Munaıly óńir múmkindigi

Investısııa – ıgergenge ıgilik

Ǵasyrdan astam merzimnen beri jeti qat jer astynan «qara altyn» óndi­re­tin óńir ekonomıkasy munaı-gaz óner­kásibimen tyǵyz baılanysty ekeni daý­­syz. Qazir elimizde óndiriletin munaı­dyń basym bóligi osy óńirdiń úle­sine tıedi. Oblys ákimi Mahambet Dos­mu­ham­be­tovtiń málimetinshe, bıylǵy on aıda ken oryndarynan 39,3 mln tonna munaı óndirildi. Bul – respýblıkada óndi­rilgen munaıdyń 55 paıyzy. Qaınar bulaq­taı «qara altynnyń» moldyǵymen tanylǵan Atyraýda ekonomıkanyń bar salasyn órkendetýdiń mol múmkindigi bar. Máselen, bul óńir ınvestısııa tartýda da kóshbasshylyq deńgeıden túsken emes. Buǵan naqty dálel retinde on aıda negizgi kapıtalǵa salynǵan ınvestısııa kó­le­miniń 2 trln 657 mlrd teńgeni qu­ra­ǵanyn keltirýge bolady. Qazir el ekonomıkasyna baǵyttalǵan ınvestısııada Atyraý oblysynyń úlesi – 28,2 paıyz.

– Bizdiń basty maqsatymyz – Mem­le­ket basshysynyń bıylǵy Jol­da­ýynda júktelgen mindetterdi tabysty júzege asyrý. Soǵan oraı Atyraý obly­syn­da ir­geli jumystar jasalyp jatyr. Ob­lys­­tyń jalpy óńirlik ónimi osy jyl­dyń qańtar-maýsymynda 3 trln 930 mlrd teńgeni qurady, – deıdi oblys ákimi Mahambet Dosmuhambetov.

Investısııany ıgerýdiń ıgiligi eko­no­­mıkany órge súıreıtin iri jobalardy iske asyrýǵa septigin tıgizip otyr. Sonyń qatarynda Jylyoı aýdanynda or­nalasqan «Teńiz» kenishinde keleshek ke­ńeıtý jobasymen úshinshi býyn zaýy­ty salynyp jatyr. Quny 45 mlrd dollarǵa baǵalanǵan joba ken ornynan óndiriletin munaı óndirý kólemin jylyna 12 mln tonnaǵa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Qazir atalǵan jobada 300-ge jýyq qazaqstandyq kompanııa tartyldy. О́ńirde koronavırýs ınfeksııasy tir­kelgenge deıin munda otandyq 45 adam ju­mys istese, qazir olardyń sany – 27 myń otandyq maman jumysshy isteıdi. Bul jobany 2023 jyly iske qosý jos­par­lanyp otyr.

El munaıshylary táýelsizdik alǵanǵa deıin tek qurlyqtan ǵana munaı óndirse, endi Kaspıı teńiziniń túbinen de «qara altyn» alýdy sátti jalǵastyryp keledi. Osy oraıda Kaspııdiń qazaqstandyq sektoryn ıgerýdiń sátti joba bolǵany dáleldendi. Bulaı deýimizdiń birneshe sebebi bar. Birinshiden, elimizge dál osy joba arqyly shetel ınvestısııasy tartyldy. Ekinshiden, qazaq jerindegi mu­naı qory eselep kóbeıdi. Úshinshiden, qa­zaqstandyq munaıshylardyń shetel­dik­termen básekeles bolatyndaı bilik­ti­ligi artty.

– Kaspıı teńiziniń qazaqstandyq sek­torynan alǵash munaı alynǵan ken orny – «Qashaǵan». Bul otandyq mu­naı-gaz ónerkásibindegi aýqymdy ári ma­ńyzdy joba bolýymen tarıhqa endi. Qazir «Qashaǵan» ken ornynan munaı óndirýdiń birinshi kezeńin keńeıtý júrip jatyr. Jobany iske asyrý kezeńi 2025 jyly aıaqtalady. Sonyń nátıjesinde teńiz tabanynan ónim óndirý kólemi 1,5 mln tonnaǵa artady. Al bıylǵy on aıda «Qashaǵannan» 12,7 mln tonna munaı óndirilip, byltyrǵyǵa sáıkes merzimdegi kórsetkishten 10 paıyzǵa artty, – dedi Mahambet Dosmuhambetov.

Qazir munaı-hımııa salasynda bir­qa­tar iri ınvestısııalyq joba júzege asy­rylýda. Sonyń qatarynda KPI kom­pa­nııasynyń polıpropılen jobasy bar. Eń iri polımer óndirisi jobasyna 2,6 mlrd AQSh dollary salyndy. Joba qurylysy kezeńinde 3000 jumys or­ny­nyń ashylýyna múmkindik berip otyr. Zaýyt 2021 jyly iske qosylǵan kezde 500 adam turaqty jumysqa tartylady.

Munaı quramynda túrli qospalar bar. Sonyń biri – ilespe gaz. Mundaı gaz «Qashaǵannan» óndirilgen munaı­da da kezdesedi. Sol sebepten, «GPS Invest­ment» JShS gaz óńdeý zaýyty­nyń qurylysyn júrgizýdi josparlap otyr. Oblys ákimi Mahambet Dosmu­ham­betovtiń aıtýynsha, bul jobaǵa 2021-2023 jyldar aralyǵynda 370 mlrd teńge ınvestısııa quıylady. Gaz óńdeý zaýyty iske qosylǵanda shetelge mu­­naıdy shıkizat kúıinde tasymaldaý kólemi azaıady. Bul munaı-hımııa ónimi óndi­risin jolǵa qoıýǵa yqpal etedi. Joba qurylysynda 2800, al ony iske qos­qan­nan keıin 600 jumys orny ashylady.

Agrokeshenge jasalǵan betburys

О́ńirde munaı-gaz ónerkásibimen qa­tar, aýyl sharýashylyǵyn órkendetýge de betburys baıqalady. Sońǵy bes jylda klımaty qataldaý óńirdiń agrosekto­ryn­da 19 mlrd teńgeni quraıtyn on joba 689 jumys ornynyń ashylýyna múm­kin­dik berdi.

– Atyraýda bıyl egistik kólemi 9300 gek­tardy qurap, ótken jylmen salys­tyr­ǵanda 4,5 paıyzǵa, odan alynǵan ónim 6 paıyzǵa ósti. Tutastaı alǵanda, ob­lystyń aýyl sharýashylyǵynda óndi­rilgen ónim kólemi 10 aıda 73 mlrd teń­ge­ni qurady. Ásirese, «Almaly qus», «Atyraý-Bódene», «Agro Felıks», «Kaspıı Lana» syndy kásiporyndar sa­lany eńselendirýge úles qosyp otyr. Bıyl aýyl sharýashylyǵy salasyna bıýdjetten 3,2 mlrd teńge bólindi. Al «Eńbek» baǵdarlamasy arqyly 1,2 mlrd teńge qarjy bólinip, 283 sýbektige nesıe berilip, 118 jumys orny ashyldy, – dedi Mahambet Dosmuhambetov. – Sharýa qojalyqtary jańa tehnologııany qoldana bastady. Qazir alystaǵy jaıylym ýchaskelerinde ornalasqan 327 shar­ýashylyq 392 kúnnen qýat alatyn panel men sý aıdaý sorǵysyn ın­ves­tı­sııalyq sýbsıdııalaý arqyly satyp aldy. Aýdan ortalyǵynan 100-200 sha­qyrym qashyqtaǵy sharýashylyqtar jel generatory men kún panelderiniń kóme­gimen elektr qýatyn paıdalanyp otyr.

Aldaǵy jyldary taǵy jeti joba iske qo­sylyp, 459 adam jumyspen qam­ty­la­dy. Jalpy quny 3,2 mlrd teńge ınvestısııa quıylatyn jobalar qatarynda qus etin óndirý, jemis aǵashyn ósirý, iri qarany bordaqylaý, asyl tuqymdy iri qara ósirý, jylyjaı bar. Qazir oblysta asyl tuqymdy mal ósiretin 33 shar­ýa­shylyq túlik túrin kóbeıtýge den qoı­dy. Sondaı-aq, «Atyraýda jasalǵan» brendimen shyǵarylatyn balyq ónimderi shet elderge tanyla bastady.

– Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes, balyq sharýashylyǵy salasyna úlken qoldaý kórsetilýde. Qa­zir oblys­ta 18 óndiristik kásiporyn ba­lyq aýlaýmen, ony óńdeýmen aınalysady. О́tken on aıda 7300 tonna balyq aýlandy. О́ńdelgen balyq ónimderiniń 81 paıyzy shetelderge eksporttaldy, – dedi óńir basshysy.

Kásipkerlikke – keń óris

Ákimniń málimetine súıensek, bıyl «Bıznesti qoldaý kartasy» aıasynda Atyraýda segiz jobany iske qosý jos­par­landy. Jalpy quny 15,8 mlrd teń­gege baǵalanǵan jobalar 660 jumys or­nyn qurýǵa yqpal etpek. Qazirdiń ózin­de «BEST MODULE» JShS-niń me­tall óńdeý zaýyty iske qosylyp, 40 jumys orny ashyldy. «MEKEN CHICKEN» JShS-nyń broıler ósirý fabrıkasyna 40 adamdy jumysqa tartý kózdelipti. Metall konstrýksııasyn óndirý sehy («Caspian Constractors Trust Atyrau», ashylatyn jumys ornynyń sany – 30). Keńeıtilgen polıpropılendi qap óndirisi zaýyty («Kashım» JShS, ashylatyn jumys orny – 350), Broı­ler balapanyn bordaqylaý qus fabrı­ka­synyń qurylysy («Buıyrǵyn» ÁKK, jumys orny sany – 40), ınfýzdyq eritindilerdi quıýǵa arnalǵan óndiris («Medstareksport» JShS, jumys orny – 50), as tuzyn óndirý zaýyty («Inder Tuz Company» JShS, jumys orny – 30) jyl sońyna deıin iske qosylmaq.

Sońǵy segiz jylda aýyl kásipker­le­ri­ne keń óris ashý maqsatyndaǵy «Bız­nes aımaq» óńirlik baǵdarlamasyna bıýd­jetten 3 mlrd teńge bólindi. Atal­ǵan baǵdarlamamen 513 joba qarjy­landyrylyp, 705 jańa jumys orny ashyldy. Qazir óńirde shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektileriniń sany 50 myńnan asyp, 127 myń adam jumyspen qam­tylyp otyr. Qaýipti indettiń tirke­lýine baılanysty 20 myń salyq tóleý­shi­ge 6 mlrd teńge kóleminde jeńildik berildi. Al memlekettik nysandarda orna­lasqan 204 shaǵyn jáne orta bıznes ókili jalǵa alý tóleminen bosatyldy.

Qurylys ındýstrııasynyń qarqyny joǵary

Qaýipti indetti juqtyrýshylar kóbi­rek tirkelgenmen, Atyraýda qurylys ındýs­trııasyndaǵy jumysqa kedergi kelgen joq. Jyl basynan beri bul salada atqarylǵan jumystyń kólemi 692 mlrd teńgeni qurady. Osy kezeńde 615 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berildi. Jańadan boı kótergen kommý­nal­dyq turǵyn úı qorynan 489 otbasy baspanamen qamtamasyz etildi. Bıyl 412 otbasy jańa baspanaǵa kóshi­rildi. Endi jyl sońyna deıin úsh jataq­ha­na­nyń turǵyndaryn kóshirý josparlanýda.

– «Nurly jol» memlekettik baǵdar­la­masy aıasynda «Aqtóbe – Atyraý –Reseı shekarasy» jolyn kúrdeli jóndeý ju­mys­tary jalǵasýda. Qazir «Maqat-Qandyaǵash» (330-458 shaqyrym) jáne «Atyraý-Reseı shekarasy» (648-893 shaqyrym) baǵytyndaǵy qurylys ju­mys­tary júrip jatyr. «Atyraý-Reseı shekarasy» jolyn qaıta jańǵyrtýǵa alty merdiger mekeme jumys isteýde. Jol jóndeý jumystaryna 1100 jumys­shy tartyldy. Onyń jergilikti jerden 300 adam bar, – dedi Mahambet Dos­muham­betov.

Sondaı-aq 5204 orynǵa arnalǵan 10 mekteptiń qurylysy salynyp jatyr. Apatty bir mekteptiń ornyna jańa bilim ordasy boı kóterdi. Endi jyldyń sońyna deıin taǵy tórt mekteptiń qury­ly­syn aıaqtaý josparlanyp otyr. Al bes nysan kelesi jyly paıdalanýǵa beriledi. Bıyl qurylysy bastalǵan 15 bal­a­baq­shanyń toǵyzy memlekettik-je­ke­­menshik seriktestik aıasynda qolǵa alyndy.

Atyraý oblysy