Bul olqylyqtyń ornyn toltyrý úshin jańa tehnologııalardyń áleýetine arqa súıeýge týra keldi. Búginde elimizdiń joǵary oqý oryndarynda syrttaı oqýdyń balamasy retinde «part-time» júıesi, ıaǵnı ýaqyt únemdeı otyryp, qashyqtan bilim berý júzege asa bastady. Munyń mańyzy qazirgi indet qos búıirden qysqan qysyltaıań shaqta aıqyn sezilip jatyr.
Bilim alýshylar úshin ıkemdi kestege negizdelgen part-time júıesinde memlekettik bilim berýdiń mindetti standarttaryna sáıkes belgili bir baǵdarlama boıynsha nesıe kóleminiń 100 paıyzyn qamtý qajet. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi joǵary jáne joǵary oqý ornynan keıingi bilim departamentiniń dırektory Ádilet Toıbaev qashyqtan oqý tehnologııalary paıdalanylatyn oqý júıesinde bilim alýshy birinshiden, óndiristen qol úzbeı oqı alatynyn aıtady. Ekinshiden, oqý ornymen tikeleı baılanysta bolady, ári talapker semestrge baılanysty berilgen tapsyrmany oryndaýy qajet. Oryndaý merzimi bilim alýshynyń ózine baılanysty. Tapsyrmany oryndamaǵan jaǵdaıda sáıkesinshe, baly da tómen bolady. Iаǵnı, oqytýshy stýdentke jaıdan-jaı baǵa qoıa salmaıdy.
Bul júıede ádistemelik quraldar, onlaın, beıne-leksııalardy ıgerýdiń tolyq múmkindikteri qarastyrylǵan.
Á.Toıbaevtyń aıtýynsha, jańa júıede emtıhan tapsyrýdyń ashyqtyǵy da tolyqqandy qamtamasyz etilgen. Arnaıy proktorıng júıesi arqyly emtıhan tapsyrýshynyń barlyq qadamy qadaǵalanyp otyrady. Sonymen qatar emtıhan barysynda qosymsha saıttarǵa shek qoıylady. Elimizdegi bilim júıesiniń jáne álem elderiniń ozyq úlgileri negizinde júzege asqan oqytý júıesi sapaly bilimdi qamtamasyz etip qana qoımaıdy, ári zamanaýı tehnologııalardy tereń meńgerýge yqpal etedi. Bul baǵytta IT baǵdarlamalardy tańdaý – árbir oqý ornynyń erkinde. Qashyqtan oqý júıesin elimizdegi azamattyq emes oqý oryndaryndaǵy keıbir mamandyqtarda ǵana paıdalanylmaıdy. Al syrttaı oqýǵa túsip, akademııalyq demalys alǵan stýdentter burynǵy júıemen oqýlaryn aıaqtaýǵa quqyǵy bar.
Joǵary oqý oryndary qaýymdastyǵynyń prezıdenti Rahman Alshanovtyń aıtýynsha, jańa júıede oqımyn degenderdiń barlyǵyna birdeı múmkindik bar. Sportshylar, óner salasy mamandary men kolledjderdi bitirip, aýyl-aımaqtarda bala oqytyp júrgen muǵalimder de, bala tárbıesimen oqı almaı júrgender de endigi kezekte qashyqtan bilim alady. Osy kezge deıin jaǵdaıyna baılanysty oqýǵa túse almaı qalǵandar da boldy. Degenmen búginde memlekettiń bilim salasyna aıtarlyqtaı kóńil bólýi nátıjesinde grant sany kóbeıip, shákirtaqy ósip keledi. Al jańa júıeniń múgedek jandar úshin de múmkindigi mol. Bul – álem elderinde jemisin bergen júıe.
Joǵary bilim alýdyń jańa júıesin bilim sarapshysy Jaqsylyq Sábıtov te tıimdi dep sanaıdy. «Buryndary syrttaı jáne ishteı oqyǵan stýdentterdiń bilim sapasynda aıtarlyqtaı aıyrmashylyqtar bolatyn. Desek te syrttaı oqýdyń bolmaýy, bul azamattardyń bilim alýǵa degen quqyǵyn shektemeıdi. Onyń ornyna búginde AQSh, Batys elderi tolyǵymen júzege asyryp otyrǵan bilim júıesi qoldanysqa endi. Bul talapker úshin óte qolaıly. Kezinde bilim baǵdarlamasyn meńgere almaǵan stýdentterdiń oqýdan shyǵyp qalǵan jaǵdaılary da kezdesken. Tipten syrttan oqýdyń «dıplomdar fabrıkasyna» aınalǵanyn da joqqa shyǵara almaımyz», deıdi sarapshy.
Al jańa júıede oqý ornyn bitirý merzimine shek qoıylmaıdy. Talapker bir semestrde 2-3 kredıt alyp, ózine yńǵaıly ýaqytta oryndaı alady. Baǵdarlamany jyldam meńgerse, oqý aqysyna da oń yqpalyn tıgizedi. Oqytýdyń mundaı júıesi sonymen birge az tabysty jáne áleýmettik muqtaj jandar úshin de tıimdi.
Pedagog mamandardy syrttaı oqytýmen kelispeıtinin aıtqan Abaı atyndaǵy QazUPÝ Akademııalyq máseleler jónindegi departament dırektory Haırýlla Janbekov búginde pedagog mamandarǵa suranys joǵary ekenin alǵa tartty.
«Oqýshynyń tulǵa bolyp qalyptasýyna birden-bir yqpal etetin muǵalim deıtin bolsaq, Bilim jáne ǵylym mınıstrliginiń mektepterge jumysqa ornalasardan buryn qosymsha sertıfıkattaýdan ótkizý týraly tapsyrmasy pedagog mamandarǵa degen talaptyń kúsheıgenin kórsetedi. Ýnıversıtettiń ótken jyly júrgizgen saýaldamasy nátıjesinde el óńirlerinen 4 300 pedagogıkalyq mamanǵa suranys túsken. Al ýnıversıtet daıyndaǵan mamandar sany – 2 myńnyń aınalasynda ǵana. Mektepter suranysyn qamtamasyz etý úshin elimizdegi basqa da pedagogıkalyq mamandar daıarlaıtyn oqý oryndaryna usynys jasaýǵa týra keldi», deıdi H.Janbekov.
Sondaı-aq ol jaratylystaný mamandyqtaryna orys tilindegi muǵalimderdiń jetispeýshiligi týraly da aıtyp ótti. Qazirgi kezde osy qajettilikterdi eskere otyryp, qos tildi mamandar daıarlaý isi jolǵa qoıylǵan. Al aǵylshyn tilin meńgergen mamandarǵa suranys ta kóp, eńbekaqysy da joǵary. Qashyqtan oqý tájirıbesine sáıkes talapkerler zamanaýı tehnologııalardy paıdalanýy qajet. H.Janbekov alǵashynda ýnıversıtettegi oqytýshylardyń sıfrly saýattylyǵy tómen bolǵanyn aıtady. Osyǵan oraı professor-oqytýshylardyń 750-i sıfrly pedagog mektebinen ótip, álem elderinde paıdalanyp jatqan ozyq platformalardy úırenýine qolaıly jaǵdaılar jasalyp otyr. Búginde kóptegen oqý ornynda arnaıy beıne-leksııalar jasaıtyn, zerthanalyq klastar, mobıldi ortalyqtar jumys isteıdi. Biraq olardy zaman talabyna saı jetildirip otyrý ýaqyt kúttirmeıdi.
Qashyqtan bilim berýdiń zamanaýı múmkindikteri men adamzatqa tıgizer keri áseri týraly oılarymen bólisken Qyzdar ulttyq pedagogıkalyq ýnıversıtetiniń oqý jáne oqý ádistemelik jumystary jónindegi prorektory Erkin Jumanqulova karantındik sharalardy engizý kezinde memleket bilim ǵana emes, barlyq mańyzdy salalardyń jumys isteý júıesin qaıta qaraýǵa májbúr bolǵanyn aıtady.
«Qashyqtan oqytýdy ınnovasııalyq dep ataýǵa kelmeıdi. О́ıtkeni bul júıe álem elderinde de, sonymen birge elimizde de sońǵy jıyrma jyl ishinde paıdalanyp keledi. Jol júrip, páter jaldap qosymsha shyǵyn shyǵarmastan, óndiristen qol úzbeı bilim alýǵa múmkindik beretin qashyqtan oqý júıesi qolaıly, ári bilim sapasynyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi. Sonymen qatar baǵdarlamalardy birneshe oqý ornyna ornalastyrý sapaly bilimniń ózegi bolmaq. Qashyqtan oqý jaǵdaıynda bilim baǵdarlamalaryn, kýrstardy, bilikti oqytýshylardy tańdaý múmkindigi de bar. Bul bilimniń básekelestigin kórsetse, talapkerlerge IT-tehnologııa, matematıka, bıotehnologııa jáne basqa da salalardy meńgerýde aldyńǵy qatarly oqý oryndaryn tańdaýǵa bolady. Árıne, qashyqtan oqýdyń tıimdi tustarymen qatar, qaperde ustaıtyn jaqtary da barshylyq. Búginde aýyl-aımaqtarda materıaldyq-tehnıkalyq bazanyń jetispeýshiligi alańdatady. Aqparattyq tehnologııalardyń adamzat densaýlyǵyna keri áseri de bar. Adamı qundylyqtar, tulǵanyń rýhanı, mádenı qalyptasýy mańyzdy bolyp tabylatyn kezeńde qashyqtan oqý barysynda oqytýshy men talapker arasynda qaperde ustaıtyn máselelerge nazar aýdarý qajet. Desek te qashyqtan oqý elimizdiń bilim salasyna dendep endi. Al dástúrli bilim alý rejimine oralǵan kúnniń ózinde aqparattyq tehnologııalarsyz bilimniń bolashaǵy bolmaıtyny anyq», deıdi E.Jumanqulova.
Pandemııa elimizdegi qashyqtan bilim alýdyń jaǵymdy ári túıtkildi tustaryna nazar aýdarýǵa múmkindik berdi. Sapaly bilimge qol jetkizýde qolaıly bilim platformalaryn tańdap, ony ári qaraı jetildirýdiń mańyzyna basymdyq berile bastaǵanyn ýnıversıtetter tájirıbesinen ańǵarýǵa bolady. Degenmen jańa tehnologııalardyń elimizdiń bilim keńistigine júktep otyrǵan júgi aýyr. О́ıtkeni halyqaralyq yqpaldastyq IT-tehnologııalar salasyndaǵy álemdik alyp kompanııalarymen básekeles bolýdy talap etedi.
Almaty
