Mınıstrdiń aıtýynsha, álemdik ekonomıka men saýdada belgisizdik saqtalýda. Halyqaralyq qarjy uıymdarynyń 2020 jylǵa arnalǵan jańartylǵan boljamdary boıynsha álemdik ekonomıkanyń ósý qarqynynyń tómendeýi mınýs 4,4%-ten mınýs 7,6%, álemdik saýda — mınýs 7%-ten mınýs 10,6% aralyǵynda baǵalanady. Jahandyq ınvestısııalar bıylǵy birinshi jartyjyldyqta 2 esege tómendedi. Jekelegen elderde qaıta shekteý sharalary engizildi.
"Bıylǵy 10 aıda óndirýshi emes sektorlarǵa salynǵan ınvestısııalar ulǵaıdy, naqty sektorda ósim saqtalýda, qyzmetter salasy turaqtandy jáne ekonomıkany kredıtteý ulǵaıýda. 10 aıdyń qorytyndysy boıynsha taýarlar óndirisi 1,9%-ǵa ósti. Bul rette, qyzmetter kólemi 6,1%-ǵa qysqardy. Sonyń nátıjesinde jedel derekter boıynsha, jalpy ishki ónim 2,9%-ǵa tómendedi. Jyldyq ınflıasııa 7,1%-dy qurady", — dep málimdedi R. Dálenov.
Naqty sektor salalarynyń kóbi jáne jekelegen qyzmet túrleri jaqsy ósim qarqynyn kórsetti. Olar — qurylys, aqparat jáne baılanys, aýyl sharýashylyǵy, óńdeý ónerkásibi. Sonymen birge tómendeý kólik, saýda, ǵylymı jáne tehnıkalyq qyzmet, jyljymaıtyn múlikpen operasııalar, ákimshilik qyzmet kórsetý salalarynda baıqaldy.
10 aıdyń qorytyndysy boıynsha bazalyq faktorlar – óndirýshi emes sektorlarǵa ınvestısııalar, ekonomıkany kredıtteý, naqty sektordyń ósýi jáne qyzmetter salasynyń tómendenýiniń turaqtanýy boldy. Osylaısha, 10 aıda ken óndirý ónerkásibin esepke almaǵanda, ınvestısııalar 14,7%-ǵa ósti.
"Investısııalardyń eleýli kólemi turǵyn úı qurylysyna 30%-ǵa ósýmen 1 472 mlrd teńge, kólikke 8%-ǵa ósýmen 959 mlrd teńge, óńdeý ónerkásibine 11%-ǵa ósýmen 661 mlrd teńge, onyń ishinde azyq-túlik ónimderine 20%-ǵa ósýmen 75 mlrd teńge, aýyl sharýashylyǵyna 8%-ǵa ósýmen 413 mlrd teńge tartyldy", — dep habarlady mınıstr.
Ekonomıkany kredıtteý jyl basymen salystyrǵanda 3,5%-ǵa ulǵaıdy. Kredıtterdiń eń kóp ósýi baılanys, aýyl sharýashylyǵy, ónerkásip jáne qurylys salasynda baıqalady.
Shaǵyn kásipkerlik sýbektilerin kredıtteý 5,9%-ǵa ulǵaıdy, bul tutynýshylyq kredıtterdiń jáne jalpy ekonomıkany kredıtteýdiń ósýinen joǵary. О́ńdeý ónerkásibi salalarynda ósim jedeldedi. Farmasevtıka 40%-ǵa deıin, jeńil ónerkásip 16%-ǵa deıin, mashına jasaý 17%-ǵa deıin, avtomobıl jasaý 54%-ǵa deıin jedeldedi.
"9 aıda syrtqy saýda aınalymy $62,8 mlrd qurady. Eksport $35,3 mlrd, ımport $27,5 mlrd qurady. Osylaısha, saýda teńgeriminiń oń saldosy $7,8 mlrd deńgeıinde qamtamasyz etildi", — dedi R. Dálenov.
О́ńdeý ónerkásibinde ósim 3,2% deńgeıinde saqtalýda. Bul rette ken óndirý ónerkásibi 3,1%-ǵa tómendedi. Sonyń nátıjesinde, ónerkásiptiń naqty kólem ındeksi 99,4%-dy qurady. О́ńirlerdiń kóbinde ónerkásiptiń óskeni baıqalady. Eń joǵary ósimdi Qostanaı, Aqmola, Soltústik Qazaqstan, Batys Qazaqstan oblystary kórsetti. О́ńdeý ónerkásibi 3,2%-ǵa ósti.
О́ńirler boıynsha joǵary ósim Qostanaı, Túrkistan, Aqmola, Soltústik Qazaqstan oblystarynda baıqalady. Negizgi kapıtalǵa 9,4 trln teńge somasynda ınvestısııalar tartyldy. 13 óńir ósim kórsetti. Onyń ishinde eń joǵary kórsetkishter Túrkistan oblysynda jáne Shymkent qalasynda baıqalyp otyr. Qurylys sektory serpindi ósim kórsetip otyr. Oryndalǵan jumystardyń kólemi 10,7%-ǵa ósti. Belsendi qurylys jumystary Túrkistan oblysynda jáne Shymkent qalasynda baıqalady. 10,7 mln sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Bul ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 9,7%-ǵa kóp. О́ńirlerde 7 ekonomıkalyq kórsetkish boıynsha jalpy jaǵdaı kelesideı. 5 kórsetkish boıynsha 9 óńirde ósim baıqalady. Olar Aqmola, Almaty, Jambyl, Qostanaı, Mańǵystaý, Pavlodar, Soltústik-Qazaqstan, Túrkistan oblystary jáne Shymkent qalasy.
Sondaı-aq 6 óńirde 3-4 kórsetkish boıynsha ósim tirkeldi. Bul ortasha deńgeı. Iskerlik belsendilikti qalpyna keltirý boıynsha qabyldanyp jatqan sharalardy eskere otyryp, kelesi aspektilerge nazar aýdarý qajet:
- Bıznesti júrgizý úshin, ásirese shekteý sharalary áser etken salalarda rásimder men sharttardy barynsha jeńildetý.
- Iskerlik belsendilikti qoldaý úshin ákimdikter janyndaǵy óńirlik shtabtardyń bıznes suranystaryna jedel den qoıý.
- Ekonomıkany ekinshi deńgeılik bankter kredıtteýi kezinde bıznesti memlekettik qoldaý sharalaryn paıdalanýdy jandandyrý.
- Jergilikti atqarýshy organdardyń sapaly ınvestısııalardy tartýy boıynsha proaktıvti jáne maqsatty jumys jasaý.
- Jumyspen qamtýdyń jol kartasy sheńberinde qurylatyn jumys oryndary boıynsha monıtorıngti kúsheıtý jáne turaqty jumyspen qamtý úlesin ulǵaıtý.
- Tutyný taýarlarynyń baǵalaryn erekshe baqylaý jáne turaqtandyrý qorlarynyń tetikterin paıdalaný arqyly maýsymdyq aýytqýlarǵa jol bermeý.
