Zań sapasyz taýar aǵynynan qorǵaıdy

Ishki naryqty «tazartý» qajet

Mańyzdy qujat jóninde depýtattarǵa Saýda jáne ıntegrasııa mınıstri Baqyt Sultanov baıandap berdi. Vedomstvo basshy­sy­nyń aıtýynsha, tehnıkalyq retteýdiń negizgi birqatar problemasy bar. Máselen, naryqty qorǵaý jú­ıe­siniń tıimsizdigi, taýar ón­dirý­shilerdi básekelesterinen qo­r­ǵaý­da tehnıkalyq retteýdiń to­lyq qoldanylmaýy, sertıfıkat­taýdy qaǵaz arqyly júrgizý sekil­di túıt­kilder kún tártibinde tur.

«Jahandyq kezeńde áreket etýdi talap etetin, elimizdiń eko­no­mıkasynyń damýyna áser etetin júıelik faktorlar bar. Olarǵa ishki jáne syrtqy naryq­tardaǵy tutynýshylar tarapynan otandyq taýarlardyń sapasy men qaýipsizdigine talaptardyń kúsheıýi, ımporttyq taýarlardyń «qysymy» jáne eksporttyń jańa naryqtaryna shyǵýy, ınte­grasııalyq prosesterdi tereńdetý kiredi», dedi B.Sultanov.

Mınıstrdiń sózine súıensek, zań jobasynda birneshe mańyzdy ereje bar. Olardyń birinshisi – ishki naryqty «tazartý». Bul máseledegi zańnamalyq jańalyǵy – sýbektilerdiń baqylaýynan obektilerdiń baqylaýyna kóshý. Iаǵnı óndirýshi nemese satýshy emes, ónimniń ózi tekseriledi.

«Zerthanalarda synaq júrgizý úshin adam ómirine qaýipti ónim úlgilerin satyp alý rásimderi engiziledi. Synaq nátıjeleri ónimniń qaýpin dáleldese, onda taýardy aınalymynan jedel túrde shyǵaryp alýmen aınaly­satyn naryqty qadaǵalaý ıns­tıtýty engizilmek. Biraq bul jappaı baqylaý emes. Obektiler aq­parattyq bazada «onlaın» rejimde qadaǵalanady. Tekse­rý­ler tek «anyqtaý – synaý – na­ryqtan alý» shemasy boıynsha júzege asyrylady.

Ekinshisi – sáıkestikti baǵalaý rásimderin jetildirý, sertıfıkattaý jáne akkredıtteý prosesterin sıfrlandyrý. Bul maqsatta elek­trondy sertıfıkatqa kóshý, keıinnen Eýrazııalyq ekono­mı­kalyq komıssııanyń ortaq pro­sesterimen ıntegrasııalaý qaras­tyrylǵan. Sáıkestikti baǵalaýǵa óndirýshi, óndirýshiniń ýákiletti tulǵasy, ımporttaýshy, satýshy degen ótinish berýishilerdiń naq­­ty tizimi bekitiledi. Ser­tı­fı­­kat «ıesiniń» jáne «paıda­laný­­shy­synyń» quqyǵy týraly maǵynasy engiziledi. Synaq pro­sesiniń foto-beıne tirkeý meha­nızmi kórsetilmek. Synaq bazasyna qoıylatyn talaptar belgilenedi.

Atalǵan sharalardy qabyldaý nátıjesinde sertıfıkattaý kezin­de synaq nátıjeleriniń durys­tyǵyn 100 paıyzǵa deıin jet­kizý kútilip otyr. Bul sertıfı­kat­talmaǵan ónimdi tolyq baqylaýǵa alýǵa múmkindik beredi», dedi vedomstvo basshysy.

B.Sultanovtyń aıtýynsha, úshinshi baǵyt ekonomıkalyq sala­larda tehnıkalyq retteýdi kú­sheıtýdi qamtymaq. Ol úshin Eýra­zııalyq ekonomıkalyq odaq sheń­berinde kelissózder pozısııasyn sapaly qalyptastyratyn salalyq memlekettik organdar janynda Saraptamalyq keńester qyzmetin qaıta qurý josparlanǵan.

«Qazaqstandyq tehnıkalyq reglamentterdi ázirleýdiń tártibi qaıta qaralady. Bıznes úshin erikti sertıfıkattaý júıesin qurýdyń quqyqtyq tetigi belgilenedi.

Qazaqstanda tıisti zert­hana­lyq praktıkany damytý máse­lesine asa kóńil bólinedi. Ol úshin ulttyq akkredıtteý or­ta­ly­­ǵy­na monıtorıng orga­ny­nyń fýnk­sııa­laryn tıisti zert­hanalyq prak­tıkaǵa berý kózde­ledi. Bul Ekonomıkalyq yntymaqtastyǵy damý uıymy elderinde qazaq­stan­dyq synaq hattamalaryn tanýǵa tyń serpin beredi.

Atalǵan normalar qazaqstan­dyq taýarlardy syrtqy naryq­qa shyǵarýǵa, otandyq óndirýshi­lerdiń básekelestik artyqshy­ly­ǵyn qorǵaýǵa jáne Qazaqstanǵa tıimdi pozısııalardy kásibı túrde qorǵaýǵa baǵyttalǵan», dedi mınıstr.

Mańyzdy qujatty talqylaý barysynda Palata Spıkeri jańa zań jobasynyń salmaqty tus­taryna erekshe nazar aýdardy. Bul zań jobasy qazaqstandyq naryqty sapasyz taýarlardan qorǵaýǵa baǵyttalǵanyn atap ótti.

«Eń bastysy, ónim qaýipsiz bolý kerek. Basqa máseleler, mysaly, ónimge markırovka jasaý. Ol jaǵdaıdy kásipkerlerdiń ózderi sheshetin múmkindigi bar. Ol úshin taýardy qaıtarýǵa nemese ótkizbeýge jol bermeý kerek. Sebebi bul kásipkerler úshin óte úlken shyǵyn», dedi Nurlan Nyǵmatýlın.

Atap aıtý kerek, endi osy zań jobasyna sáıkes, memlekettik baqylaý ónimdi ótkizý satysynda ǵana emes, ony elimizdiń aýmaǵyna ákelgenge deıin júrgizedi. Nurlan Nyǵmatýlınniń pikirinshe, zań jobasyna engizilgen túzetýler tutynýshylardy qaýipti taýarlardan qorǵaýdy kúsheıtedi.

«Jasyratyny joq, osyǵan deıin basqasha edi. Mysaly, kez kelgen ónimdi biz eń aldymen elge kirgizemiz de, sodan ke­ıin tekseremiz. Qaýipti jaǵdaı týyn­daǵanda ǵana anyqtaý bas­talady. Endi ónim Qazaqstanǵa kir­meı turyp memlekettik baqy­laýdan ótedi. Qaýipti jaǵdaı anyqtalsa, birden ol taýardy árıne, qaıtaramyz. Bul – óte ma­ńyzdy, óte qajetti qadam. Son­dyqtan bul normany mindetti túrde qoldaýymyz kerek», dedi Májilis Tóraǵasy.

Otyrys barysynda depýtattar jaýapty memlekettik or­gan­nyń basshysyna birqatar suraqtaryn qoıdy. Eske sala keteıik, zań jobasy Memleket basshysynyń jańa redaksııadaǵy tehnıkalyq retteý týraly zańdy daıyndaý qajettigi týraly tapsyrmasyn iske asyrý maqsatynda ázirlendi.

BAQ-tyń básekelestigi artady

Jalpy otyrysta depýtattar aqparat máselelerine qatysty zań jobasyn maquldady. Zań jo­basy teleradıo habarlaryn taratý, aqparatqa qol jet­kizý salasyndaǵy zańnamany je­til­dirýge, sondaı-aq otandyq bu­qara­lyq aqparat quraldarynyń báseke­ge qabilettiligin damytýǵa baǵyt­talǵan. Talqylaý barysynda Májilis depýtattary mem­lekettik aqparattyq tapsyrys­tyń, ásirese jergilikti deńgeıde oryndalý sapasyn arttyrýdyń mańyzdylyǵyna nazar aýdardy.

Zań jobasynda «Buqaralyq aqparat quraldary týraly», «Jarnama týraly», «Teleradıo habarlaryn taratý týraly», «Aqparatqa qol jetkizý týraly», «Aqparattandyrý týraly» Qazaq­stan Respýblıkasynyń zań­daryna ózgerister engizý usynylyp otyr. Zań jobasynda aqparatqa qol jetkizý salasyndaǵy ýákiletti organdy aıqyndaý jáne onyń quzy­retin bekitý, sondaı-aq mem­lekettik fýnksııalardy oryn­daý­shylardy (kásipkerlik sýbek­tileri, ózin ózi retteıtin jáne úki­mettik emes uıymdar) aqpa­rat ıe­lenýshilerge jatqyzý usynylady.

Qujatty depýtattarǵa tanys­tyrǵan Aqparat jáne qoǵamdyq damý mınıstri Aıda Balaeva ózge­rister eki negizgi mindetti sheshýge baǵyttalǵanyn atap ótti. Birinshiden, baqylaý men jaýap­kershilikti kúsheıtý, ıaǵnı aqparatqa qol jetkizý sala­syndaǵy jaýapty ókiletti organdy anyqtaý men onyń quzyretin aıqyndaý eskerilgen. Sondaı-aq árbir memlekettik organda ókiletti qurylym nemese osy saladaǵy jaýapty qyzmetkerdi belgileý usynylady.

Ekinshiden, zańnyń qolda­nys aıasyn keńeıtý úshin memle­ket­tik fýnksııalardy oryndaý­shy uıymdardy aqparat ıeleri qataryna jatqyzý jáne kvazı­memlekettik sektor men basqa da uıymdardy ashyq derekterdi jarııalaýǵa mindetteý usynylady.

«Zań jobasyna otandyq BAQ-tyń básekege qabilettili­gin art­tyrýǵa qatysty birqatar túze­tý engiziledi. Osy oraıda, memlekettik aqparattyq saıasat­tyń biryńǵaı júıesin qurý eske­rilgen. Ol úshin salalyq vedomstvoǵa respýblıkalyq jáne óńirlik deńgeıdegi memle­ket­­tik aqparattyq tapsyrys­ty ornalastyrýdyń biryńǵaı tár­tibin aıqyndaý boıynsha óki­let­tik berý usynylady. Mem­le­­kettik aqparattyq saıasat­ty qa­­lyp­tastyrý jónindegi res­pýb­­lıkalyq jáne óńirlik komıs­sııa­lardyń mártebesin zań júzin­de beki­tedi. Onyń quramyna úkimet­tik emes uıymdar, buqaralyq aq­pa­­rat quraldary jáne memle­ket­tik organ ókilderi teń dárejede engi­ziletin bolady», dedi A.Balaeva.

Jalpy otyrysta Májilis birinshi oqylymda birshama depý­tattyq zań jobalaryn maqul­dady. Olar «Qazaqstan Respýblı­kasyndaǵy kedendik retteý týraly» zań jobasyna engiziletin túzetýler.

Zań jobasynyń negizgi maq­sat­tary kedendik operasııa­lardy jasaý ýaqytyn qysqartý, usynylatyn kedendik kórsetiletin qyzmetterdiń sapasyn qamtamasyz etý, syrtqy saýdaǵa járdemdesý, keden organdarynyń aqparattyq júıelerin odan ári damytýǵa negizdelgen.

Usynylyp otyrǵan ózgeris­ter men tolyqtyrýlar, birinshi kezekte, memlekettik qyzmetterdi kórsetý merzimderin qysqartýǵa jáne olardy elektrondy for­matqa kóshirýge baǵyttalǵan. Bul taýarlardy synyptaý, quras­tyrylmaǵan túrdegi taýarlardy synyptaý boıynsha aldyn ala sheshimder berý sııaqty kedendik kór­setiletin qyzmetterge qatys­ty. Budan basqa, zııatkerlik men­­shik obektilerin kedendik tizi­lim­derge engizý prosesi ońaı­latylady.

Sonymen qatar keden organdaryna taýarlardy synyptaý boıynsha qosymsha fýnksııalar beriledi, bul, birinshi kezekte, taýarlardy EAEO ishin­de oryn aýystyrýǵa baılanys­ty. Zań jobasynyń jekelegen túzetýleri redaksııalyq dálsiz­dikterdi joıýǵa jáne EAEO Keden kodeksindegi ózgeristerge sáıkes keltirýge baǵyttalǵan.

Budan bólek, Májilis ma­qul­­daǵan zań jobalarynyń ishin­de Qylmystyq jáne Qyl­mys­­tyq-prosestik kodeks­teri­ne qylmystyq proseste aza­mattardyń quqyqtaryn qorǵaýdy kúsheıtý máseleleri týraly zań jobasy bar.

Qylmystyq kodekske usyny­lyp otyrǵan túzetý yntymaq­tastyq týraly prosestik kelisim­niń barlyq sharttaryn oryndaýyna baılanysty adamdardy qylmystyq jaýaptylyqtan bosatý múmkindigine baǵyttalǵan.

Qylmystyq-prosestik kodeks­ke túzetýler proseske qatysý­shy­lardyń pikirlerin eskere oty­ryp, qylmystyq prosesti elektrondy formatta júrgizý; tergeý sýdıasynyń qamaýda ustaý­ǵa sanksııa berý, sanksııa berýden bas tartý týraly qaýlylaryn qaıta qaraý kezinde ashyq sot otyrysyn ótkizý múmkindigine jáne basqalarǵa baǵyttalǵan.

Sonymen qatar birinshi saty­daǵy sotta, apellıasııalyq jáne kassasııalyq satyda sýdıa­ǵa qarsylyq bildirýge qatys­ty nor­malardy jetildirý usyny­la­dy. Atalǵan túzetýlerdi iske asyrý qylmystyq proses­tiń jaryspalylyǵyn jáne qyl­mys­tyq proseske qatysýshy­lar­dyń quqyqtary men zańdy múd­deleriniń saqtalýyn qamtamasyz etýdiń tıimdiligin arttyrýǵa múmkindik beredi.

Jalpy otyrysta Palata de­pý­tattarynyń bastamasymen ázirlengen kúzet qyzmeti máse­le­lerine qatysty zań jobasy bi­rin­­shi oqylymda maquldan­dy. Zań jo­basynda kúzet qyzmet­terin kórsetý sapasyn arttyrýǵa, aza­mattardyń múliktik jáne jeke quqyqtaryn qorǵaýdy jetildirý­ge jáne osy saladaǵy qoldanys­taǵy zańnama normalarynyń jekelegen sáıkessizdikterin joıýǵa baǵyttalǵan birqatar túzetýler kózdeledi.

«Qazaqstandaǵy jeke kúzet uıymdary azamattar men zańdy tulǵalardyń ómirin, densaýlyǵyn jáne múlkin qorǵaý jóninde quqyqtyq tártipti qamtamasyz etýde memlekettik organdarǵa belsendi kómek kórsetý boıynsha mańyzdy mıssııany oryndaıdy. Qazirgi kezde Qazaqstan­da 5127 jeke kúzet uıymy bar. Bul rette kúzetý jáne qarýdy alyp júrý quqyna lısenzııasy bar bilikti kúzetshilerdiń sany 97 116 adamǵa jetti. О́tken jy­ly je­ke kúzet kúshteri tarapynan 605 qyl­mystyq quqyqbuzýshylyq, 11 myńnan astam ákimshilik quqyqbuzýshylyq anyqtaldy. 11,5 myń quqyq buzýshy ustalyp, polısııaǵa berildi. Sonymen qatar 1200-ge jýyq urlyqtyń aldyn aldy», dedi zań jobasy týra­ly baıandama jasaǵan Májilis depýtaty Arman Qojahmetov.

Sondaı-aq jyljymaıtyn múlikke quqyqtardy jáne zań­dy tulǵalardy memlekettik tir­keý máseleleri týraly zań jobasy birinshi oqylymda maqul­dan­dy. Qujat jyljymaıtyn mú­lik­ke quqyqtardy jáne zań­dy tul­­ǵalardy memlekettik tir­keý salasyn jetildirýge baǵyt­tal­­ǵan. Jyljymaıtyn múlik­ke quqyqtardy tirkeý merzi­min buz­­ǵany úshin ákimshilik ja­ýap­kershilikti alyp tastaý usynylady.

Obektini buzýdy rastaıtyn qujattardy resimdeý tetigi kózdelip otyr, ol menshik ıeleri­ne buzylǵan jyljymaıtyn mú­lik obektilerine quqyqtardyń toq­ta­tylýyn memlekettik tirkeý úshin ótinish bildirýine múm­kin­dik beredi. Ǵımarattar men qu­ry­lystardy buzý týraly aktilerdi esepke alýdy júrgizý jáne tirkeý sáýlet, qala qurylysy jáne qurylys qyzmeti salasyndaǵy jergilikti atqarýshy organdarǵa júktelip otyr.

Elektrondy tirkeý keńeı­tilýde. Múddeli organdarǵa jyljymaıtyn múlikke quqyqtardy memlekettik tirkeý úshin quqyq belgileıtin qujattardyń elek­trondyq kóshirmelerin jiberý­ge múmkindik berilip otyr.

Sonymen qatar depýtattardyń bastamasymen ázirlengen qaryz­dyq eńbekti retteý máselelerine qatysty zań jobasy ekinshi oqy­lymda maquldanyp, Palata­nyń beıindi komıtetteri kórneki aqpa­rat máseleleri týraly zań jobasyn jumysqa aldy.

Shekaradaǵy másele sheshilmeı tur

Otyrys sońynda Májilis depýtattary memlekettik organ­dar basshylaryna depý­tat­tyq saýaldar joldady. «Aq jol» depýtattyq fraksııa­sy qazaq­standyq kelis­sóz júrgizý­shiler­di halyqaralyq sharttardy jasaýda ulttyq múddeni qorǵaýǵa shaqyrdy. Má­jilis depýtaty Azat Perýashev Úkimet basshysy Asqar Mamınniń atyna tıisti saýaldy joldady.

Depýtattyń aıtýynsha, mem­lekettik organdar syrtqy eko­nomıkalyq yntymaq­tas­tyq­taǵy qadamdar tek elimizdiń ulttyq múddesine saı bolýyna nazar aýdarýy kerek. О́ıtkeni kelissóz júrgizýshilerdiń biliksizdigi saldarynan el múddesine nuqsan keledi.

Bul problema koronavırýs indetiniń taralýy kezeńinde ózekti bolyp tur. A.Perýashevtiń pa­ıymynsha, bul baǵyttaǵy keıbir kemshilikterdi eskere otyryp, ulttyq ekonomıkalyq múddege nuqsan keltiretin kemsitýshilik qadamdar syrtqy saýdadaǵy basqa da kelisimderde bolýy múmkin.

«Osyǵan baılanysty «Aq jol» partııasynyń depýtattyq frak­sııasy Úkimetten ıntegrasııa­lyq birlestikterde qujattardy daıarlaý kezeńinde elimizdiń ókilderi­ne ulttyq múddeni qatań ustaný­dy tapsyrýdy suraıdy. Ásirese indet saldarynan kásipkerler qıyn jaǵdaıǵa tap bolǵan osy kezeńde bul másele ózekti bolyp tur», dedi depýtat.

A.Perýashevtiń sózine qara­ǵanda, elimizdiń barlyq halyq­aralyq ekonomıkalyq mindet­temelerine shuǵyl túrde taldaý jasaý kerek. Osy oraıda DDU men EAEO ishindegi sharttarda ulttyq ekonomıkalyq múddelerdiń qor­ǵalýy eskerilýi kerek.

Qajet bolǵanda, qujattarǵa ózgerister engizýge bastamashylyq jasalaýy qajet. Munymen qosa depýtat jergilikti kásip­oryn­dardy qoldaýda tıisti talaptardy qamtý kerektigin atap ótti.

Premer-Mınıstr Asqar Mamınge joldaǵan saýalynda depýtat Merýert Qazbekova Qazaqstan-Qytaı shekarasyndaǵy «Nur joly – Qorǵas» baqylaý-ótkizý beketinde týyndaǵan bir­qatar máseleni surady.

«16 tamyzda «Aq jol» fraksııasy depýtattary atalǵan keden beketine bardy. Memlekettik organdardyń ókilderimen jáne kásipkerlermen kezdesti. Sapar kezinde ótkizý pýnktinde 50 shaqyrymǵa sozylǵan 2,5 myń avtokólikten turatyn kezekke kýá boldyq. Júrgizýshiler júk mashınalarynyń 2-3 aı boıy qozǵalyssyz turǵanyna, keıbiri «ótkizgish» dep atalatyn jol polısııasy qyzmketkerleriniń arqasynda kezeksiz ótip jatqan­dyǵyna narazylyqtaryn bildirdi. Kedergisiz ótkizý stavkalary 1-3 myń dollar aralyǵynda eken», dedi M.Qazbekova.

Depýtat sapardan keıin osy másele­lerdiń Úkimetke jol­dan­ǵanyn, alaıda áli kúnge deıin sheshilmeı otyrǵanyna narazy­lyǵyn bildirdi. M.Qazbekova keıin­gi sapar barysynda túıt­kil­diń áli de joıylmaǵannan nazar aýdardy.

Depýtat Danııa Espaeva Úkimet basshysyna joldaǵan saýalynda koronavırýs pandemııasyna baılanysty densaýlyq saqtaý nysandaryn jekeshelendirýdi toqtatýdy surady. Sondaı-aq Talǵardaǵy aýdandyq aýrýhanany jekeshelendirýdiń qanshalyqty zańdy ekenin tekserý qajet ekenin atap ótti.

Premer-Mınıstrdiń orynbasary Eraly Toǵjanovqa jol­daǵan depýtattyq saýalda Jámılá Nurmanbetova bilim jáne ǵy­lym salasyndaǵy kemshilikter­ge toqtaldy. Depýtattyń aıtýynsha, qazirgi tańda elimizdiń ǵalym­dary aǵylshyn tilin jetkilikti deńgeıde úırenip shyqpaıtyn kórinedi.