Sýretterde: 1. Tuńǵysh ret dopıng qoldanyp, 1904 jyly Sent-Lýıs Olımpıadasynyń jeńimpazy atanǵan marafonshy Tomas Hıks; 2. dopıngtiń kesirinen rekordy joıylǵan jelaıaq Ben Djonson; 3. dopıngten kóz jumǵan veloshabandoz Tom Sımpsonnyń sońǵy sáti.
Dopıngti eýropalyqtar alǵash ret HH ǵasyrda at jarysy kezinde júırik jylqylarǵa beretin bolǵan. Sondaı-aq HIV ǵasyrdyń ózinde strıhnın, kofeın, kokaın, alkogol sııaqty dúnıelerdi veloshabandozdar qýatyn kúsheıtý úshin paıdalanǵan eken. Mysaly 1904 jyly Sent-Lýıs Olımpıadasynda bas júldeni jeńip alǵan marafonshy Tomas Hıks jarys aldyna shıki jumyrtqaǵa brendı qosyp iship jáne strıhnın paıdalanǵany jaıly derek bar.
Osylaı úlken sportta dopıng paıdalaný keń etek ala bastady. 1920 jyly buǵan qandaı bir shara qoldanbasa sporttyq oıyndarǵa zııandy áserin tıgizeri naqtylandy. Alǵash ret 1928 jyly halyqaralyq jeńil atletıka federasııasy óz sportshylaryna dopıng qoldanýdy toqtatý jaıly sheshim qabyldady. Biraq dopıngti tekserip, anyqtap, shara qoldaný tetigi qarastyrylmaǵandyqtan, sheshim iske asqan joq. 1930 jyly etınılestradıoldy dári-dármek túri paıda bolyp, dopıng máselesi tipti kúrdelenip ketti. 1950-jyldardyń arǵy-bergi jaǵynda úlken sportta dopıng qoldaný shegine jetti.
1960 jyly Rım Olımpıadasy barysynda amfetamındi asyra paıdalanyp qaza tapqan danııalyq velosportshy Knýd Enemark Iensenniń ólimi ájeptáýir shý týǵyzdy. Osy oqıǵadan keıin álem sporty tóńireginde júrgen basshylar dopıngtik tekserý qajet ekenine kóz jetkizgendeı boldy.
Sonymen tuńǵysh ret 1966 jyly Halyqaralyq velosport federasııasy men Fýtbol federasııasy álem chempıonattaryn ótkizý kezinde dopıngtik tekserý júrgizdi. Kelesi jyly Halyqaralyq Olımpıada komıteti arnaıy medısınalyq komıssııa taǵaıyndap, zııandy elementterdiń (dopıngterdiń) tizimin jasap shyqty.
1968 jyly Grenobl Qysqy Olımpıadasy men Mehıkoda ótken Jazǵy Olımpıada kezinde sportshylar alǵash ret dopıngtik tekserýden ótti. Bul sharýanyń jedel túrde qolǵa alynýyna taǵy bir sebep, bir jyl buryn «Týr de Frans» velojarysy kezinde shabandoz Tom Sımpson dopıngtiń kesirinen qaza tapqan bolatyn.
Arada eki jyl ótken soń, ıakı 1970 jyly barlyq halyqaralyq deńgeıdegi sport túrleri federasııalary dopıngke qarsy tekserý júrgizý isine jappaı jumyldy. Dese de, barlyq jerde jappaı paıdalanýǵa kóshken, bir sózben aıtqanda, adamnyń bulshyq etterin damytýǵa qajet anabolık steroıdti anyqtaý qıynǵa soqty. Ony áshkereleý tásilin dárigerler 1974 jyly tapty da, 1976 jyly Halyqaralyq Olımpıada komıteti anabolık steroıdti qoldanýǵa bolmaıtyn zııandy elementter tizimine qosty.
Osylaısha,1970 jyldardyń sońynan bastap álemdik dodalarǵa qatysýshy kóptegen sportshy dopıng qoldanýshylar tizimine iligip, áshkerelendi. Bul oqıǵaǵa aýyr atletter men kúshti kóp qajet etetin sport túrlerimen shuǵyldanatyn sportshylar jıi ilikti.
Dopıng daýy munymen bitken joq. 1975-80-jyldary keıbir memleketter atalǵan zııandy elementtiń bázbir túrlerin paıdalanýdy qoldap, tipti ony jelep-jebep qarjylandyrýdy qolǵa aldy. Bul tarapta Germanııa Demokratııalyq Respýblıkasyna qatysty týǵan daýdy kónekózder áli umyta qoıǵan joq. Sol sııaqty ótken ǵasyrdyń 80-jyldaryndaǵy dopıngke qatysty úlken shý 1988 jyly Seýl Olımpıadasy kezinde shyqty. Kanadanyń atynan Olımpıadaǵa qatysqan, arǵy tegi ıamaıkalyq 100 metrge júgirýshi jeńil atlet Ben Djonson jańa rekord (9,79 sekýnd) jasady. Biraq 3 kúnnen soń jelaıaqtyń stanozolol (anabolık steroıd) paıdalanǵany áshkerelenip, jańa kórsetkish kúshin joıdy. 1990 jyly ótken ǵalamdyq jarystarda kóptegen (álem jáne qurlyqtyq chempıonattarda) sport túriniń kórsetkishi kúrt tústi. Bul jaǵdaıdy sporttanýshylar dopıngke qarsy kúrestiń nátıjesi dep baǵalady.
Ýaqyt ótken saıyn dopıng qoldanýshylar ony bildirmeıtin jańa tásilder oılap taýyp, árkez qıyndyq týdyryp keledi. Sóıtip ony qannyń quramynan izdeıtin amal qarastyryldy. О́ıtkeni qan quramyna bildirmeı dopıng sińirý tásili keń etek alyp keledi. Sportshylar qan quramyna sińip, izdese tabylmaıtyn erıtropoetındi paıdalanýdy ádetke aınaldyra bastady. Bul zatty Halyqaralyq Olımpıada komıteti 1990 jyly qoldanýǵa bolmaıtyn elementter tizimine engizip, tynysh tapty. Shyn máninde qan quramyndaǵy erıtropoetındi áshkereleý 2000 jylǵy Sıdneı Olımpıadasy kezinde ǵana iske asty.
Qazir dopıngpen kúres jolynda kóptegen is-shara atqarylyp keledi. Atap aıtqanda, 1998 jyly veloshabandozdardyń «Týr de Frans» kópkúndik báıgesi kezinde polısııa asa iri kólemde qoldanýǵa tyıym salynǵan dári-dármekterdi tapty. Jalpy Fransııa 1963 jyly dopıngke qarsy zań qabyldaǵanymen, onymen ashyq kúresýge Eýropalyq keńes kedergi jasap kelgen deıdi.
Joǵarydaǵy oqıǵadan keıin dopıngpen kúresti kúsheıtýdiń aıla-sharǵylary qarastyrylyp, sporttyń bedelin túsirmeý úshin dopıngti baqylaıtyn táýelsiz halyqaralyq uıym qurý týraly áńgime bastaldy. Nátıjesinde, 1999 jyldyń aqpan aıynda Halyqaralyq Olımpıada komıteti bas bolyp, Lozanna qalasynda alǵashqy basqosýyn ótkizdi. Atalǵan jıyn barysynda, dopıngke qarsy óte joǵary dárejege ıe halyqaralyq uıym (WADA) qurylyp, osydan birneshe jyl buryn bul uıym óziniń shtab-páterin Monreal qalasyna ornalastyrdy.
