Esterińizge salsaq, jyl basynda Prezıdent Qasym-Jomart Toqaevtyń tapsyrmasymen 2020 jyl «Volonterler jyly» bolyp jarııalanǵan edi. Osyǵan oraı elorda jastary áleýmettik jelide qar tazalaý boıynsha chellendjdi bastady. Olar turǵyndardy óz aýlasyndaǵy qardy tazalap, ony beınejazbaǵa jazyp, #Bizbirgemiz heshtegimen áleýmettik jelige salýǵa shaqyrdy. Volonterler atalmysh chellendjdi bastaý ıdeıasyn qalyń qardyń túsýi men kommýnaldyq qyzmet jumysshylaryna qoldaý kórsetýmen baılanystyrdy. Nátıjesinde, kóptegen mekeme óz aýlasyndaǵy qardy tazalap, erikti jastar qarııalardyń úıine baryp, qaryn tazalap, qaıyrymdylyq jumystaryna atsalysty. Elordalyq jastar bastaǵan «Biz birgemiz» aksııasyna 13 myńnan asa adam qatysyp, 100-den asa qala shetindegi aýmaqtyń qary tazalanǵan.
Jyl basynda qalalyq ákimdik qańtarda Nur-Sultanda túsken jaýyn-shashyn mólsheri 1964 jylǵy rekordty jańartqanyn málimdegen bolatyn. «Memlekettik qyzmetter qalada táýlik boıy jumys istedi, joldar men trotýarlardy qardan tazartady. Bul maqsatta qar eritetin zaýyttar da jumys atqaryp jatyr» delingen ákimdik taratqan aqparatta.
«Astana Tazalyq» JShS bas dırektorynyń orynbasary Marsel Uzaqov qalada úsh qar eritetin zaýyt baryn aıtty. «Mashınalardyń biri – Beısekov kóshesiniń boıyndaǵy aǵyndy sýlardy tazartý qondyrǵylaryna, ekinshisi – Myńjyldyq dańǵylyna, úshinshisi – Kenesary kóshesi men Saryarqa dańǵylyndaǵy sý qoımasyna ornatyldy. Qardy eritý mashınalaryn tek tazartý qondyrǵylarynyń aýmaǵynda paıdalanýǵa bolady. Qar qum men hımıkattarmen aralasady. Qar las sýǵa aınalyp, keıin sýdy tazartý qondyrǵylaryna quıylady. Munda sý tórt deńgeıli súzgiden ótkennen soń, tikeleı ózenge tógiledi», dedi M.Uzaqov.
Ol qar eritý qondyrǵysy negizinen az mólsherdegi qospalarmen aralasqan qardy shyǵarý úshin paıdalanylatynyn atap ótti. Qalyń qar bolsa polıgondarǵa jiberiledi. «Jumys táýlik boıy eki aýysymda júredi. Ár aýysym 8 saǵatqa sozylady. Qardyń tyǵyzdyǵyna baılanysty qondyrǵylar saǵatyna 250-den 450 tekshe metrge deıin qardy sýǵa aınaldyra alady. Bul eki qýatty qondyrǵymen 300 KamAZ jáne az qýatty qondyrǵydaǵy 180-200 KamAZ qamtamasyz etilgen.
Tazartý qondyrǵylarynyń aýmaǵynda qardy túsiretin arnaıy oryndar bar. Sodan keıin ol shelegi bar traktordyń kómegimen vagonǵa qoıylady. Qar eritý mashınalary dızel maıymen jumys isteıdi.
«Bul qondyrǵylar – mobıldi. Taıaý ýaqytta qazirgi tazartý qondyrǵylarynyń aýmaǵynda jınalǵan qardy eritip bolǵannan keıin, samosvaldardyń kelý ýaqytyn azaıtý úshin qar eritý mashınalaryn basqa ýchaskelerge kóshiremiz. Jalǵyz nárse – olardan shyǵatyn shý kóp, sondyqtan biz olardy kópqabatty úılerden alys ornalastyrýǵa tyrysamyz», dedi «Astana Tazalyq» JShS ókili.
Onyń aıtýynsha, segiz saǵat jumys istegennen keıin zaýyt salqyndatylyp, kirden tazartylady, sodan keıin mashınalar qaıtadan iske qosylady.
Bıyl qardan tazartý qalaı júrgiziledi?
Elordada qar shyǵarý úshin 11 polıgon ashyq. Polıgondarda mamandar kamazdardyń kelý ýaqytyn, qar salmaǵyn jáne taǵy basqa mindetterdi belgileıdi. 13 qarasha kúni kommýnaldyq qyzmetter 30 myń tekshe metrge jýyq qar shyǵarǵan. Nur-Sultan qalasy ákiminiń orynbasary Nurlan Soltambekov qaladaǵy kóshelerdi qardan tazalaý jumystary qalaı júrgizilip jatqanyn aıtty.
«Kóshelerdi tazalaýdyń eki túri bar. Birinshisi – mehanıkalandyrylǵan jáne qolmen. Birinshi kezekte, ereje boıynsha joldarda keptelis bolmaýy úshin qozǵalys óte kóp joldar tazartylady. Odan ári ortasha qozǵalys ýchaskeleri – alańdar, vokzal mańyndaǵy aýmaqtar qardan tazartylady. Mehanıkalandyrylǵan tazalaý men qar kúreý sypyrý-jınaý mashınalarymen jáne sypyrý traktorlarymen júrgiziledi. Iаǵnı, aldymen qar júretin joldan jol jıekterine jınalady, sol jerden jol jumysshylary qardy samosvaldarǵa jınaıdy. Elestetip kórińizshi, 20 tonnalyq KamAZ eki mınýt ishinde qalyń qarmen tolady. Sondaı-aq jaıaý júrginshiler joly men áleýmettik nysandar aýmaqtaryn tazartýǵa erekshe nazar aýdaramyz», dedi N.Soltambekov.
Onyń sózinshe, qala joldarynyń jaıaý júretin bóligi taıǵaqqa qarsy materıaldarmen óńdeledi, ol qar jaýa bastaǵannan sebiledi. Birinshi kezekte, kólik qozǵalysy úshin eń qaýipti magıstraldar men kóshelerdiń ýchaskeleri – ór jáne eńis joldar, kópirler, estakadalar, tonnelder, kóshe qıylystaryndaǵy jáne qoǵamdyq kólik aıaldamalaryndaǵy tejeý alańdary óńdeledi. Eger birinshi sıkl aıaqtalǵannan keıin qar jaýa berse, qajetti jumystar qaıtalana beredi.
«Sodan keıin barlyq qar polıgondarǵa shyǵarylady, onda oryndy únemdeý úshin arnaıy tehnıka ony tyǵyzdaıdy. Qala boıynsha qar 24/7 rejimde tazartylady. Bizdiń polıgonda baqylaýǵa arnalǵan foto jáne beınekameralar ornatylǵan. Qar jınaýǵa arnalǵan tıegishter bar, ıaǵnı aýmaqty utymdy paıdalaný úshin arnaıy kólikter pıramıda jasaıdy», dedi qala ákiminiń orynbasary.
Kún saıyn qala kóshelerin tazartý úshin 1 myńnan asa arnaıy tehnıka men 1,5 myń jumysshy shyǵady.
Bir túnde 17 myń tekshe metrden asa qar shyǵaryldy
«Qazgıdromet» RMK derekteri boıynsha, 12 qarashada elordada bir kún ishinde (aılyq norma 28 mm bolsa) 7,0 mm qar tústi. Qar tazalaýǵa arnaıy tehnıkalar jumyldyryldy. Qalanyń barlyq aýdanynan 5 myń tekshe metrden asa qar shyǵaryldy.
«12-13 qarashaǵa qaraǵan túni joldardy, trotýarlardy, alańdardy jáne qalanyń basqa da qoǵamdyq aýmaqtaryn tazalaýǵa 880-nen asa arnaıy tehnıka jumyldyryldy. 12 qarashadan 13 qarashaǵa qaraǵan túni 17 myń tekshe metrden asa qar shyǵaryldy» delingen habarlamada.
Aıta ketetin jaıt, 13 qarashada qalany tazalaý jumystaryna 900-den asa arnaıy tehnıka jumyldyryldy. Aýmaqtardy tazalaýǵa 1 800-den asa jumysshylar qatysty. Qar qalanyń barlyq aýdanynda ornalasqan 11 polıgonǵa shyǵarylady.
Kóktaıǵaq kezindegi erejelerdi eske saldy
Adamnyń amandyǵynan artyq baılyq bar ma? Kúndelikti kúıbeń tirshiliktiń sońynan júrip, soǵan mán beretin pendeler az. «Aıaǵyńnyń qadirin – aqsaǵanda bilersiń, otyz tistiń qadirin – qaqsaǵanda bilersiń» degen támsildiń máni zor. Basyń aýyryp, baltyryń syzdaǵanda, densaýlyqtyń mańyzdy ekenin uǵynasyń. Saıyp kelgende, sonyń barlyǵy – mamandardyń eskertýleri men saqtyq sharalaryna mán bermegennen bolatyn dúnıe.
Jazdygúni sýǵa túsýdiń, qystygúni kóshedegi kóktaıǵaqtan saqtanýdyń joldaryn bilikti mamandar bir kisideı túsindirýde. Nur-Sultan qalalyq ákimdigi de osyǵan oraı, qaperde ustaıtyn mańyzdy habarlamalarmen bólisti.
«Joldyń júrý bóliginde óte saq bolyńyz: asyqpańyz jáne júgirmeńiz! Esińizde bolsyn: ásirese arqamen qulaý qaýipti, mı silkinisin alý múmkin. Jaraqat alǵan kezde mindetti túrde birden medısınalyq kómekke júginý qajet» delingen habarlamada. Elordada aldaǵy táýlikte kóktaıǵaq bolýy múmkin. Osyǵan baılanysty TJD taıyp qulaý qaýpin azaıtý úshin kóktaıǵaq kezinde kelesi erejelerdi saqtaý kerektigin eskertedi.
«Birinshi, bıik óksheli aıaq kıimnen bas tartyp, shaǵyn keýekti tabany bar taıǵanamaıtyn aıaq kıimdi tańdańyz, joldyń júrý bóliginde óte saq bolyńyz: asyqpańyz jáne júgirmeńiz, tegis emes muz qatqan barlyq jerlerdi aınalyp ótýge tyrysyńyz, qoldaryńyz múmkindiginshe bos bolýy kerek, aýyr sómkeler ustamańyz, qolyńyzdy qaltańyzǵa salyp júrmeńiz, bul qulaý yqtımaldyǵyn arttyrady, egde jastaǵy adamdarǵa rezeńke ushtyǵy bar taıaq nemese ushtary bar arnaıy taıaq qoldanýǵa keńes beriledi. Avtokólik júrgizýshileri qashyqtyqty saqtaý qajet jáne qandaı jaǵdaı bolmasyn jyldamdyqty asyrmaý kerek» delingen eskertýde.
Mamandardyń málimetinshe, júrgizýshilerge kólikti kúrt tejeýden aýlaq bolý kerek. Eger de jolǵa shyǵýǵa týra kelse, tuman aımaǵynda jyldamdyqty aıtarlyqtaı tómendetý qajet, al eger joldaǵy kóriný eki metrden aspaıtyn bolsa, qozǵalysty toqtatý usynylady. Sondaı-aq mindetti túrde gabarıttik jaryqty qosý jáne túrli manevrler, atap aıtqanda, basyp ozýlardan aýlaq bolý kerek.
Jaıaý júrginshilerge joldy belgilengen jaıaý júrginshiler ótetin jerlerde ǵana ótý usynylady. Saq bolý, kún raıynyń ózgerýi jáne engizilgen shekteýler týraly aqparatty qadaǵalaý qajet.
Qurylys obektilerine qolaısyz kún raıy jaǵdaıy áserinen aýmaqtardy jáne turǵyndardy qorǵaý, qurylys alańdarynda múmkindiginshe qurylys-montaj jumystaryn júrgizýdi shekteý boıynsha qosymsha sharalardy qabyldaý qajet.
Muz qatqan sý betimen júrgende de saqtyq kerek
Qarasha men jeltoqsan aralyǵynda, ıaǵnı turaqty aıaz bastalǵanǵa deıin muz qatpaıdy. Keshki nemese túngi sýyqta qatqan muz berik bolsa da, kúndiz ol belgili mólsherde erip, óz tyǵyzdyǵyn joǵaltady. Elordalyq qutqarýshylar muz ústinde ózin qalaı ustaý kerek ekenin túsindirdi.
«Ádette, sý beti birkelki emes, bólik-bólikpen qatady: aldymen jaǵalaýy, sýdyń taıaz jeri, sodan keıin ortasy. Bir sý aıdynynda ártúrli beriktigi men túrli salmaqqa tótep beretin muz qalyńdyǵyn baıqaýǵa bolady. Adamnyń muzda qaýipsiz bolýynyń negizgi sharty – muz qalyńdyǵynyń salmaqqa sáıkestigi: bir adam úshin muzdyń qaýipsiz qalyńdyǵy – 7 sm-den kem emes, muz aıdynyn salý úshin muzdyń qaýipsiz qalyńdyǵy – 12 sm jáne odan da kóp, jaıaý ótkeldi jasaý úshin muzdyń qaýipsiz qalyńdyǵy – 15 sm jáne odan kóp, avtomobılder ótýi úshin muzdyń qaýipsiz qalyńdyǵy – keminde 30 sm», dep atap ótti qutqarýshylar.
Sondaı-aq adam ómirin saqtap qalýǵa múmkindik beretin muz ústindegi erejeler bar. Birinshi, eshqandaı jaǵdaıda muzda qarańǵy ýaqytta jáne aýa raıy qolaısyz bolǵanda (tuman, qar jaýǵan, jańbyr) júrýge bolmaıdy. Ekinshi, ózennen ótý úshin muz ótkelderimen júrińiz. Sondaı-aq muzdyń beriktigin aıaqpen tekserýge bolmaıdy. Eger aǵashpen nemese shańǵy taıaqshasymen soqqannan keıin sý kórinse, bul muzdyń juqa ekenin bildiredi. Siz onyń ústimen júre almaısyz. Bundaı jaǵdaıda aıaqty muzdan ajyratpaı, ıyq tusyna deıin aıaǵyńyzdy ashyp, syrǵymaly qadamdarmen kelgen izińizben dereý qaıta ketý kerek. Muz jarylǵan nemese shytynaǵan jaǵdaıda da dál osyndaı áreketter jasaý qajet.
Eger muz betinen ótýge májbúr bolsańyz, júrip ótken joldyń nemese shańǵy jolynyń izimen júrýge tyrysyńyz. Eger ondaı jol bolmasa, siz aınalańyzǵa muqııat qarap, aldaǵy marshrýtty belgileýińiz kerek. Muz betinen toppen ótken kezde ár adam arasynda 5-6 m qashyqtyq bolý kerek. Muz basqan ózendi (kóldi) shańǵymen ótken durys, bul rette: qajet bolǵan jaǵdaıda olardy tez sheshý úshin shańǵylardyń bekitkishin ashyńyz, shańǵy taıaqtaryn qolyńyzda ustańyz, qaýip tóngen jaǵdaıda olardy dereý tastaý úshin ilmegin qolyńyzǵa taqpańyz.
Eger rıýkzak ustap júrseńiz, ony bir ıyqqa ilip alyńyz. Bul muz jarylyp, sýǵa batsańyz, júkten tez bosaýǵa kómektesedi. О́zińmen birge uzyndyǵy 20-25 metr bolatyn berik sym jáne úlken ilmek pen júk alyp júrý kerek. Júk ilingen symdy sýǵa túsip ketken adamǵa laqtyrý ońaı bolady, zardap shegýshi ony qoltyq astyna ótkizip, senimdi ustap turýy úshin ilmek qajet. Ata-analardan balalardy muzǵa (balyq aýlaýǵa, shańǵymen jáne konkımen syrǵanaýǵa) qaraýsyz jibermeýdi suraımyz. Sý aıdynynda eń jıi kezdesetin qaıǵyly jaǵdaı ishimdiktiń kesirinen bolady. Adam basyna tóngen qaýipti sezbeı, tótenshe jaǵdaıda dármensiz kúıde bolady», deıdi qutqarýshylar.
