Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
Baýyrjan Islamhan – qazaqstandyq fýtbolshylar arasynda dopıng qoldandy dep aıyp taǵylǵan birinshi fýtbolshy bolsa da, álem fýtbolynda jalǵyz emes. Keıingi 10 jyl kóleminde birneshe tanymal fýtbolshynyń tyıym salynǵan preparat qoldanyp, birneshe jyl sporttan alastatylǵanyn bilemiz. Atap aıtar bolsaq, solardyń qatarynda qazirgi tańda «Manchester Iýnaıted» klýbynda óner kórsetetin brazılııalyq jartylaı qorǵaýshy Fred (Ýkraınanyń «Shahterinde» júrgende dopıngpen ustalyp, bir jylǵa sporttan shettetilgen), kezinde Anglııanyń «Arsenal» klýbynda juldyzy janyp, Fransııa fýtbolynyń bolashaǵy sanalǵan Samır Nasrı («Manchester Sıtı») 2018 jyly bir jylǵa fýtboldan alastatyldy.
Jalpy fýtbolda osyndaı biren-saran fýtbolshy tyıym salynǵan preparatty qoldanǵany bolmasa, bylaıǵy ómirde ana oıynshy dopıng qoldandy, myna fýtbolshy dopıngpen ustaldy degen habardy jıi estı bermeımiz. Negizinen bundaı bylyqqa fızıkalyq jáne tabıǵı kúsh talap etetin sport túrlerinde baq synaıtyn sportshylar tap bolyp jatady. Ásirese aýyr atletıka, boks, aralas jekpe-jek, bıatlon, velosport ókilderi ekenin jankúıer jurt jaqsy biledi. Keıingi jyldary bul qatarǵa kóp kúshti talap etpeıtin ózge sport túrleriniń sportshylary da qosyla bastady.
О́kinishke qaraı, «qosymsha» kúshke júginetinderdiń ishinde qazaqstandyq qyz-jigitterdiń de qatary kún sanap artyp barady. Máselen 2018 jyly – 30, 2019 jyly 44 sportshymyz dopıngtiń qurbanyna aınalǵan. Al 2020 jyldyń 10 aıynda 21 órenimizge dopıng qoldandy degen aıyp taǵylyp, birneshe jylǵa sporttan shettetildi. Arasynda ómir boıyna sporttan alastatylǵandary da bar. 2015 jyldyń qazan aıynda kezekti bir jarysyna qatysyp jatqan aýyr atlet Faına Sybanbaeva «Oraltýrınabol» preparatyn qoldanǵany úshin sporttyq jarystan birjola shettetilip, sporttyq ǵumyryna núkte qoıyldy.
Bıyl qazaqstandyq sportshylar arasynda dopıngpen eń kóp ustalǵandardyń kóshin jeńil atletter bastap tur. Jyl basynan beri 5 sportshy jarystan shettetilgen. Keıingi oryndarda voleıbol (3), aýyr atletıka, velosport, dzıýdo, paýerlıftıng (2), gımnastıka, shaıbaly hokkeı, shańǵy jarysy, tennıs sportynyń bir-bir ókilderi bar. Bulardyń ishinde erekshe atap ótetin bir sportshy bolsa, ol – dańqty shańǵyshy Alekseı Poltoranın. Esterińizde bolsa, 2019 jyldyń aqpan aıynda Aýstrııada ótip jatqan shańǵy sportynyń kezekti Álem kýbogynyń jarys kúninde Poltoranınmen birge taǵy birneshe sportshyǵa osyndaı aıyp taǵyldy. Sporttan 4 jylǵa shettetilgen Alekseı endi halyqaralyq jarystarǵa 2023 jyldyń 2 naýryzynan bastap qana qatysa alady. Demek ol 2022 jyly Qytaıda ótetin Qysqy Olımpıada oıyndarynda baq synaı almaıdy.
Sondaı-aq sporttan shettetilgen tanymal órenderimizdiń arasynda aýyr atletıkadan 2014 jyly Almatyda ótken álem chempıonatynyń jeńimpazy Jasulan Qydyrbaev (merzimi 2023 jyldyń 11 qarashasynda aıaqtalady), Svetlana Podobedova (2024), 2014 jyly Sochı Olımpıadasynda kók týymyzdy ustap shyqqan shańǵyshy Erdos Ahmadıev (2022), aýyr atletıkadan 2014 jylǵy álem chempıonatynyń kúmis júldegeri Vladımır Sedov (2024), boksshy Nazym Ishanov (osy jyldyń 25 qarashasynda aıaqtalady), taekvondoshy Erasyl Qaıyrbek (17 jeltoqsanda), 2017 jylǵy «Qazaqstan barysy» Elaman Erǵalıev (8 jeltoqsanda) bar.
Sóz reti kelgende aıta keteıik, dopıngpen ustalǵan qazaqstandyq sportshylardyń ishindegi eń kúlkilisi deımiz be, eń qyzyǵy deımiz be, sporttyq balyq aýlaý ókili Erjan Ýahıtovqa tıesili. 2018 jyldyń naýryz aıyndaǵy jarys kezinde tyıym salynǵan preparatpen ustalǵan ol sporttan 4 jylǵa shettetilgen bolatyn.
