynyp, halyq qajettiligin óteýde.

Baqytjan BERKINBAEV,

Tabaǵan sport kesheniniń

bas dırektory.

Talǵar aýdany.

JIBEK JOLYN JAŃǴYRTQAN

HVI ǵasyrǵa deıin Shyǵys pen Ba­tys­ty saýda-sattyqpen jalǵaǵan Jibek jolyn jańǵyrtý jumysy Jetisý jerinde júıeli júrgizilýde. Ýaqyt talabyna oraı ındýstrııalandyrý kartasyna sáıkes salynǵan Jetigen – Qorǵas shoıyn joly sonyń naqty dáleli bolady.

Qazaqstan Respýblıkasy jerindegi uzyndyǵy 69 shaqyrymǵa sozylǵan Jetigen – Qorǵas shoıyn jolynyń Qun­dyz­dy jáne Altynkól atty eki stansasy jazıraly Jarkent jerinde salyndy. Kún saıyn 4-5 júk poıyzy Qytaıdan Qazaq­stanǵa kelse, bir júk poıyzy bizdiń elimiz­den shyǵystaǵy kórshimizge ótedi. Tıimdiligi, turǵyndar kómirdiń bir tonnasyn 3 myń teńgeden satyp alyp, osy temirjol arqyly shekaradan ótkizip, joǵa­ry­da atalǵan stansalarǵa jetkizip, odan ári avtokólikterimen áketedi. Bola­shaq­ta aýyl sharýashylyǵy ónimderin ósirýge qajetti tyńyıtqyshtar tasymal­dap, ózge oblystardy qamtamasyz etý jos­parlanýda.

Bile bilsek, bul memlekettik saıasatqa saı halyqqa jasalyp jatqan jaǵdaıdyń bir parasy emes pe?! Elbasynyń bastamasy boıynsha salynǵan Nurkent qalashyǵy Qytaı Halyq Respýblıkasynyń shekarasynan 20 shaqyrym jerde boı kóterdi. Eldiń áleýmettik jaǵdaıy óte jaqsy, kópqabatty turǵyn úılerdegi jáıli páter­lerdiń kommýnaldyq tólemderin «Qazaqstan temir joly» aksıonerlik qoǵamy tóleýde. Qaraǵandy, Qyzylorda oblystary men Alakól aýdanyndaǵy Dostyq kentinen osynda kelýshiler barshylyq. Qalashyqta jańadan monsha salyndy, turmys qajetin óteý kombınaty jumys istep tur. 500 oryndyq orta mektep, 150 oryndyq balabaqsha ashyldy. «Qazaqstan temir joly» aksıonerlik qoǵamy qyzmetkerlerine Nurkent qala­sy­nan páter berýmen shektelmeı, sol úıge kerekti jıhaz, tipti, ydys-aıaqqa deıin alyp berdi. Munda halyq 3 qabatty úıler­men birge eki otbasyna arnalǵan kottedj­derde turady.

Nurbol OMARBEKULY.

Panfılov aýdany.

BAǴA BILSEŃ, MAL О́SEDI

Qazaqta «Mal – baqqanǵa bitedi» degen ataly sóz bar. Kúni-túni tynbaı sol maldyń sońynda júrip qazaqy danalyqa bas ıdim. Nátıjesinde, Jambyl aýdany, Úlgili aýyldyq okrýgine qarasty Uzyn-Jartas degen jer qutty qonysyma aınaldy. Qutty qonys deıtinim, búginde 1800 bas qoı, onyń ishinde 1100 bas saýlyq ósirip, tóldetip, aǵymdaǵy jyly sol qoıdan 5 tonna 881 kılo bııazy jún qyrqyp, memleketke ótkizdim. Álbette, bul turǵyda memleketten 764 myń teńge sýbsıdııa alǵanymdy basa aıtamyn. О́ıtkeni, sol qarajattyń kómegimen baǵymymdaǵy malym ózim kútken deńgeıde bııazy jún berdi. Almatydaǵy qoı sharýashylyǵy ınstıtýtynyń ǵalymdarymen birlese istegen jumysymnyń taǵy bir jetistigi osy jyldyń aıaǵyna deıin asyl tuqymdy qoı sharýashylyǵy degen statýs alatyn boldym. Árıne, mal asyldandyrý jumysynyń sharýaǵa tıimdi jaqtary da bar. Máselen, maǵan ár saýlyqty asyldandyrýǵa memleket tarapynan 1500 teńgeden sýbsıdııa beriledi. Bile bilsek, bul asyl tuqymdy mal basyn kóbeıtý maqsatynda memlekettiń jasap otyrǵan jeńildigi hám qamqorlyǵy.

Zaman aǵymyna saı tek usaq mal ósirýmen shektelmeı, iri qarany da kóbeıtýdi durys jolǵa qoıa bildik. «Sybaǵa» memlekettik baǵdarlamasy aıasynda «Áýlıekól» atty asyl tuqymdy eki buqany satyp alýyna memleketten alǵan sýbsıdııanyń kóp kómegi tıdi. Baǵymymdaǵy 100-ge jýyq múıizdi iri qaranyń 60 basy analyq saýyn sıyrlar. Bıyl Úkimet tarapynan mal basyn asyldandyrýǵa 840 myń teńge, al mal azyǵyn arzandatýǵa 270 myń teńge bólinip, bul qarjyny elimizdiń eksportqa et shyǵarýyna ózindik úlesimdi qosý úshin qajetime jarattym. 90 bas jylqy, onyń ishinde 50 bas bıe de baǵyp, qulyndatyp ósirýdemiz. Osy maldy baǵyp júrgen adamdarǵa ýaqtyly jaǵdaı jasaýdy da áste esten shyǵarmaı, 4 páterli 2 turǵyn úı jáne monsha salyp berdik.

Qoryta aıtqanda, erinbeı adal eńbek ete júrip, sol eńbektiń óteýi bolyp kelgen baqty der kezinde ustaı bildik. Nátıjesi jaman emes.

Serik NURYNBAEV,

«Murynbaı» sharýa qojalyǵynyń tóraǵasy.

Jambyl aýdany.

Aıqarma bettiń materıaldaryn daıyndaǵan «Egemen Qazaqstannyń»

Almaty oblysyndaǵy menshikti tilshisi Nurbol ÁLDIBAEV.