Qoǵam • 12 Qarasha, 2020

Eńbek ónimdiligin arttyrý basty nazarda

284 ret
kórsetildi
7 mın
oqý úshin

Túrkistan oblysynda eńbek ónimdiligin arttyrý sheńberinde basymdyq berilip otyrǵan 3 negizgi baǵyttyń biri – Memleket basshysynyń Joldaýyna sáıkes, kooperasııa júıesin damyta otyryp, óndiriske zamanaýı ozyq tehnologııalardy engizý. Joldaýda gorızontaldi kooperasııanyń áleýetin de esten shyǵarmaý qajettigi, onsyz agroónerkásip kesheninde qarqyndy damý bolmaıtyny aıtyldy. Bul oraıda búgingi tańda Túrkistan qalasy aýmaǵynda azyq-túlik beldeýin qalyptastyrý úshin 1 458 sharýa qojalyǵy 9 kooperatıvke biriktirilgen.

Eńbek ónimdiligin arttyrý basty nazarda

Sý únemdeledi, ónim molaıady

Oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Nur­bol Badyraqovtyń aıtýynsha, aımaqta 11 myń gektarǵa jań­byr­latyp sýarý tehnologııasyn endirý kózdelgen. Qazirgi tań­da sonyń 892 gektaryna 21 jań­byrlatyp sýarý mashınasy or­natylǵan. Jańbyrlatyp sýarý tehnologııasynyń tıimdiligi, aǵyn sýdy 2 esege únemdep, ónimdilikti 3-4 esege arttyratyndyǵy ǵy­lymı tur­ǵydan dáleldengen. Jyl so­ńyna deıin jańbyrlatyp sýarý teh­nologııasy 2 myń gektarǵa deıin jetkizilmek, ol úshin quny 23,2 mlrd teńgeni quraıtyn 6 iri ınves­tısııalyq joba iske asyrylýda.

Ekinshi baǵytta kózdelgen «Bir alqaptan jylyna 2-3 ónim alý» jobasy aıasynda bıyl 128 aýyl okrýginen 5,2 myń gektardy quraıtyn 1 928 joba iske asyrylyp, birinshi, ekinshi ónimnen 220 myń tonnaǵa jýyq ónim jınaldy. Al úshinshi baǵyt boıynsha jeke qosalqy sharýashylyqtardyń aýlasyn tamshylatyp sýarý tehnologııasyn endirý arqyly erte pisetin kókónis, kartop, baqsha ónimderin óndirý josparlanǵan. Bul joba kópbalaly analardy, áleýmettik az qamtamasyz etilgen otbasylardy jumyspen qamtýǵa, jaǵdaıyn jaqsartýǵa mol múmkindik bermek. Iаǵnı 10 sotyq jerge tamshylatyp sýarý men agrotehnıkalyq shyǵyndaryn qosa eseptegende, 462 myń teńge shyǵyn jumsap, 850 myń teńge tabys alynady. Joba «Eńbek» baǵdarlamasymen bıznes ıdeıa­lardy iske asyrýǵa arnalǵan memlekettik grant esebinen qar­jy­landyrylýda. Qazirgi tańda 287 joba, onyń ishinde 105 joba grant negizinde iske asyrylǵan.

Respýblıkadaǵy aýyl sharýa­shy­lyǵy jalpy aýylsharýashylyq óniminiń 14 paıyzy Túrkistan oblysyna tıesili ekenin aıta keteıik. Aımaqta tirkelgen 71,8 myń sharýa qojalyǵynyń respýblıkadaǵy úlesi – 33 paıy­z. Onda 177,5 myń maman jumys isteýde. Bıyldyń qańtar-tamyz aılaryna 338,1 mlrd teńgeniń ónimi óndirilip, ótken jylmen salystyrǵanda meje 103 paıyzǵa artyǵymen oryndaldy. Aýyl sharýashylyǵynyń negizgi kapıtalyna 17,6 mlrd teńge, tamaq óndirisine 3,3 mlrd teńge ınves­tısııa salyndy. Byltyrǵymen salystyrǵanda ınvestısııa kólemi 5,6 paıyzǵa kóbeıdi. Sonymen birge bıyldyń I toqsanyna eńbek ónimdiligi 109,5 paıyzǵa artty.

Aýylsharýashylyq mamandary tutynýshy suranysyn qamtamasyz etý baǵytyndaǵy birqatar jobalardy júzege asyryp keledi. Mysaly, Kentaý qalasy Iassy aýylyndaǵy «Súleımen ata» sharýa qojalyǵy kúnine 500 kılo qus etin satylymǵa shyǵarýda. Tutynýshylardyń suranysyna ıe mekeme óz jumysyn 2017 jyly mem­lekettik baǵdarlamanyń kóme­gi­men bastaǵan bolatyn. Búginde sehta 8 jergilikti turǵyn turaqty jumys­pen qamtylǵan. Qazirgi tańda 17 myń qus baǵylýda. Ázirge ónimi Túrkistan jáne Kentaý qala­la­rynyń saýda oryndarynan artyl­maıdy. Qojalyq aldaǵy ýaqyt­ta mekemeniń aýqymyn ke­ńeı­tip ózge de óńirlerge etten bó­lek ju­myrtqa satýdy josparlap otyr. Soǵan baılanysty qus etin saq­taýǵa arnalǵan 40 tonna­lyq tońazytqysh daıarlap qoıǵan.

 

Tórt túliktiń tóresin baǵady

Al Sozaq aýdanynda tórt túliktiń tóresi – túıeni kóbeıtý qolǵa alynǵan. Oblys ákimi О́mir­zaq Shókeev oısylqara tuqy­myn kóbeıtý arqyly ózge óńirler­men básekeles bolýǵa qaýqarly aýdanǵa osy kásipti myqtap qol­ǵa alýdy tapsyrǵan bolatyn. Bul oraıda Sholaqqorǵan aýylyn­da túıe sharýashylyǵyn órkendetip otyrǵan «Baǵdat» sharýa qoja­lyǵynda 350 bas túıe bar. Ákim­niń tapsyrmasymen óńirde túıe sharýashylyǵyn damytýdyń 2020-2022 jyldarǵa arnalǵan keshendi is-shara jospary jasaldy. Josparǵa sáıkes Arys, Kentaý qalalary men Otyrar, Ordabasy, Sozaq, Shardara aýdandarynda bıyl qosymsha

3 962 ingen satyp alynyp, sonyń nátıjesinde, óndiriletin súttiń kólemin 14 250 tonnaǵa, ıaǵnı 15%-ǵa arttyrý josparlanǵan.

Al shardaralyq dıqandar sońǵy jyldary kúrish ósirýge qaıta den qoıa bastady. Máselen, al­dyńǵy jyly 1 115 gektarǵa, byl­tyr 1 350 gektarǵa kúrish egil­se, bıyl 1 419 gektarǵa egilgen. Búgin­­de kú­rishtiktiń ónimi gektarynan 71,2 sent­­nerden boldy. О́tken jy­­ly 1 350 gektar jerge kúrish egi­lip, 9 612 tonna ónim alynǵan bolatyn.

Aýdandyq aýyl sharýashylyǵy bóliminiń basshysy Talǵat Álim­qulov bıyl byltyrǵymen salys­tyrǵanda kúrish egetin jer kóle­mi 69 gektarǵa artqanyn aıtady. «Kelesi jyly 1560 gektar jer­ge kúrish egý josparlanýda. Aýdan­da jınalǵan kúrish ónim­deri Aýǵanstan, О́zbekstan respýb­lıkalaryna, elimizdiń ózge oblys­taryna jáne aýdan turǵyndaryna satylady. Qazir kúrish óńdeıtin eki dıirmen jumys istep tur. Onyń biri qalada ornalasqan, ekinshisi Alataý batyr aýylyndaǵy «Yrys – 2017» aýyl sharýashylyǵy óndiristik kooperatıvinde ashylǵan», deıdi Talǵat Álimqulov. Dıqandardyń aıtýynsha, kúrish jerdi sorlandyrýdan saqtaıdy, sosyn aramshópten tazartady. Aýyspaly egis júıesin saqtap, kúrishten keıin ol alqapqa basqa daqyl egilse jaqsy ónim beredi eken.

Aıta keteıik, Shardara aýdanynda bıyl jalpy 59 300 gektar alqapqa ártúrli daqyldar egildi. Onyń ishinde shıtti maqta 18 225 gektarǵa, eski jáne jańa jońyshqa – 18 525, baqsha daqyldary –

10 338, kúzdik bıdaı – 1 089, jazdyq arpa – 1 648, dándik júgeri – 3 000, súrlemdik júgeri – 3 608, kartop – 250, kókónis – 600, mash ónimderi 598 gektarǵa egildi. Dıqandar qazir maqta men kúrishti qara sýyq­qa qaldyrmaı jınap alý úshin ýaqytpen sanas­paı eńbek etýde.

 

Túrkistan oblysy