Bul tulǵanyń qazaq tarıhyndaǵy orny zor. Tipti aqynnyń otty jyrlaryn akademık V.Radlovtyń ózi baǵalap, onyń jaryq kórýine jol ashqan eken. Odan keıin bulǵaq zaman buldyrap turǵan tusta Shortekeń jyrlary Qazan qalasynan jaryq kórgen. Muhtar Áýezov Shortanbaıǵa qazaq ádebıetindegi «Zar zaman» dep atalatyn áıgili kezeńniń iri ókilderiniń biri dep baǵa bergen. Aqynnyń búkil sanaly ómiri el erteńi úshin bulqynýmen ótken. Ásirese týǵan halqynyń otarshyldyq ezgidegi aýyr halin, onyń bolashaǵynyń kúmándi mán-jaıyn jyrǵa qosqan. Iаǵnı ózi kýá bolyp otyrǵan zamannyń merezin ózgelerden buryn sezinip, sony aıaýsyz áshkereleýge aıanbaı atsalysty.
Aqyn belgili bir ortanyń emes, barsha halyqtyń muń-muqtajyn tolǵady, kóptiń joqtaýshysy boldy. Reseı otarshyldyǵynyń zorlyǵyn kózimen kórip, janymen, tánimen sezingen ol óziniń «Zar zaman», «Bala zary», «Tar zaman», «Opasyz jalǵan», t.b. tolǵaýlary arqyly aqıqattyń astaryn ashyp kórsetti. Tolǵaýlarynyń ishindegi kópshilikke keńinen taraǵan týyndysy «Keler zaman sıpaty» atty shyǵarmasy. Onda halyqtyń bolashaǵyn boljaı bilgen aqyn eli úshin qabyrǵasy qaıysa otyryp, tyǵyryqtan shyǵar jol izdeıdi. Keler zamannyń keskin-kelbetin kóregendikpen kórsete kelip, óz tarapynan tujyrym jasaıdy, baǵa beredi.
Eki jyl buryn zamana zapyranyn aqtaryp, sher tolǵaýyn tókken aqyn-jyraý atamyzdyń 200 jyldyq mereıtoıy qarsańynda jergilikti janashyr aǵaıyndardyń uıtqy bolýymen eski jurtqa belgitas qoıylyp, oǵan «Shortanbaı jyraýdyń úıiniń orny» degen mátinsóz qashalypty.
О́lketanýshy, shejire-jazýshy Kámel Júnisteginiń aıtýy boıynsha, bul jurt aqynǵa naǵashy atasy Naqyp qojadan mura bop qalǵan deıdi.
«Kóne qonysqa Jalpaqsazdyń sýly qoınaýyn qýalap, Qatpar taýdyń tarǵyl tasty bókterin janaı ótip, dala jolymen barýǵa bolady. Aqynnyń baıyrǵy mekeni jaldyń ústinde tur. Qazirgi jaǵdaıy qoıanjon úıindige aınalǵan. Bajaılap qarasańyz, tompaıǵan topyraq jıeginen birneshe bólikke bólinip, birin-biri qýalaı ornalasqan qorjyn tamnyń sulbasyn anyq baıqaısyz» deıdi aqynnyń murasyn jınaqtaýshy Aıgúl Ýáısova qaryndasymyz.
Jergilikti turǵyndardyń aıtýynsha, bul jer nýly-sýly, malǵa pana jaıly qonys. Qatpar taýdyń jyqpyl-jyqpylyna qasqyr uıalaıdy. Erterek te, shamamen toqsanynshy jyldary jazýshy Kámel Júnistegi dál osy mańda ań qýalap júrip, taýdyń etegin jaılap otyrǵan Tıyshbaı degen shopannyń shańyraǵyna kelip tústenbeı me. Sózden sóz shyǵyp, úı ıesi aıtady: «Anaý turǵan bıik jal Shortanbaı atań jurty. Tipti elýinshi jyldarǵa deıin, tam úıiniń qabyrǵalary qulamaı bútin kúıinde turdy». Shortekeń jurty osylaı tabylypty.
