Senimge selkeý túspesin desek...

Osy oraıda keıingi kezde elimizde sot júıesin odan ári damytý men jańǵyr­týdyń basym baǵyttary belgilenip, sot tóreliginiń jeti túıini taıǵa tańba basqandaı shegendelip tastalǵany málim. Biz taıaýda osyndaı jańa mindetterge baılanys­ty oblystyq sotta qolǵa alynǵan jumystardyń jaı-kúıimen tanysqan edik. Sot júıesiniń eń basty ju­lyny – sýdıalar ekeni belgili. Bul baǵyt­ta olarǵa qoıylatyn talaptardyń meılinshe kúsheıtilgenin aıtýǵa tıispiz.

Batys Qazaqstan oblystyq soty Sottarmen ózara is-qımyl jónindegi qoǵam­dyq keńespen ózara tyǵyz baı­lanysta jumys isteıdi. Osy qa­rym-qatynas negizinde sýdıalyqqa úmit­kerler muqııat iriktelip, olar jónindegi aqparattar jergilikti BAQ-tarda berilýi quptaýǵa turarlyq má­sele. Sondaı-aq úmit­kerlerdiń ká­si­bı daıarlyǵyna qo­sa, onyń jeke basynyń qasıetteri men adam­gershilik bitim-bolmysyna, qoǵamdyq ortadaǵy minez-qulqyna jáne óz oı-pikirin óz­gelerge saýatty túrde jetkize bilý qa­biletine de jiti nazar aýdarylady. Sýdıalardyń qosymsha bilim alýǵa degen qushtarlyǵy men suranys­tary da eskerýsiz qalmaıdy. Bul úshin oblys­tyq sottyń oqý ortalyǵynda ar­naıy saǵattar belgilengen. Buǵan qosa olar­dyń joǵary sottarda tálimger­lik­ten ótýine jol ashylǵan. Osylaısha úl­gili sotty qalyptastyrý jónindegi ju­mystardy ońtaıly júrgizý maqsaty qoıylǵan.

Kelesi kezekte oblystyq sottyń bas­pasóz qyzmetinen alynǵan keıbir derek­terge kóz salsaq, 2020 jyldyń on aıynda taraptardyń tatýlasýyna baılanysty 133 qylmystyq, 959 azamattyq jáne 674 ákimshilik quqyq-buzýshylyq týraly is toqtatylǵanyn kóremiz. Sa­lys­tyrmaly túrde qa­rastyrǵanda bul jaqsy nátıje. Bú­gingi kúni sotqa deıingi tatýlastyrý resimderi qoǵam úshin oń mánge ıe qajetti qadam ekeni eshqandaı talas týǵyzbaıdy.

Damyǵan elder azamattarynyń sotqa sırek júginetini bizge de oı salyp jatsa, budan esh utylmas edik. Sotqa deıingi daýlardy sheshýdiń ártúrli tájirıbeleri men joldary bar ekeni málim. Damyǵan elder negizinen osyndaı formattarǵa arqa súıeıtini ańǵarylady. Ozyq táji­rıbeden úı­rengenniń eshqandaı jattyǵy bolmasa kerek. Nátıjesinde, búgingi tań­da elimizde sottan tys tatýlastyrý orta­lyqtary, bıler keńesteri men medıatorlar qaýymdastyǵy qurylǵany tek oń baǵaǵa laıyqty. Osy arqyly qa­ra­latyn daý-janjaldardyń deńgeıin tó­mendetýge jáne búgingi kúni sottarǵa tús­ken aýyr júktemeni jeńildetýge bola­tyny belgili. Joǵaryda aıtyl­ǵandaı Batys Qazaqstan oblysynda sot tóreliginiń jeti túıininiń biri re­tinde qarastyrylǵan tatýlastyrý men bitimgershilik aıasynyń keńeıe tús­keni bir mereı. Áıtse de adam ólimine qa­tysty asa aýyr qylmystyq isterdi ta­tý­lastyrý nemese bitimgershilik resimd­eri arqyly sheshý esh múmkin emes. Sondaı sátterde ádil sheshim alyp, adam taǵdyryn sheshý sottarǵa júk­telgen aýyr salmaqtyń biri bolyp qala bermek. Mundaı jaǵdaıda birinshi kezek­te sýdıa neni negizgi nazarǵa alýy kerek? Biz bul saýaldy Batys Qazaqstan oblystyq sotynyń tóraǵasy Rústem Myrzakárimulyna qoıǵan edik.

– Mundaı jaǵdaıda zańdy ári ádil úkim shyǵarý qylmystyq iske tóraǵalyq etýshi sýdıaǵa ońaıǵa túspeıdi. Ata-ba­balarymyzdyń «Bı tórttiń quly – bular adal eńbek, taza nıet, tereń oı jáne ádildik» degen tereń maǵynaly sózi bar. Osy qaǵıdatty basshylyqqa alǵan sýdıalar qatelese qoımasy kámil. Sondaı-aq Qylmystyq-prosestik kodekstiń 25-babynda: «Sýdıa dáleldemelerdi óziniń ishki senimi boıynsha baǵalaıdy. Bul rette ol zań men ar-ojdandy bas­shy­lyqqa alady» delingen. Buǵan «jeti ret ólshep, bir ret kes» degen dana hal­qymyzdyń naqylǵa bergisiz sózin de qosa aıtýǵa ábden bolady. Bir sózben aıt­qanda, asa aýyr qylmystyq ister boıynsha sheshim qabyldaý kezinde sýdıa­nyń oı júıesine, aqyly men sanasyna jáne ar-uıaty men júıkesine úlken salmaq túsedi.

Saýalymyzǵa osyndaı mándi de ma­ǵy­naly jaýap qaıtarǵan ol budan keıin bıylǵy jyly Azamattyq-proses­tik  kodekske de tıisti ózgerister men tolyqtyrýlar engi­zilip, munyń ózi sot júıesine ájep­táýir lep alyp kel­genin atap ótti. Jer­gilikti sottar­da sýdıalardyń arasynan sýdıa-tatýlastyrýshylar toby bekitilgeni ja­ńa­shyldyqtyń basty bir belgisi bol­maq. Bulardyń basty maqsaty medıasııa tártibi boıynsha bitimgershilik jasaýǵa bolatyn talap-aryzdardy sot­qa isti qabyldaǵanǵa deıin eki tarapty tatýlastyrýǵa qam-qareket jasap, me­dıa­tıvtik kelisimdi sot uıǵarymymen bekitý ekenin bildik. О́ńirde bul baǵytta oń nátıjeler bar ekeni de jaǵymdy jaıt. 

– Al daý men talas bitimgershilik resimderi men medıatıvtik kelisimder boıynsha sheshimin tappaýy da ábden múmkin emes pe? Sonda ne isteý kerek?

Bul saýalǵa Rústem Myrzakárimuly:

– Mundaı jaǵdaıda sýdıa taraptardan istiń sol sýdıanyń ózimen qaralýyna qarsy emestigin anyqtaıdy. Tıisinshe taraptar qarsy bolǵan jaǵdaıda talap qoıý aryzy basqa sýdıaǵa qaıta bó­linedi. Bitimgershilik resimin jasaý barysynda alynatyn dáleldemeler istiń máni boıynsha qaraıtyn sýdıaǵa tek taraptardyń qarsylyǵy bolmaǵan jaǵdaıda beriledi. Osy arada buryn mundaı talap kodekste bolmaǵanyn da aıta ketýge bolady dep, –  túsinik berdi.

Bıylǵy jyldyń qazan aıynyń so­ńynda ótkizilgen Qazaqstan sýdıala­rynyń VIII sezinde Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev sot júıe­siniń táýelsizdigi ekinshi basym baǵyt dep atap kórsetkeni málim. Osy bas­qosýda sot júıesi búgingi zamanaýı óz­­ge­risterden tys qalmaı onyń talap­taryna saı bolýǵa tıis ekendigi de aıtylǵan edi. Osy joǵary deńgeıge jetý úshin sot salasyndaǵy jetistikter men olqy­lyqtarǵa udaıy jan-jaqty ári tereń sarap­tamalar men taldaýlar jasap otyrýdyń tıgizer paıdasy mol desek qatelese qoımaspyz. Bul baǵytta eń aldy­­men halyqtyń oı-pikirleri men syn-eskert­­pelerine súıenýdiń orny aıryqsha. Batys Qazaqstan oblystyq sottary bul baǵyt­taǵy bastamaǵa jedel únqosýy qup­tar­lyq is.

Halyqqa birtaban jaqyn bolý úshin oblystyq sot­tardyń Instagram jáne Facebook paraq­shalary ashylǵan. Osy áleýmettik jeliler ar­qyly qa­ra­­paıym azamattardyń jergi­likti sot júıe­sinde bolyp jat­qan barlyq óz­geristermen tanysýyna múmkindik ja­sal­ǵan. Budan bólek oblystyq sottyń saı­tynda sotta ótki­zil­gen sharalar men qaral­ǵan ister bo­ıyn­sha baspasóz paraq­shalary júıeli túrde jarııalanyp otyrady.

Eń bastysy, búgingi kúni sot tóreli­giniń sapa­syn arttyrý – halyqtyń senimi men qur­metine ıe bolýdyń bas­ty joly ekeni keıingi kezde Batys Qazaqstan oblys­­tyq sottarynyń qyz­metinde aıqyn kóri­nis taba bastaǵany eleýli jaıt. Iá, qaı kezde de senim men qur­metke selkeý túspe­geni ıgi.

Batys Qazaqstan oblysy