Myrzataı Joldasbekov – bar ómirin týǵan halqyna, eline qaltqysyz, jan-tánimen qyzmet kórsetýge arnap kele jatqan memleketshil úlken tulǵa, el aǵasy. Táýelsizdik almaı turyp, elimizdiń basyna asa qıyn kúnder týǵan, respýblıka basshylyǵyna totalıtarlyq ortalyq bıliktiń sheshimimen «kóldeneń kók atty» Kolbın kelgen, qazaq halqy naqaqtan-naqaq «ultshyl» atanǵan asa qıyn jyldarda sol kezdegi Mınıstrler Keńesiniń basynda Nursultan Nazarbaev, Ortalyq partııa komıtetinde ıdeologııa jónindegi hatshy bolyp О́zbekáli Jánibekov, bólim meńgerýshisi bolyp Myrzataı Joldasbekovtiń otyrýy Allanyń, taǵdyrdyń qazaq halqyna oń kózben qaraǵany eken-aý dep oılaısyń keıde eriksiz. Joǵaryda atalǵan ultymyzdyń adal uldarynyń qylysh júzinde júrgendeı qıyn shaqtaǵy aıqyn aqyl, ystyq júrek, jankeshti eńbekteriniń arqasynda Shákárim Qudaıberdıev, Álıhan Bókeıhanov, Ahmet Baıtursynov, Júsipbek Aımaýytov, Mirjaqyp Dýlatov syndy Alash arystary, ardaqty aqyn-jazýshylarymyz táýelsizdikke deıin-aq túgel aqtaldy, Naýryz merekesi halqymyzben qaıta qaýyshty, eńsesi basylyp, ot basy men esiktiń kózine deıin ysyrylyp qalǵan ana tilimiz memlekettik mártebe aldy. Elbasymyzdyń eren eńbeginiń arqasynda KPSS Ortalyq Komıteti qazaqty «ultshyl» atandyrǵan óz qaýlysynyń kúshin ózi joıdy. Táýelsizdik alǵannan keıingi qyl kópirden ótkendegideı qıyn kezeńde «Elbasy – bireý, qalǵanymyz – tireý» dep Sherhan Murtaza aǵamyz aıtqandaı, óz elin, óz halqyn órge súıregen Elbasymyzdyń senimdi serikteriniń biri bolyp janynda taǵy da Myrzataı aǵamyz júrdi. Men sońǵy kezde el aǵasy M. Joldasbekov týraly syr-suhbatqa qurylǵan roman jazý ústindemin. Sol shyǵarmadan yqsham úzindini el gazeti «Egemen Qazaqstannyń» oqýshylaryna usynýdy jón kórdim.
Myrzataı Joldasbekov – bar ómirin týǵan halqyna, eline qaltqysyz, jan-tánimen qyzmet kórsetýge arnap kele jatqan memleketshil úlken tulǵa, el aǵasy. Táýelsizdik almaı turyp, elimizdiń basyna asa qıyn kúnder týǵan, respýblıka basshylyǵyna totalıtarlyq ortalyq bıliktiń sheshimimen «kóldeneń kók atty» Kolbın kelgen, qazaq halqy naqaqtan-naqaq «ultshyl» atanǵan asa qıyn jyldarda sol kezdegi Mınıstrler Keńesiniń basynda Nursultan Nazarbaev, Ortalyq partııa komıtetinde ıdeologııa jónindegi hatshy bolyp О́zbekáli Jánibekov, bólim meńgerýshisi bolyp Myrzataı Joldasbekovtiń otyrýy Allanyń, taǵdyrdyń qazaq halqyna oń kózben qaraǵany eken-aý dep oılaısyń keıde eriksiz. Joǵaryda atalǵan ultymyzdyń adal uldarynyń qylysh júzinde júrgendeı qıyn shaqtaǵy aıqyn aqyl, ystyq júrek, jankeshti eńbekteriniń arqasynda Shákárim Qudaıberdıev, Álıhan Bókeıhanov, Ahmet Baıtursynov, Júsipbek Aımaýytov, Mirjaqyp Dýlatov syndy Alash arystary, ardaqty aqyn-jazýshylarymyz táýelsizdikke deıin-aq túgel aqtaldy, Naýryz merekesi halqymyzben qaıta qaýyshty, eńsesi basylyp, ot basy men esiktiń kózine deıin ysyrylyp qalǵan ana tilimiz memlekettik mártebe aldy. Elbasymyzdyń eren eńbeginiń arqasynda KPSS Ortalyq Komıteti qazaqty «ultshyl» atandyrǵan óz qaýlysynyń kúshin ózi joıdy. Táýelsizdik alǵannan keıingi qyl kópirden ótkendegideı qıyn kezeńde «Elbasy – bireý, qalǵanymyz – tireý» dep Sherhan Murtaza aǵamyz aıtqandaı, óz elin, óz halqyn órge súıregen Elbasymyzdyń senimdi serikteriniń biri bolyp janynda taǵy da Myrzataı aǵamyz júrdi. Men sońǵy kezde el aǵasy M. Joldasbekov týraly syr-suhbatqa qurylǵan roman jazý ústindemin. Sol shyǵarmadan yqsham úzindini el gazeti «Egemen Qazaqstannyń» oqýshylaryna usynýdy jón kórdim.
Avtor.
Avtor: Myrzeke, ótken jolǵy áńgimemizde siz ýnıversıtette oqyǵan jyldaryńyzdy ómirińizdiń eń qyzyqty, qımaıtyn, asyl ýaqytyna balap edińiz. Ustaz tapqan, bilimge qulash urǵan, aldyńyzdan tamasha kókjıekter ashylǵan jyldar edi degensiz. Endi sol kezeń týraly áńgimege kóshsek.
Myrzataı: Aýdan ortalyǵynda bir jyl qyzmet atqarǵan soń, kıimderimdi biraz túzep alyp, kelesi jyly KazGÝdiń fılologııa fakýltetine emtıhan tapsyrdym. Konkýrs óte qatty boldy. Negizinen uldar edi. Ol kezde qyzdar oqýǵa az keletin. Áke-shesheleri, týystary olardy az jiberetin. Sol jyly bir orynǵa 9 adamnan talastyq. Jeti pánnen emtıhan tapsyrdyq. О́zimniń tússem dep júrgen oqýym ǵoı, bul joly qatty daıyndaldym, kenedeı qadaldym.
Biraz sabaqtardan emtıhan tapsyryp, eń sońynda orys tilinen dıktant jazdyq. Sonda elý orynǵa talasqan 450 baladan nebári 25 bala ǵana «qanaǵattanarlyq» degen baǵaǵa ilindi. Sonyń ishinde eki-aq bala 4 aldyq. Biri – men, ekinshisi – marqum Myrzataı Serǵalıev.
Avtor: Eki «tórtti» de eki Myrzataı alǵan eken ǵoı.
Myrzataı: Iá, solaı boldy. Sol orys tilinen emtıhan alǵan Iаsenko Valentına Mıhaılovna degen kisi keıin bizge sabaq berdi. Bilimdi, ornyqty, jaqsy kisi edi. Jaqsy kórip kettik. Al onyń ózi Ermek Serkebaevqa ǵashyq edi. «Qazaqtyń eń tamasha ánshisi kim?» dep, bizden jaqaýratyp surady bir kúni. Oıynda kim turǵanyn biz qaıdan bileıik. Ǵarıfolla Qurmanǵalıev, Júsipbek Elebekov deımiz. «Jo-o-oq, – deıdi. – О́zi sulý, kelisti, búkil Sovet Odaǵyna belgili. Qaı qalaǵa barsa da, tabynýshylary qonaq úıdi qorshap alady eken, eshkimdi oǵan jolatpaıdy eken, ol kim?» Men: «Ánýarbek Úmbetbaev» deımin. «Oı, net je?». «Baıǵalı Dosymjanov» deımin. «Net». Serǵalıev marqum: «Abdýllın, navernoe» dep qoıady. «Ne-e-et». Aqyrynda, biz tappaı, ózi ábden sharshap, «Eto je Ermek Serkebaev, neýjelı vy ego ne znaete?» dep muńaıǵan edi.
Sodan jańaǵy «qanaǵattanarlyq» degen baǵaǵa ilikkenderdiń barlyǵy oqýǵa tústi deýge bolady, al qalǵan 25 orynǵa ózge pánderden joǵary baǵa alǵandardyń ishinen iriktep alady eken degen sóz tarady. Bas poshta jaqyn bolatyn, keldim de «oqýǵa tústim» dep aýylǵa telegrammany urdym da jiberdim. Jambyldan bizben birge oqýǵa túsken 5-6 bala, ishinde Áýelbaev Shárip degen kisi boldy. Jasy bizden edáýir úlken, soǵysqa qatysqan. Erteńine men «osylaı telegramma salyp jiberdim» dep aıtyp em, «Oı, beker óıtkensiń, áli dekanmen «sobesedovanıe» (áńgimelesý) bolýy kerek, sonyń nátıjesi boıynsha usynys jasaıdy, sheshim qabyldaıdy emtıhan komıssııasy, sońynan rektor buıryq shyǵarady» dep bárin bilip otyr. Oı-býı, sorly basym, túspeı qalsam ne bolady dep pushaıman boldym. «Eger túspeı qalsam, aýylǵa barmaımyn, qaıtyp barý uıat. Ne de bolsa osynda qalamyn. Jumys isteımin, kelesi jyly qaıta tapsyramyn» dep qoıamyn.
Sodan oqýǵa túsýge úmitkerlerdi áńgimelesýge shaqyrdy. Dekan Taýman Amandosov eken, ózi susty. Bir kezde bir batyp, bir shyǵyp, bir batyp, bir shyǵyp kele jatty. Bir aıaǵy ekinshisinen qysqalaý. Taıaqpen júredi eken. Sańqyldaǵan daýysy anadaıdan estildi: «Nemene, báriń topyrlap tursyńdar. Kezekke turyńdar... Shaqyrady. Sonda kiresińder», dedi. Jazǵan basymyz, esikke jaqyn tursaq, birinshi kiremiz be degen oı ǵoı... Psıhologııa qandaı. Sóıtsek, onda alǵan baly boıynsha tizim bar eken...
Erteńine buıryq shyǵyp, taqtaǵa ilindi. Fılologııa fakýlteti, qazaq tili jáne ádebıeti mamandyǵynyń birinshi kýrsyna qabyldanǵan stýdentter tizimi. Sonyń ishinen óz famılııamdy kórgende qýanǵannan júregim attaı týlady. Sol sátte jer betinde menen baqytty adam joq bop sezildi. Alaqaılap, poshtaǵa kelip, ekinshi ret aýylǵa telegrammany urdym.
Keıin aýylǵa kelgende «Bizdi ábden shatastyrdyń, birinshi telegrammańdy alǵanda, qoı soıyp, aǵaıyndardy shaqyryp, kishigirim toı jasap jiberdik, al ekinshi telegramma kelgende ne derimdi bilmedim» deıdi úlken aǵam Omartaı.
Sol jyly oqýǵa túsken balalardyń ishinen áýelde eki-aq bala stıpendııaǵa iliktik. Ol kezde «úsh» alǵanǵa bermeıtin edi. Keıin ákesi soǵysta ólgen, habarsyz ketken balalarǵa úshke tapsyrsa da stıpendııa beretin boldy.
Avtor: Siz jeńeshemizben birge oqyp bitirdińiz ǵoı. Ol kisi qalaı tapsyryp, qalaı tústi?
Myrzataı: Jeńesheń ózge pánderden tórt pen bes, orys tilinen úsh alyp tústi. Stıpendııa aldy, sebebi, ákesi maıdanda habarsyz ketken edi.
Oqýǵa túserde áýeli KazGÝ-diń Shevchenko kóshesindegi sport zalynda jatqanbyz. Sodan nege ekenin bilmeımin, abıtýrıent kezimizde fılfakqa túsetinderdi bólip alyp, Vınogradov kóshesindegi jataqhanaǵa ornalastyrdy. Birinshi qabattaǵy toǵyzynshy bólmede on bir bala jattyq. Sol jerde jýrnalıstıkaǵa túsetin balalar, solardyń ishinde Zeınolla Serikqalıev te bar. Bir bólmede jatqandardyń ishinen Zeınolla ekeýmiz ǵana oqýǵa tústik. Ol Ganıýshkınodanmyn deıtin. Atyraý oblysynan. О́zi kúı tartatyn. Emtıhannan keıin «Zeınolla, kúı tartshy» deımin, sonda «Alataý», «Aman bol, sheshem, aman bol» degen kúılerdi berile tartatyn. Keıin tartpaı ketti.
Avtor: Siz dombyrany qaı kezde úırendińiz?
Myrzataı: Dombyrany men ýnıversıtet bitirgen soń, ǵylymmen aınalysa bastaǵannan keıin ustadym. Bul ózi jyn sııaqty nárse. Meniń úırengen ádetim, jazatyn nársemdi áýeli basymda ábden pisirip alamyn. Pisti-aý degende, qolyma dombyra alyp sherte berem, sherte berem. Sonda ózinen ózi bir áýender keledi, solar meni jeteleıdi. Meniń eń bir aqylmanym, súıeýshim de, jetekteıtin de osy dombyra bolady. Ol birazǵa sozylady. Sodan júrip-júrip, pisti-aý degen kezde stolǵa otyramyn. Osy jasqa kelgenimshe maǵan áli bir kabınet bitken emes. Úsh bólmeli, tórt bólmeli úılerimiz boldy, biraq úıilip-tógilip júrgen janbyz, bala-shaǵa bar, jeńgeńniń sheshesi bar, onyń inisi bar, aǵaıyndar bar kelip ketetin, sonymen kabınetim bolǵan emes. Qazir de joq. Úıimiz tórt bólmeli bolǵanda jatyn bólmede ústel boldy, biraq oǵan otyrmaıtynmyn. Zalda otyryp jazamyn. Buryndary tarshylyq kórip qalǵannan ba, tar jerde keýdem qysylady. Keń jerde otyryp jazǵandy táýir kóremin. Sodan burqyratyp jazyp tastaı berem, tastaı berem. Ol ana jaqqa, myna jaqqa ushyp túsip jatady. Sondaı tolǵaq ústinde jeńgeń «al, tamaq daıyn, kel» deıdi. Men «qazir» deımin de jaza berem, jaza berem. Sodan keıde osy hal keshke deıin sozylyp ketedi. Sýytylǵan attaı bolyp shyǵa kelemin. Úlken eńbekterdi aıaqtaǵanda júdep, kóp salmaq tastaımyn, bala tapqanmen birdeı bolamyn.
Avtor: Ýnıversıtette alǵashqy sabaqtyń qalaı bastalǵany esińizde me?
Myrzataı: Esimde. Aýdıtorııada birinshi sabaq qalaı óter eken dep eleńdep otyrmyz. Bir kezde Zeınolla Qabdolov aǵa kirip keldi. «Ádebıettanýǵa kirispe» degen sabaq edi. Áppaq, kelisti kisi eken, qyzdardyń eki kózi ana kisini tesip jep qoıa jazdady. Jas kezi, sumdyq ádemi bolatyn. Leksııany sondaı jaqsy oqıdy, daýsy jumsaq, úni de jaıly. Sózi de jatyq. Sodan bastap Zeınolla aǵanyń leksııasyn asyǵa kútip otyratyn boldyq.
Sondaǵy sabaq bergen kisilerdiń ishinen stýdentterge etene jaqyn, janyndaı súıgen, eshqandaı bir artyq minez kórsetpegen, ózi de keń, bolmysy da keń muǵalimimiz osy Zeınolla aǵa boldy. Kelinniń betin eń birinshi kim ashsa, sol ystyq degendeı, ýnıversıtet esigin ashqan boıda alǵashqy sabaqty bergen edi. Eń sońynan ýnıversıtet esigin japtyrǵan da Zekeń boldy... Zekeńmen, sol kezderde tonnyń ishki baýyndaı dep aıtý qıyn shyǵar, degenmen rýhanı jaqyn bolǵan stýdentter kóp emes-ti. Sonyń biri boldym men. Ári aǵam, ári dosym sııaqty bolyp ketti. Keremet, keń adam edi. Menen on jas úlken bolatyn. Men KazGÝ-di bitirip, ýnıversıtette qalǵanymda, «Myrzataı, osynda qalǵanyń durys boldy» dep qoldap, dıplomyma resenzııa bergen. «Tabany kúrekteı týra on jyl buryn men qalyp edim, menen keıin on jyldan keıin sen qalyp otyrsyń muǵalim bolyp. Qutty bolsyn!» – dep edi.
Avtor: Myrzeke, stýdenttik shaq týraly aıtqanda sol kezdegi jastar arasyndaǵy shynaıy qarym-qatynas, bozbalalyq, ańǵaldyq jaılardy da tabıǵı qalpynda eske túsire ketsek. Stýdenttik jyldar materıaldyq, turmystyq jaǵynan jeńil bolmaǵan shyǵar sizderge. «Sobesedovanıe» kezinde Taýman aǵaı aıtty dedińiz ǵoı, «jataqhana aldymen jetimderge beriledi» dep. Jataqhanadan da oryn tıgen shyǵar?
Myrzataı: Iá. Oryn tıdi. Vınogradov kóshesinen. Jataqhanada turdyq. Nıkolskıı bazarynyń janyndamyz. Sol kezde ókpe-baýyrdan jasaǵan arzan shujyq bolatyn, «lıvernaıa kolbasa» deýshi edi. Jazdan bastap kúzdiń aıaǵyna deıin pomıdor bolady, ony qazaqsha qyzanaq dep júrmiz be?
Avtor: Iá.
Myrzataı: Sol qyzanaqty kóp qylyp alamyz da, jańaǵy ókpe-baýyr shujyǵyna, nanǵa qosyp jep alamyz. Sóıtip kúnimizdi kórdik. Ol kezde bir jaqsy jeri ashanada nan tegin bolatyn. Taý-taý ǵyp týrap qoıady. Stýdentter jaıpap salady. Kókqasqa shegirtkedeı qaptaıdy. Nan, sháı alamyz. Eki staqan sháı, nan tegin, qant bar. Qantty salyp, sháıdi táp-tátti qylyp, nan jep, toıyp júre beretinbiz.
Balalardyń arasynda neshe túrlisi bar ǵoı. Birge oqyǵan Qaztaı Aıtazın degen jigit bolýshy edi, qaıtys bop ketti. Menen eki jas kishi, óte aqkóńil bolatyn.
Avtor: Men kórgem ol kisini. Sypaıy, kórikti, sulý jigit bolatyn.
Myrzataı: Keıin akademııada, til ınstıtýtynda istedi. KazPI-de sabaq berdi. Kafedra meńgerýshisi boldy. Sony úılendirgen biz edik. Márııa ekeýmizdi ózimsinip, jaqyn tartyp, «Men senderdiń tuńǵysh balalaryńmyn» deıtuǵyn.
Úılenbeı kóp júrip qalǵan soń, Márııa ekeýmiz úılendirgen edik. Qaztaıdyń áıeli Raıhan bizdiń úıdegi jeńgeńe jaqyn týys bolyp keledi. Ekeýin de jaqsy biletin bolǵandyqtan, qostyq qoı bulardy. Keıinirek Aıbek, Aıdarbek, Aıdos degen uldary týdy. Aralasyp turatynbyz. Biz páterli bolǵannan keıin balalarymen bizdiń úıge keletin. Aıbegi bizdiń úıden shyqpaıdy. «Mákál jeımin, kóke» dep qasyma keledi. Mákáli kámpıt, shokoladtan basqany jemeıdi. Sony alyp qoıamyz. Sosyn ekinshi uly Aıdarbegi týdy. Aıdarbektiń kindik sheshesi bizdiń úıdegi jeńgeń, kindik ákesi men boldym. Mende kileń qyz balalar ǵoı. Qaztaı áıeli ekeýi sony da oılaıtyn bolýy kerek. Ekinshi uly birge tolǵanda áıeli ekeýi bizdiń úıge keldi. Balalarymen. Sonda aıtqany ǵoı: «Myrzaaǵa, týmasaq ta týǵandaı boldyq. Myna balalaryń birge toldy. Qudaı aldynda, adam aldynda adalmyz. Eshkimniń daýy joq, myna balany ózińniń atyńa jazyp al» dep. Shyn kóńilderimen aıtyp tur ǵoı. Men «oılanaıyn» dedim. Nege ekenin bilmeımin, «quldan týyp bı bolmas, ózińnen týmaı ul bolmas» degen qazaqtyń maqaly oıyma kele berdi. Qudaı bermegendi surap alýǵa bolmaıtyn shyǵar dep tolǵandym. Sodan úıge shaqyryp, dám berip, «Qaztaı, men rıza, Qudaı rıza. Men aldym dep esepteıin, sen berdim dep esepte. Bala ekeýmizge ortaq. Aıdarbektiń jasy uzaq bolsyn» dep batamdy berdim.
Avtor: О́zi shynynda da márt eken, azamat eken ǵoı. Áıtpese qandaı jas jigit pen jas kelinshek ózderiniń ishten shyqqan uldaryn jańaǵydaı sózder aıtyp, dos tutqan, aǵa tutqan adamyna qıyp beredi.
Myrzataı: О́zi de solaı. Jáne balalarynyń bári meni «kóke» deıtin. Sol Aıdarbek áneýkúni, osy 2013 jyldyń 22 naýryzynda, 40 jasynda úılendi.
Avtor: Aıdarbek te ákesi Qaztaıǵa uqsap, kóp jyl úılenbeı júrgen eken ǵoı.
Myrzataı: Iá, úılenbegen. Qaztaı bul kúnge jetpedi, marqum bolyp ketti ǵoı. Sodan sol úıdegi kelin, Raıhan, bizdiń úıdegi jeńgeńe: «Apa, Myrzaaǵanyń, sizderdiń balalaryńyz ǵoı bul. El biledi. Myrzaaǵam kelip batasyn bersin» degesin, 20 naýryzdy osynda ótkizip, Almatyǵa 21-inde baryp, 22-si kúni toıǵa qatysyp, batamdy berdim. Balany úılendirdik sóıtip.
Avtor: Myrzeke, siz mektep bitirgende, jas kezińizde uıalshaq bolǵanyńyzdy aıtqan edińiz. Uıalshaq bolýdyń tabıǵatynda adamnyń ózine kóńili tolmaýy, senimsizdigi jatatyn sııaqty kórinedi maǵan.
Myrzataı: Kim biledi. Men myna uıalshaqtyq degendi ózine senbegendikten bolady dep oılamaımyn. Ondaı kompleks mende bolǵan joq. Tabıǵatym sondaı boldy... Ásirese, mynaý, tula boıym túlep degendeı, jigit bop kele jatqan shaǵymda qyzdarmen sóılese almaıtynmyn. Mektepte jaqsy oqydyq, stýdent kezimde de oqýym jaman bolǵan joq. Batyl qyzdar bolady ǵoı, solardyń keıbiri ıkemdep, ıgerip áketkisi kelgenderi boldy. Solar sóz bastasa boldy, eki betim ottaı janyp, dýyldap qoıa beretin. Beti ashylǵan uıatsyz adamda uıat bolmaıdy ǵoı. Qyzben qydyrýdyń ne ekenin bilmegendigimnen de bolǵan shyǵar.
Avtor: Myrzeke, ózińizdiń bir maqalańyzda : «Men Qazaq ulttyq ýnıversıtetin maqtan tutyp qana qoımaı, ardaq tutatyn qazaqtardyń birimin. О́ıtkeni, osy ýnıversıtette ǵylym men biliminiń jaqsylary men jaısańdarynan, marǵasqalarynan dáris aldym. Bul jaryǵy da, jalyny da erekshe aıaýly, ardaqty mektep edi», – dep jazǵan edińiz.
Myrzataı: Bizdiń stýdent kezimizde qazaqta jalǵyz ǵana ýnıversıtet boldy ǵoı. 1934 jyly ýnıversıtet KazPI-den bólinip shyqqanda kadrlar jetispegendikten, Odaqtyń sheshimimen Máskeýden, Lenıngradtan ataqty oqymysty ǵalymdar kelgen. Ýnıversıtettiń irgetasyn qalasqan. Osynda eńbek etken. Solardyń birtalaıy keıinnen bizdiń kezimizde de sabaq berdi. Ataqty matematık Persıdskıı, hımık Kozlovskıı, Ýsanovıch, Songına, zańger Vaksberg sekildi ǵalymdardyń ýnıversıtettiń tez eńse kóterýine, qalyptasýyna kóp eńbekteri sińdi. Ádebıeshi ǵalymdardan «Antıkalyq dáýir ádebıeti» páninen dáris oqyǵan Gerbstmandy erekshe atap ótý jón bolar edi.
Ýnıversıtette bizderge qazaq tilinen, ádebıetinen talaı aıaýly ustazdarymyz sabaq berdi. Olar bizge tereń bilim berdi. Biri Oraldan, biri Kókshetaýdan, biri Pavlodardan, biri Ońtústikten... Birazyn men «Asyldarym» degen kitabymda jazdym da. Muǵalimderdiń bári birdeı bolǵan joq, árıne. Biraq árqaısysy óziniń hal-qaderinshe oqytyp baqty. Káken Ahanov deıtin kisi boldy. Bir kezde ol kisi dekan da boldy. Biraq tili aýyr edi. Páni de aýyr boldy. Jan-tánin salyp leksııa oqýshy edi. Til bilimine kirispe. Úlken kitaby boldy. Sony oqyǵanda beınebir shet tilin oqyǵandaı, «ábden mıymyz ashyp ketti, budan matematıka ońaı» desip júretin edik.
HH ǵasyrdyń basyndaǵy qazaq ádebıetinen Beısenbaı Kenjebaev oqydy. Beısekeń sumdyq kóp biletin, biraq sheshilip, solardy aqtaryp aıta bermeıtin. Leksııany áldeqandaı ádis-tásildermen qyzyqtyryp oqýǵa tyryspaıtyn. Biraq den qoıyp tyńdaǵan adamǵa leksııalary óte mazmundy bolatyn. Jalpy, meniń kóńilimniń tórinde júretin kisim, qolymnan jetelep júrip, úlken ómirdiń esigin ashtyrǵan, bıik shyńyna shyǵarǵan ǵazız ustazym – Beısekeń. Men saǵan ol kisi týraly keıinirek jeke bir áńgimelep berermin.
Temirǵalı Nurtazın degen aǵamyz «Qazaq sovet ádebıetinen» sabaq berdi. Qazaq tilinen Máýlen Balaqaev berdi. O kisi týraly neshe túrli ańyz bar ǵoı. Áńgimeler kóp. Árkim ártúrli aıtatyn bul kisi týraly. «Buqardyń evreıi, qazaq bolyp ketken» deıtin. Murny qolaǵashtaı, túri qazaqqa uqsamaıtyn edi ǵoı. Dese de qazaq tiliniń belgili professory. Jaqsy maman, talaı kadrdy daıyndady. Úshinshi kýrstan bastap tilshiler, ádebıetshiler bolyp bólingen kezde, maǵan «tilge kelseıshi» degen. «Joq, aǵa, men ádebıetke baramyn» degenmin. Sóıtip Beısekeńniń jetekshiligine ketkenmin. Máýlen aǵamyz leksııany anyq etip, óte jaqsy oqıtyn. O kisi týraly ártúrli alypqashpa áńgimeler estip júrdik. Bir kúni restoranda otyr eken deıdi. O kezde Almatyda, soǵystan keıingi kez, erigip, urynyp júretin kelinshekter kóp bolady eken. Birde eki kelinshek Máýlen aǵaǵa jaqyndap kelip otyrypty. Myna kisi ózi tamaq isheıin dep kelgen bolý kerek. Álgi áıelderdiń pysyqtaý bireýi, «qarap otyramyz ba, mynanyń basqa adamy joq sııaqty, baryp birge otyraıyq» dep, oryssha «mojno s vamı» depti. «Pojalýısta» depti. Ekeýi otyryp alyp, áńgimeni góıitipti qazaqshalap. Áı, sopaıǵan mynaýyńnan birdeme shyǵa qoıa ma depti bireýi. О́zderi de birdeńeni alyp, iship otyrǵan bolý kerek, birdeńe óne qoıar ma eken dep otyrsa kerek. Myna kisi syra iship otyr eken. Ekinshisi, qaıdan bileıin, murny qolaǵashtaı eken, násip bolyp, kezdese qalsaq, jaman bolmas, kim biledi depti. Ekeýi talaı jerge barypty. Sosyn bireýi aıtypty, áı, ekeýmiz talaı áńgimeni aıttyq, myna kisiniń tóbesi tesik emes pe eken... depti. So kezde Máýlen aǵa: «Iıa, qyzdar, tóbem tesik bolsa, aıran quıyp isheıin dep pe edińder» depti. Ana ekeýi kózderi tas tóbesine shyǵyp, restorannan tura qashypty. Osyndaı áńgimelerdi estıtin edik. Ázili kóp bolatyn, ázildesip otyratyn.
Avtor: Mektep bitirerde «professor bolsam» dep, bolashaǵyńyzdy durys boljaǵanyńyzdaı, úshinshi kýrsta til salasyn emes, ádebıet salasyn, Beısenbaı Kenjebaevtyń jetekshiligin tańdap, ózińizdiń keleshektegi jemisti jolyńyzdy óte durys baǵamdaǵan ekensiz. Biraq Beısekeńniń sizdi qazaq ádebıetiniń zerttelmeı kelgen ertedegi dáýirine, kóne túrik ádebı eskertkishterin zertteýge, segizinshi ǵasyrda tasqa qashalyp jazylǵan Orhon eskertkishindegi Kúltegin, Tonykók jyrlaryn qazirgi qazaq tiline aýdarýǵa salatynyn, sóıtip ózińizdiń erlik jasap, ádebıetimizdiń tarıhyn bir myń eki júz jylǵa tereńdetetinińizdi ol kezde áli bilgen joqsyz ǵoı.
Myrzataı: Iá, bilgen joqpyn. О́ziń aıtqan bul taqyrypty Beısekeń maǵan aspırantýraǵa túskennen keıin berdi ǵoı.
Hanǵalı Súıinshálıev degen aǵamyz sabaq berdi. Jaqsy kisi edi. Dastarqandy kisi bolatyn. Jeńgeı de Oraldyń qyzy edi. Úıinde bolyp júrdik. Qudaı saqtasyn, dastarqany mol, ústeli maıysyp turatyn. Qazaq ádebıetinen Málik Ǵabdýllın aǵaı sabaq berdi. Adam balasynyń ishindegi jaratylysy eń jaqsy kisilerdiń biri edi. Bizge Esmaǵambet Ysmaıylov aǵa da sabaq berdi. Halyq poezııasynyń ókilderi týraly «Aqyndar» degen monografııasy shyqqan kez. Leksııany janyn salyp oqıtyn edi. Osyndaı ustazdardan bilim aldyq, shirkin! Biz óte baqytty ekenbiz deımin. Solar qazaq ádebıetiniń tarıhyn qalyptastyrǵan adamdar. Pán retinde qazaq ádebıetiniń kósegesin kógertken kisiler.
Endi sol kezdegi taǵy bir baıqaǵanymdy aıta keteıin. Nyǵmet Saýranbaev degen aǵamyz boldy. Bu kisi jastaıynan akademık bolyp saılanǵan adam ǵoı. Sol kezde ǵylym akademııasynda vıse-prezıdent edi. Birinshi-ekinshi kýrstarda Áýelbaev Shárip degen aǵamyz starosta boldy. Biz «B» grýppasynda oqydyq. 25 balamyz. Úshinshi kýrstan bastap, bitirgenshe men starosta boldym. Saýranbaev úshinshi kýrsta berdi bizge sabaqty. Vıse-prezıdent qoı, keıde aılyq alatyn. Maǵan senetin. «Sen ózi qaı jaqtyń balasysyń?» «Jambyl oblysy, Talas aýdanynan». Meniń inim ekensiń, men Qordaıdanmyn dedi. Dıplomatpen júredi. Onsha úlken emes. Bir kúni maǵan aıtty, Myrzataı, sen jumysqa baryp, pálen degen kabınetke kirip, pálenshe degen orys áıel bar (sóıtsem, kassır eken), men aıtqam, biledi, eskertkem starosta keledi dep, aılyǵymdy alyp kelshi dedi. «Dıplomatty beresiń, ózi salyp beredi» dedi. Salyp jatqanda bir dıplomat toly aqsha boldy. Sol kezdegi ǵalymdardyń qansha alatynyn men bilmeımin, sumdyq kóp bolatyn. Ákep berem, sanamaı alatyn.
Avtor: Sizderge Muhtar Áýezov te sabaq berdi ǵoı.
Myrzataı: О́zim de soǵan kele jatyrmyn. Bizder Áýezovtiń aldyn kórgen býynbyz. Bizder Áýezovten dáris alǵanymyzdy, onyń shákirti bolǵanymyzdy maqtan tutamyz. Asyl aǵadan, kemeńger jazýshydan, uly ǵalymnan dáris alý, muhıttaı shalqyǵan tereń ustazdan leksııa tyńdaý bizderdiń basymyzǵa qonǵan baqyt edi.
Muhań ǵalamat jazýshy ǵoı, ǵalymdyǵy jáne bir tóbe. Ol kisi, ásirese, qazaq folklorynyń, abaıtanýdyń, «Manastyń» baǵyn ashqan. 1952 jyly burynǵy Frýnze, qazirgi Bishkekte Manasqa arnalǵan Búkilodaqtyq konferensııa ótken. Jurt baıaǵydan belgili Alpamysty, Qobylandyny ǵana jattap júrgen kezi ǵoı. Manasty ústem tap ókilderiniń, handardyń jyry degen pikir bolǵan. Sol jıynda Muhań sýyrylyp shyǵyp, baıandama jasap, «joq, Manas halyqtyq poezııa, halyqtyq epos, ol qazaq halqyna da jat emes» dep barynsha dáleldep, jurttyń kózin jetkizip aıtqan. Sodan keıin baryp Manaspen qyrǵyz halqy qaıta tabysty. Eńbegin baǵalaǵan qyrǵyzdar ol kisige Ystyqkóldiń jaǵasynan saıajaı berdi.
Avtor: Ony qyrǵyzdar salyp bergen eken ǵoı?
Myrzataı: Iá, qyrǵyzdar salyp berdi. Áneýkúni televızordan kórdim, qyrǵyzdar Muhtar Áýezovtiń atyna kóshe beripti, Muhańnyń uly Murat sonyń ashylý saltanatyna baryp qaıtty.
Avtor: О́tken ǵasyrdyń sekseninshi jyldarynda ǵoı deımin, Almatyda ótken bir jıynda Shyńǵys Aıtmatovtyń sóılegenin estigenim bar edi. Sonda ol: «Ý menıa est dve svıatynı: epos moego naroda «Manas» ı pısatel Muhtar Aýezov. Kogda týchı sgýstılıs nad «Manasom», ıh razveıal Muhtar Aýezov» degen bolatyn.
Myrzataı: Iá, Muhań Manas, manasshylar týraly keremet baıtaq áńgimeler aıtatyn. Úlgergenimshe jazyp alǵan konspektim bar edi, ókinishi, sodan aıyrylyp qaldym. Aýzynan shyqqannyń bárin jazyp alýǵa tyrysyp em. Keıin Muhań Indııaǵa baryp kelgennen soń, bizdiń ýnıversıtettiń Komsomol kóshesindegi ǵımaratynda ol kisimen kezdesý boldy, oǵan qyrǵyzdyń jazýshylary da keldi. Biz ol kezde stýdentpiz. 1957 jyl ǵoı deımin. Sonda jaryqtyq Túgelbaı Sydyqbekov bastap kelgen qyrǵyz delegasııasynyń ishinde Muhań aıtatyn ataqty manasshy Qaralaev Saıaqbaı boldy. Ol ózi tórtbaq, eki ıyǵyna eki kisi mingendeı, jumyr, domalaq, murty beline túsetin kisi eken. Belinde jalpaq beldigi bar.
Avtor: О́te kelbetti eken ǵoı.
Myrzataı: Solaı. Túgelbaı men basqalary sóıledi. Aaly Toqombaev kelgen. Ol da sóıledi. О́leń oqydy. Muhań tórde kezdesýdi ózi júrgizip otyrdy. Ne degen jıyndar edi. «Al endi men osyndaǵy shákirtterge «Manas» týraly dáris berip, talaı áńgimelerdi aıtyp júrmin. Kózi tiri uly manasshylardyń sońy búgin mine, ortamyzda otyrǵan Saıaqbaı Qaralaev. Endi «Manastan» bir úzindi tyńdaıyq», dedi Muhań. Sahnaǵa jeke oryndyq qoıǵan. Saıaqbaı baryp soǵan otyrdy. Bir kezde eki qoldy sermep, qyzynyp, ketti deısiń elpildep.
Avtor: Qomyz tartpaıdy.
Myrzataı: Joq, olar eshqandaı qomyz, mýzykalyq aspap almaıdy qolyna. Elpildep otyryp aıtady. Dastan qyp aıtady. Biz qyrǵyzǵa jaqyn bolǵandyqtan eptep túsinip otyrmyn. Keıbir jerin túsinbeımin. Bári birdeı túsine bermegen soń, jurt jalyǵa bastady. Muhań bir kezde «Áı, Saıaqbaı, jetedi endi, Saıaqbaı. Táńir jarylqasyn» dedi. Tyńdamaıdy. Toqtaıtyn túri joq. Muhań ornynan turdy. Jurttyń bári dý kúldi. «Áı, Saıaqbaı...» dese de qaramaıdy. «Saıaqbaı, búginge jetedi... jetedi, qoı endi» deıdi Muhań. Sodan amalsyzdan «Bir teńge berip jyrlatyp, myń teńge berip qoıdyra almady degenniń keri osy...» dedi Muhań. Saıaqbaı sonda ǵana jyrlaýyn toqtatty. Stýdenttik kezden esimde qalǵan eń jaqsy kesh bolyp edi.
Avtor: Sáti túskende sizder qyrǵyzdyń eń sońǵy ataqty manasshysyn tyńdaǵan ekensizder ǵoı.
Myrzataı: Iá. Soǵan uqsas taǵy bir kesh esimde. Oǵan da qonaqtardy Muhań ózi bastap keldi. Leonıd Leonov, Korneıchýk, Leonıd Sobolev, Stepan Shıpachev, menińshe Sergeı Mıhalkov ta bar. Sonda búkil Keńes Odaǵynda Korneıchýktiń «Nad Dneprom» degen pesasy qoıylyp, dúrkirep turǵan. Ýkraınanyń jazýshysy. Muhańmen qosqanda osy alty jazýshy sol jyly Amerıkaǵa barǵan. Áńgimeniń bárin jańaǵy qonaqtar aıtty. «Qaı jerge, qaı qalaǵa barsaq ta, aldymyzdan Áýezovtiń kitaptary shyǵady. Shyǵarmalary aǵylshyn tiline aýdarylǵan. Barlyq jerde bar. Áýezovti bári biledi. Al bizdiń birimizdi bilse, birimizdi bilmeıdi. Olardyń suraqtary da astarly, óte tereń suraqtar qoıady. Sonyń barlyǵynan «mnogoývajaemyı Muhtar Omarhanovıch nas vyrýchal» desken edi olar. Bilim ǵoı, telegeı teńiz. Jer dúnıe ádebıetiniń tarıhyn biletin adam ǵoı. Sonda ártúrli kezdesýlerde qıyn suraqtarǵa Muhań jaýap berip qutqarady eken janyndaǵy serikterin. Sóıtip bári rızashylyǵyn aıtty. Sonda, «shirkin-aı, Áýezov qusap eldiń atynan sóılep júrseń, qanekeı» dep armandadyq. Oǵan jalǵyz Áýezov jetti, basqa eshkim jete almady.
Avtor: Siz Márııa jeńgemizben ýnıversıtettiń sońǵy kýrsynda qosyldyńyz emes pe?
Myrzataı: Iá. Onyń ózinshe tarıhy bar. 1958 jyly ǵoı deımin. Tórtinshi kýrsta oqımyz. O kezde pedpraktıka degen bolady. Qaskeleńdegi Abaı atyndaǵy mektepke kettik. Mekteptiń zavýchy Seıithan Isaev. Dırektory Baıjanov – momyn kisi edi. Kúnde jaılap urttap alyp, eshkimmen sóılespeı, úndemeı júretin. Seıithan aǵamyz tarıhtan sabaq beredi. Barǵannan keıin bizge qosymsha mindetter júkteıdi ǵoı. Sol kezde men mekteptiń zavýchy bolyp shyqtym. Seıithan aǵanyń áıeli raııspolkomnyń jaýapty hatshysy. Jumysy kóp, áıteýir birde anda, birde munda dep ketip jatatyn. Seıithan aǵaı maǵan sendi de, mekteptiń zavýchynyń mindetin atqardym. Jumystyń bárin isteımin. Sabaqty ózgertý, muǵalimderdi qadaǵalaý – bári de meniń mindetim boldy.
Avtor: Jaqsy praktıka bolǵan eken ǵoı.
Myrzataı: Jaqsy praktıka boldy. Bir kúni dırektor: «Myrzataı, men saǵan Seıithannan da jaqynmyn ǵoı, meniń de mindetimdi atqarsaıshy» dedi. «Aǵa, qol qoıatyn jaǵyn ózińiz qoıyńyz, jumysty júrgize bereıin» deppin. Sóıtip dırektordyń da mindetin atqardym. Sol kezde mekteptegi onynshy klasta myqty balalar oqydy. Osy klasta Nursultan Nazarbaev ta oqýshy edi. Men ol týraly jazdym. Aı mańdaıy jarqyrap, eki kózi ottaı janyp otyratyn.
Meniń aıtaıyn degenim, Márııa ekeýmiz bir grýppada oqydyq. Kóńilimiz jaqyndaı bastady. О́zi pysyq, ákesi soǵysta joq bop ketken. О́zim sııaqty joqshylyq, qıyndyqty kóp kórgen. Draptan tikken juqa kók paltosy bolatyn. Tigisi ábden qyrylyp, ózi sheberhanaǵa berip, astaryn qaıta aınaldyryp tigip, kıip aldy. О́kshesi bıik emes, qońyr týflıi boldy. Ylǵı osy týflımen júredi. Tap-tuınaqtaı bolyp júretin. О́te taza. Ol kezde kınoǵa bılet alǵanda Márııaǵa jáne janyndaǵy qyzdardyń bárine birdeı alatynmyn. Esesine, olar stıpendııa alǵan saıyn aqsha jıyp, bir aıǵa jetetin azyq-túlik alady. Ash bolmaıtynbyz, ózderi kúnige bireýi kezekshilik etip, tamaq isteıtin. Solarǵa asyrandy qazy boldyq. Praktıkada Márııa ekeýmiz jaqyndaı tústik. Praktıka aıaqtalarda aýdannyń ortalyǵynda Áýezovtiń «Abaı» tragedııasyn qoıdyq. Halyq syımaı ketti, esigin syndyryp kirdi. Sonda men – Aıdardy, Márııa – Ajardy oınadyq. Sol spektaklden keıin úıleneıik dedim. Sóıtip, Abaı atyndaǵy qazaq orta mektebi, Qaskeleń, asyl Muhańnyń Abaıy jetelep, úılenýimizdi tezdetti.
Avtor: Prezıdent oqyǵan mektep qoı.
Myrzataı: Iá, Prezıdent oqyǵan mektep. Biz besinshi kýrsty bitiremiz dep jatqanda, toıymyzdy jasadyq. Ári bitirdik, ári qosyldyq. Ol kezde turmys nashar. Meniń aǵam Shymyrtaı úı salam dep nesıe alǵan eken, úı salmady, toıǵa jumsadyq. Onysy da bolar bolmas aqsha edi. Kalınındegi stýdenttik jataqhananyń ashanasy, dastarqanda tuzdalǵan kapýsta, pomıdor, elden ápkem bir qoı, Shymyrtaı bir qoı soıyp ákeldi. Araq-sharap aldyq. Toı jasap, páterge shyqtyq.
Sodan, oqý bitiretin jyly meniń odan arǵy taǵdyrymdy taǵy da Muhań sheshti. 1960 jyly maı aıynda besinshi kýrsta oqyp júrgenimde Jazýshylar odaǵynyń dramatýrgııaǵa arnalǵan plenýmyna qatystym. Ol ýaqytta kez kelgen jıynǵa Máskeýden bireý kelip qatysý shart edi ǵoı. Sonda ókil bolyp Afanasıı Salynskıı kelip qatysty. Sovet Odaǵy Jazýshylar odaǵynan. Plenýmda sóz kezegine jazylyp qoıǵam, maǵan sóz berdi. Muhań prezıdıýmda otyr. Ǵabıt Músirepovtiń «Izvestııanyń» menshikti tilshisi Breýspen birigip jazǵan «Sen qaıter ediń?» degen pesasy Qazaq akademııalyq drama teatrynda júrip jatqan. Mazmuny túk emes. Bir shopan mal jaıyp júrip jaýyn-shashyn bolyp, daýyl turyp, adasyp ketetini týraly túkke turmaıtyn, ári ketse bir ocherkke júk bolatyn dúnıe. Sodan pesa jazypty. Negizin Breýs jazǵan da, oǵan bir ataqty adam kerek bolyp, Ǵabeńniń atyn qosyp, qalamyn bir-eki súıkep, ekeýiniń atynan shyǵarǵan dep oılaımyn. Stýdentpiz, kimnen qorqamyz. Aldym da synadym. Sol kezde jurttyń báriniń «Munyń arty ne bolar eken» dep otyrǵanyn baıqadym. Aldyńǵy qatarda Ahmet Jubanov, ataqty ártisimiz Serke Qojamqulov, taǵy basqa da ataǵynan at úrikkendeı ónerdiń, ádebıettiń qaıratkerleri otyrdy. Men minbede sóılep turmyn. Zaldyń aldyńǵy qatarynan aıtylǵan keıbir sózderdi de qulaǵym shalyp qalyp jatty. Serke Qojamqulov aǵamyzdyń: «Áı, mynaý áli tabanyna shoq baspaǵan bala ǵoı» degen sózin anyq estidim. Bir kezde zalǵa jaılap, mańǵazdanyp Ǵabıt Músirepovtiń kirip kele jatqanyn kózim shaldy. Yrǵala basyp, tórge qaraı júrip keledi. Jurt siltideı tyndy. Ishinen demaldy. Endi ne bolar eken degendeı, birde maǵan, birde Ǵabeńe qaraıdy. Ǵabeń tórdegi ornyna jaıǵasyp, burylyp maǵan qarap otyryp, sózimdi muqııat tyńdady. Men sol kezde «Shahmet Qusaıynovtyń dramatýrgııasy» degen dıplomdyq jumysymdy jazyp júrgem, dramatýrgııanyń teorııasyn bilemin. Ádil synadym. Aıaǵynda: «Ǵabıt aǵa, siz qazaqqa «Oıanǵan ólke» syndy ǵajap romandy bergen adamsyz. «Qozy Kórpesh – Baıan sulýdy», «Aqan seri – Aqtoqtyny» bergen danasyz. Pushaıman bolǵan Aqannyń janyn jaldap: «Eı, qaraýyldyń qazaǵy! Júregimdi qolqasymen sýyryp al da, qumǵa aýnatyp ıtke tasta!» deıtin jerińiz bar edi ǵoı. Olar klassıka ǵoı. Biz, jastar, Sizdi myna pesadan qyzǵanyp júrmiz. Osyny sahna tórine shyǵarmaı, ıtke tastaıtyn-aq jónińiz bar. Siz qazaqtyń Ǵabıt Músirepov degen uly jazýshysysyz. Bárimiz súıetin Ǵabıt aǵasyz» dedim. Aldynda bir túrli bolyp qarap otyr edi, myna sózderden keıin jibı bastady.
Plenýmnyń sońynda Bek Toǵysbaev júgirip kelip, «seni Muhań shaqyryp jatyr» dedi. Men sóılep turǵanda Muhań sózimdi Salynskııge sózbe-sóz aýdaryp otyrǵanyn baıqaǵam. Odaqtyń birinshi hatshysy otyratyn úlken bólmege endim. Tórde Áýezov pen Máskeýden kelgen dramatýrg Afanasıı Salynskıı ekeýi otyr eken.
– Báli, Myrzataı shyraq, óte jaqsy sóılediń, bilip sóılediń. Syn osyndaı shyn bolýǵa kerek. Rasyn aıtpaǵan jaltaq synnyń ádebıetke paıdasy joq. Ásirese, ózderiń sekildi ádebıetke jańa kelgen bizdiń jastarymyz ádil bolýlary kerek. Sóziń unady. Bilimniń paıdasy degen osy. О́ziń ýnıversıtetti qashan bitiresiń? – dep ishtarta sóıledi.
– Osy jazda.
– Qyzmetke qaıda barmaqshysyń?
– Bıyl bitiretin jastar bárimiz Temirtaýǵa baryp búkilodaqtyq ekpindi qurylysqa qatysamyz dep júrmiz.
Muhań tútigip ketti.
– Báli, Temirtaýyń temir balqytatyn jer emes pe? Basqa basqa, senderge ne bar onda? Alǵan bilimiń qumǵa quıǵan sý sekildi bolmaı ma? Ol neǵylǵanyń? Másken apaıyń, Esmaǵambet te seni kafedrada qaldyrsaq dep júr ǵoı. Jóni osy bolar edi.
Osyny aıtyp Muhtar Áýezov hatshy kelinshekke: «Meni ýnıversıtettiń rektorymen qosshy», dedi.
Kóp uzamaı telefon shyldyr etti. Muhań telefon qulaǵyn kóterip, ýnıversıtettiń rektory Temir Baıbosynuly Darqanbaevpen sóılesip jatty. Tý syrtynan estip turmyn.
– Temir Baıbosynuly, qazaq ádebıeti kafedrasyna bir oryn kerek, Joldasbekov degen besinshi kýrstyń stýdenti búgin Jazýshylar odaǵynyń plenýmynda jaqsy sóıledi. Keleshegi bar jastardy kafedraǵa alyp qalǵan jón bolar edi. Kafedra da osy pikirde kórinedi, – dep qońyr únmen rektordy ılandyryp jatty.
Jas ta bolsaq sezemiz, Muhańnyń ataq-abyroıynyń asqaqtap turǵan kezi, kim qarsy kele qoıýshy edi. Dál sol sátte meniń panam da, qamqorshym da, eń jaqynym da Muhtar Áýezov bolyp kórindi.
Erteńine rektor Darqanbaevqa keldim. Ol kisi meni qazaq ádebıeti kafedrasynyń assıstenti etip jarty stavkaǵa aldy. Jalaqysy 52 som 50 tıyn eken. Jarty jyldaı osy jalaqymen kún kórdim. Jarty jyldan soń Másken apaı rektorǵa kirip, meni tolyq stavkaǵa kóshirdi. Onyń jalaqysy 125 som bolatyn.
Alǵashqyda qıyndyqty kóp kórdik. Birge bitirdik qoı. Jeńgeń, ýnıversıtetten keıin kók bazardyń aıaǵyndaǵy kondıter fabrıkasynyń janyndaǵy 2-shi tıpografııada korrektor bolyp istedi. Sóıtip júrgende dúnıege tuńǵysh qyzymyz Ǵaını keldi. Sonda qyzymyzdy emizý úshin Tastaqtaǵy shóbere aǵamnyń úıinen, jer túbine taksımen alyp baryp, qaıtyp kelemin. Úı joq, kúı joq. 11 jyl osyndaı qıyndyqtardy kórdik. Stýdenttik kezderden eske túsken jaılar osy...
Jastyq, jigittik shaǵym ýnıversıtet aýdıtorııasynda qaldy. Onyń esesine ýnıversıtetten baqyt taptym. Ýnıversıtettiń bergen bilimi, tárbıesi, bilgenderim men kórgenderim, oqyǵandarym men kóńilge toqyǵandarym búkil keıingi ómirimniń ıgiligine negiz boldy. О́mirlik jolymda ulttyq ýnıversıtettiń, ondaǵy ǵulama ustazdardyń, ardaqty aǵalarymnyń bergen tálimi árkez ózimmen birge júrdi. Áli de birge.
Bolat BODAÝBAI, jazýshy,
Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, halyqaralyq
«Alash» syılyǵynyń ıegeri.
Sýrette: Myrzataı, Márııam jáne Sábıt Orazbaev.
