Aýyl sharýashylyǵy ǵylymdarynyń kandıdaty, Qorqyt ata atyndaǵy Qyzylorda ýnıversıtetiniń oqytýshysy, ǵalym Samalbek Qosan áńgimesin: «Bir kúni jataqhanada jatatyn stýdent sabaqqa kelmeı qaldy. Sebebin surastyrsam, chıpsy jep ýlanyp qalypty. Sodan esiktiń aldynda turyp, izdenýshilerdiń bárinen tańǵy asqa ne jegenin suraýǵa kóshtim. Sonda kózimniń jetkeni, stýdentterdiń 80-90 paıyzy sabaqqa nár tatpaı keledi. 1-par aıaqtalǵan soń býfetke júgirip chıpsy, kırıeshkı alady. Onyń qalaı daıyndalǵanyna bas qatyrmaıdy. Sońynda ýlanyp qalyp jatady. Osy oqıǵadan keıin balalar men jastardyń sol súıikti asyn nemen almastyrýǵa bolatynyn oılanyp júrdim», dep bastady.
Problemanyń sheshimin izdeýde ǵalym óziniń tájirıbesine súıenipti. Ol – «Balsheker» degen qaýynnyń jańa sortyn shyǵarǵan seleksıoner, BUU Eýropalyq-Ekonomıkalyq Komıssııasyna qaýyn standarttaryn ázirleıtin Ortalyq Azııadaǵy jumys tobyna múshe ári Qazaqstan boıynsha tóraǵasy. Halyqaralyq tájirıbesinen túıgeni, anyq kóz jetkizgeni – Qyzylorda oblysynda ósiriletin qanttylyǵy joǵary, kesh pisetin, qytyrlaq qaýyndar álemde esh jerde joq eken. Mine, osy bir tabıǵat ananyń bergen yrzyǵyn joǵarydaǵy mazalaǵan máseleni sheshýge paıdalanbaq boldy. О́z oıyn iske asyrý úshin arnaıy «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasyna óziniń josparyn jiberdi. Bıznes-jospary qoldaý taýyp, ǵalym baǵdarlama boıynsha 2,5 mln teńge kóleminde qaıtarymsyz qarajat aldy. Al josparyn ázirlep, ónimniń bir úlgisin jasaýǵa stýdentterin tartty. Sóıtip, izdenýshilerin de jańa iske baýlyp, paıdaly taǵam daıyndaýǵa ıkemdedi.
«Osy aqshaǵa ınfraqyzyl keptirgish shkaf satyp alamyn. Sodan soń óndiriske engizemiz. Sonymen qatar qaýynnan jasalatyn chıpsyǵa patent alý boıynsha jumystar júrgizilip jatyr. Tájirıbe júzinde chıpsy eki túrli formada kópshilikke usynylyp otyr. Qaýyn chıpsylaryn daıyndaý úsh kezeńnen turady. Aldymen pisken qaýyn muqııat tazalanyp, keıin juqa tilimderge kesiledi. Úshinshi kezeńinde daıyn bólikteri 12 saǵattan asa ýaqyt keptiriledi. Bastysy ónim – ekologııalyq turǵydan taza. Negizi stýdentterdiń rasıonyna otandyq ónimdi, tabıǵı taǵamdy engizip qana qoımaı, osy isimmen baqsha daqyldaryn ósirýmen aınalysatyn adamdardyń shabytyn oıatqym keledi. Odan da buryn barymyzdy baǵalaı bilsek eken. Sebebi qazir biz eń baǵaly, álemde eshbir jerde ósirilmeıtin, joıylyp bara jatqan sırek qaýyndardyń sortyn joǵaltyp alýdyń aldynda turmyz», dep qynjylady keıipkerimiz.
Kásipker-ǵalymnyń pikirinshe, qazirgi baqsha daqyldary men kókónisterin ósiretin sharýalardyń jaǵdaıy máz emes. Zııankestermen kúres pen sol joldaǵy kedergilerdiń ózi kóp qajyr-qaıratty qajet etedi. Onyń ústine osy ispen aınalysatyndar búginge deıin eski tehnologııalarmen jumys istep keledi. Mundaı jaǵdaıdy qalpyna keltirý úshin ǵalym birneshe ret baqsha daqylyn ósirýshilerdiń qaýymdastyǵyn quryp, atalǵan sharýlarǵa bólinetin sýbsıdııany qaıta qarap, olarǵa kishi tehnıkalardy berý keregin oblystyq atqaminerlerge birneshe márte aıtqan eken. Biraq áli esh qımyl baıqalmapty.
«Baqsha ósirýge yntasy zor, kóptegen qıyndyqqa qaramastan, otandyq ónimdi qoldaýǵa asyq, ultjandy azamattar barshylyq. О́z aınalamnan mundaı eńbekqor jandardy jıi jolyqtyramyn. Sol qaýyn egýden paıda tappaı, kerisinshe shyǵynǵa batyp jatsa da súıgen kásibin tastamaı júr. Mine, biz solardy qoldaýymyz qajet. Eger bul isti qazir qolǵa almasaq, qolda bardan aıyrylyp qalamyz. Búginde keremet, qaıtalanbaıtyn, nebir erekshe qaýynnyń sorttary bir-birimen býdandasyp ketti. Shynynda dabyl qaǵatyn jaǵdaı. Biraq budan da mańyzdysy aýyldaǵy kóp otbasynyń qaýyn egýden basqa kásibi joq. Bulaı kete berse, olar nápaqasynan aıyrylady», deıdi keıipkerimiz. Iá, kásipkerlikti tabys tabý úshin bastaıtyndar kóp, biraq janashyrlyqpen qolǵa alatyn Samalbek Qosan sekildi azamattar az.
Eńbekqor ǵalym jylyjaı jumystaryn da júıeli túrde qolǵa alǵan. Aıtalyq, ótken aıda keıipkerimiz jetekshilik etetin Qyzylorda qalasy T.Esetov atyndaǵy №264 mektep-lıseıdiń janynda shaǵyn jylyjaıda ósirilgen alǵashqy ónimdi jınady. Onda mektep ujymy, negizinen sol bıologtar teorııa men tájirıbeni ushtastyrý maqsatynda qııar ósiredi. Ǵalym jylyjaı jobasyn elimizdiń basqa da mektepterinde júzege asyrý qajet dep sanaıdy. Sebebi bul eń aldymen taqyrypty tereńirek túsinýge, ekinshi oqýshylardyń sabaqqa qyzyǵýshylyǵyn arttyryp, eńbekke baýlýǵa, úshinshi mektep ashanasyn tabıǵı ónimmen tolyqtyrýǵa septesedi.
