Jıyrma jyl ótken soń...

Talantty uıymdastyrýshy ke­ıingi bir kezdesken kezde orkestrdiń qurylǵanyna bıyl 20 jyl tolatynyn eske salyp ótken edi. Osy bir jaıt oıǵa oıǵa túrtki bolyp, orkestrdiń jetken shyǵarmashylyq jetistikteri men alǵan asýlary jó­ninde eki-úsh aýyz áńgime qoz­ǵa­ǵandy jón kórdik.

Osy oraıda eń aldymen arada úsh jyl ótken soń, ıaǵnı 2003 jyl­dyń 30 mamyry kúni Úkimettiń qaýlysyna sáıkes orkestrge halyq kompozıtory, kúıshi Dáýletkereı Shyǵaıulynyń esimi berilgenin aıta ketkenimiz oryndy. Onyń ózge halyq kompozıtorlarynan basty bir ózgesheligi – tóre kúıleriniń dástúrin ornyqtyryp, tóre tartysty tutas bir mektep deńgeıine kótere alǵandyǵy. Bul rette hal­qy­myzdyń birtýar uldarynyń biri, akademık Ahmet Jubanov Dáý­letkereıge «tóre kúıleriniń atasy» dep bıik baǵa bergeni de óz aldyna bir bólek áńgime. Sóıtip, han tuqymynan órbigen tekti ul ómirdiń máni men sánin sultandyq bılikten emes, kúıshilik ónerden tapqan deýge tolyq negiz bar.

Dáýletkereı ózi ǵumyr keshken almaǵaıyp kezeńde syrly da sazdy kúıdi jubanysh etýmen birge, osy arqyly sol tustaǵy qoǵam men zamanǵa úkim aıta bilgen sańlaq sýretker ekendigi aldaǵy ýaqytta arnaıy zertteý nysanyna aınala alatyny anyq. Mine, o bastan óneri men mádenıeti jan-jaqty damyǵan Oral óńirinde qurylǵan Halyq aspaptar orkestriniń qaıtalanbas tulǵanyń esimimen atalýy qadamyn jańadan bastaǵan jas shyǵarmashylyq ujym úshin bıik mártebe boldy deı alamyz. Sondaı-aq munyń ózi orkestrge úlken ja­ýapkershilik júkteıtini de anyq.

Bul kúni orkestr quramyndaǵy dombyra-prıma, baıan, qobyzshylar jáne urmaly aspaptar dep atalatyn birneshe toptar ortaq shy­ǵar­mashylyq jetistikke jetýge judyryqtaı jumylǵan. Biz or­kestrdiń jaı-kúıimen tanysý ba­rysynda atalǵan árbir top­tyń konsertmeıstrleri kásibı deń­­geı­lerin odan ári shyńdaýǵa udaıy kóńil aýdaryp otyratynyn bildik. Bul úshin repetısııadan tys ázirlikter de júrgiziledi eken. So­ny­men birge olardyń árqaısysy jeke oryndaýshy retinde orkestrdiń súıemeldeýimen óner kórsetýi de dástúrge aınalypty.

Eki-úsh jyl arasynda ótkizilip turatyn attestasııalary men pýlt­teraralyq ishki konkýrstarǵa orkestr músheleriniń kásibı sheberli­gin tereńdete túsýine septigin tıgi­zip júr. Atalǵan synaqtar kezinde or­kestr músheleri Qazaqstanǵa ta­nymal óner qaıratkerleriniń al­dynda óz baqtaryn synap tu­ra­dy. Dáýletkereı atyndaǵy Ba­tys Qazaqstan oblystyq halyq as­pap­tar orkestriniń búgingi bas dı­rıjeri ári kórkemdik jetekshisi Er­kin Nurymbetovtiń aıtýynsha, ujy­mnyń kelesi attestasııadan ótý mer­zimi asyp barady. Ol munyń bas­ty sebebin elimizde qalyptasqan kúrdeli ahýalmen, ıaǵnı covid-19 indetiniń taralýy toqtalmaı otyr­ǵanymen baılanystyrdy. 20 jyl ishinde orkestr óz repertýa­ryn 1000-nan astam mýzykalyq shyǵar­ma­men baıytqan. Onyń arasyn­da elimizdiń ár óńirlerindegi dom­byrashylyq mektepteri men halyq kompozıtorlarynyń án-kúıleri já­ne Qazaqstan kompozıtorlary men sheteldiń klassıkalyq mýzykalary bıik kásibı deńgeıde oryndalyp júr.

О́ner órisi ózge shyǵarmashylyq ujymdarmen ózara baılanys pen qarym-qatynasta bolǵan jaǵdaıda ǵana túrlenip, odan ári baıı tús­pek. Bul baǵytta Dáýletkereı orkestri Qurmanǵazy atyndaǵy mem­lekettik akademııalyq halyq as­pap­tar orkestrimen jáne óńir­lerdegi ózge áriptesterimen uda­ıy partıtýralarmen almasyp tu­rady. Ári ózindegi jetistikti ózge áriptesterimen bólisýge ázir tu­rýy da atalǵan orkestrdiń parasat­ty­lyǵyn baıqata alady. Aıtalyq, kez kelgen orkestrdiń tisi bata ber­meıtin, oryndalýy asa kúrdeli Jan­tóreniń «Shalqyma» syndy kúıi tek Dáýletkereı atyndaǵy or­kestrdiń repertýarynda bolýy qaı­talanbas jetistigi ekeni anyq. Sol sekildi ózge orkestrlerdiń reper­týaryna kirmegen halyq jáne Qa­zaqstan kompozıtorlarynyń jalpy sany 300-ge tarta án-kúıi men aspaptyq shyǵarmasy orkestr­ge arnaıy óńdelip, laıyqtalyp túsi­rilgen.

Orkestr qurylǵanyna nebári bir jyl ótken soń tereń syńnan ótip úlgergenine de kýá bola alamyz. Bul 2001 jyldyń qarasha aıynda elimizde tuńǵysh ret ótkizilgen birinshi respýblıkalyq dırıjerler konkýrsy edi. Jańadan qurylǵan Dáýletkereı atyndaǵy orkestrdiń bazasynda ótkizilgen konkýrs onyń mýzykanttaryna úlken syn men jaýapkershilik júk­tedi. О́ıtkeni úmitkerlerdiń, ıaǵnı elimizdiń ár aımaǵynan kelgen ha­lyq aspaptar orkestrleri kásibı dı­rıjerleriniń qol qımyldary men silteýleri, jumys isteý tásilderi men traktov­kalary bir-birine múl­dem uqsamaıtyn. Olardyń ózindik máneri men mashyǵyn birden tanyp, uǵyný orkestr múshelerine ońaıǵa túsken joq. Alaıda oraldyq mýzykanttar kásibı sheberlik tanytyp, bul synnan súrinbeı ótti. Ári muny orkestr tarıhyndaǵy alǵashqy je­tis­tik dep baǵalaǵanymyz ábden oryndy bolmaq.

Budan keıingi jyldarda Dáý­let­kereı atyndaǵy orkestr kóptegen baıqaýdyń júldegeri atansa, 2 jyl buryn Taıvan elinde ótken ha­lyq­aralyq folklor festıvaline Qa­zaqstannyń atynan qatysyp, bas júldeni ıelendi. Ile-shala kásibı shyǵarmashylyq ujym Atyraý qa­la­synda Qurmanǵazyǵa arnalyp ótkizilgen halyqaralyq orkestrler festıvalinde de laýreat atandy.

Orkestrdiń jeke oryndaýshylary qatarynda Qazaqstannyń Eńbek sińirgen qaıratkeri, «Parasat» or­deniniń ıegeri Hatımolla Ber­di­ǵalıev, dáý­lesker kúıshi Ermek Qa­zıev, orkestrdiń súıemeldeýimen óner kórsetip júrgen Qazaqstannyń eńbek sińirgen ártisteri Qanatqalı Qojaqov, Jumaǵanym Rahımovna, Qazaqstannyń Eńbek sińirgen qaı­ratkeri Murat Ámirhanov jáne ózge de daryndy jas ánshiler bar ekenin aıtý paryz.

Búginde orkestrdiń tolyq quramy jastary 25-40 aralyǵyndaǵy 50 mýzykanttan turady. Shyǵarmashylyq ujymnyń elimizdiń ózge óńirlerinde qurylǵan halyq aspaptar orkes­tr­lerinen ereksheligi – onyń 90 paıyzy kásibı óner ıeleri ekendigi. Ári kópshiligi Almaty men Nur-Sultan qalalaryndaǵy joǵary mý­zykalyq bilim beretin oqý oryn­­dary men konservatorııany emes, kerisinshe Oral mýzykalyq kol­ledji men M.О́temisov atyndaǵy Ba­tys Qazaqstan ýnıversıtetiniń mý­zyka fakýltetin aıaqtaǵandar. Olardyń bári de óz orkestriniń shynaıy janashyrlary dep bilemin. Ári ujym múshelerin qosymsha qarajat tabý jónindegi jeke bastyń múddesi emes, ujymdyq rýh jáne orkestrdiń mereıi men mártebesin bıik ustaý jónindegi ortaq maqsat biriktirip júrgenin sezine alamyn. Sondyqtan da shyǵar, bizdiń orkestr ujymy óz quramynyń turaqtylyǵy jáne túri men mazmunynyń ózara úndestigimen daralana alatynyn aıtady orkestrdiń bas dırıjeri ári kórkemdik dırıjeri Erkin Nu­rymbetov.

Qurylǵanyna 20 jyl tolyp otyrǵan shyǵarmashylyq ujym­nyń materıaldyq turǵydan jaraq­tandyrylýy qandaı deńgeıde degen máselege toqtalsaq, sol kez­den beri mýzykalyq aspaptar ja­ńar­tylmaǵanyn, eskileri jón­deýge jiberilip, jańasy satyp alyn­baǵanyn aıtýǵa týra keledi.

Áıteýir, taıaýda ulttyq na­qysh pen dızaındaǵy uldar men qyz­dardyń jańa kostıýmderin tigýge su­ranys berilipti. Sondaı-aq Ǵarı­folla Qurmanǵalıev atyndaǵy BQO fılarmonııasynyń konsert zaly orkestrdiń tolyq quramda repetısııa jasaýyna jáne konsert qoıýyna tarlyq etip júrgeni de oılan­dyrmaı qoımaıdy. Biz osy jaı­ly Batys Qazaqstan oblysy Máde­nıet basqarmasynyń basshysy­nan suraǵan edik:

– Oblys ortalyǵynda búgingi zamanaýı talaptarǵa sáıkes keń aýqymdaǵy óner sheberleriniń kon­­sertterin ótkizetin zaldyń bol­maýy tek fılarmonııa ujymy ǵa­na emes, sonymen birge óńirdegi bar­lyq ónersúıer qaýymnyń ókil­de­rin alańdatyp kelgeni jasyryn emes. Degenmen aldaǵy jyly bul olqylyqtyń orny tolady dep senemiz. Oral qalasynyń jańa sha­ǵyn aýdandarynyń birinde 920 orynǵa arnalǵan óner ortalyǵynyń qurylysy boı kóterip keledi. Qurylysy aldaǵy 2021 jyldyń III toqsanynda aıaqtalmaq, – dedi Saı­ran Dúısentegi.

Qurylǵanyna 20 jyl tolyp otyrǵan Dáýletkereı atyn­da­ǵy Batys Qazaqstan oblystyq ha­lyq aspaptar orkestri jańa shy­ǵar­mashylyq bıikterge umtylýda. Mun­daıda «Pa, shir­kin orkestr!» dep taǵy bir márte súı­sinis bildirý artyq bola qoımas, sirá.

ORAL