Qańtarylǵan qurylys, sendelgen salymshy kóp

Aqtaý qalalyq ákimdiginiń máli­metine súıensek, qala aýma­ǵyn­­da ruqsatnama qujattary rásim­delmeı jatyp qurylys jumys­­tary bastalyp ketken kóp qa­bat­ty turǵyn úıler bar. Mysa­ly, №19 «A» shaǵyn aýdanynda or­na­­lasqan «Samǵaý» turǵyn úı ke­sheni josparlaý jobasyna sáı­kes kelmeıdi, №20 shaǵyn aýdanda or­nalasqan «Gaýhar tas» degen úı avtoturaqtyń orynyna saly­nýda, sondaı-aq «Mahabbat» tur­ǵyn úı kesheni, №16 shaǵyn aýdan­da ornalasqan «Aısar» tur­ǵyn úı kesheni de daýly qury­lystardyń sanatynda.

– Mańǵystaý oblysy ákimi­niń qaýlysy negizinde tıis­ti ruqsat qujattaryn resimde­meı, qu­rylys-montajdaý jumys­taryn bastaǵan 15 kompanııaǵa qatysty ob­lystyq qala qurylysy jáne jer­di baqylaý basqarmasy tara­pynan qosymsha tekseris taǵa­ıyn­daldy. Aqtaý qalalyq sáý­let jáne qala qurylysy bólimi qala aýmaǵynda salynyp ja­t­qan ny­sandarǵa turaqty túrde monı­torıng júrgizedi, – deıdi Aqtaý qalalyq sáýlet jáne qala qurylysy bóliminiń basshysy Beknur Balıuly.

Onyń aıtýynsha, osy mo­nıtorıng barysynda belgi­li bolǵan, tıisti ruqsat qujat­taryn rásim­demesten bastalyp ketken qury­lys-montajdaý ju­mys­tary boıynsha, Mańǵystaý obly­synyń qala qurylysy jáne jerdi baqylaý basqarmasy 2018 jyly 66 ákimshilik is qozǵap, aıyp­pul saldy. 2019 jyly 130 ákim­shilik is qozǵalyp, biraz kom­pa­nııaǵa aıyppul salyndy. Bıyl 30 nysanǵa qatysty tekserý ju­mystaryn júrgizýge hat jol­dandy. Alaıda Memleket bas­shysy Q.Toqaevtyń byltyr jel­toq­san aıynda shyǵarylǵan № 229 Jarlyǵyna sáıkes, shaǵyn kásip­kerlik sýbektilerin tekserý toq­tatylýyna baılanysty, jol­danǵan hattardyń kópshi­ligine qatysty tekseris taǵaıyn­dal­mady.

Sonymen qatar Aqtaý qala­lyq sáýlet jáne qala qurylysy bólimi tarapynan, tıisti ruqsat qujatynsyz, ıaǵnı óz betinshe salynyp jatqan qurylys­tardy buzýǵa qatysty Qazaqstan Respýb­lı­kasy­nyń Azamattyq kodeksiniń 244-baby boıynsha 2019 jyly – 14, al 2020 jyly – 9 talap aryz joldandy. Alaı­da sot organdary tarapynan bul talap aryzdardyń basym bóligi qanaǵat­tandyrylmady.

«Zańsyz» nemese «qujattary resim­delmegen» degen uǵymdy anyqtaý qıyn­nyń qıyny. Úı salý úshin kásipker jerdi ákimdikten alady. О́zge bireýden satyp alǵannyń ózinde úı salýǵa ruqsat alý úshin de talaı esikti tozdyrýyna týra keledi. Barlyq baspaldaqtan ótip, jumysty bastaǵan kezde, ıaǵnı bolary bolǵan tusta «zańsyzdyqtar» qaıdan shyǵa keledi?

Bıyl Aqtaý qalasy aýmaǵynda qu­ry­lys mekemeleriniń jeke qarajaty esebinen jalpy sany 61 kóp páterli tur­ǵyn úı salynyp jatyr. Qurylys ny­san­dary qanshalyqty kóp bolsa, olar­ǵa qatysty daý da jetkilikti. Aı­ta­lyq, «Gaýhar tas» turǵyn úı ke­sheni­ne qatysty áńgime jeldeı esýde. «Gaýhar tasty» №20 shaǵyn aýdanda «Tas­temir LTD» JShS salyp jatyr. О́z betin­she salyp jatqan kompanııa tapsy­rys berýshi «Mańǵystaý oblysynyń qala qu­rylysy jáne jerdi baqylaý basqar­masy» MM tarapynan, QR ÁQBtK 316-babynyń 1-bóligi, 321-baby jáne 463-babynyń 1-bóligimen ákimshilik jaýapkershilikke tartyldy.

Sonymen qatar Aqtaý qala­lyq sáý­let jáne qala qury­lysy bólimi tara­­py­nan Mań­ǵystaý oblysynyń ma­man­­­dan­dyrylǵan aýdanaralyq eko­no­mıkalyq sotyna atalǵan zańsyz qury­lysty buzý boıynsha joldanǵan talap aryzdyń negizinde azamattyq is qozǵalyp, biraq qanaǵattandyrylmaı qalǵan bolatyn. Atalǵan sot sheshimine ákimdik tarapynan Mańǵystaý oblystyq sotyna apellıasııalyq shaǵym jiberilip, sot alqasy tarapynan shaǵym taǵy da qanaǵattandyrylma­dy. Osyǵan oraı tapsyrys berý­shi Ulttyq ekonomıka mınıstri­niń «Qurylys salasyndaǵy qu­rylys salýdy uıymdastyrý jáne ruqsat berý rásimderi­nen ótý qaǵıda­laryn bekitý týraly» buıryǵyna sáı­kes, Aqtaý qalalyq sáýlet jáne qala qury­lysy bóliminen joba­laýǵa arnalǵan sáý­let-jos­parlaý tapsyrmasyn alyp, tur­ǵyn úı kesheniniń nobaılyq jobasy kelisimdeldi. Alaıda Mańǵystaý oblyst­yq polısııa departamenti 2020 jylǵy 16 qyrkúıekte «Gaýhar tas» TÚK úleskerleriniń ótinishi boıynsha Qylmystyq kodekstiń 190-baby (asa iri mólsherde jasalǵan alaıaqtyq) boıynsha sotqa deıingi tergeýdi bastaǵandyǵy habarlandy. Artynsha polısııa depar­tamenti «Tastemir LTD» JShS basshysyn tutqyndap, ýaqytsha ustaý ızolıatoryna qamady. Qazirgi ýaqytta is boıyn­sha jedel-tergeý is-sharalary júr­gizilýde. Tergeý barysy Mań­ǵys­taý oblysynyń Polısııa de­par­tamenti bas­shylyǵynyń ba­qylaýynda. Máse­leniń mán-jaıyn, istiń aq-qarasyn tergeý barysy anyqtaıdy.

Bul Aqtaý qalasynda turǵyn úı qurylysy salasyndaǵy bylyq-shylyq­tyń kóp eken­diginiń bir ǵana kórinisi. №19 «A» shaǵyn aýdanda №32 jer ýchaskesinde júrgizilip jatqan «Samǵaý» turǵyn úı kesheniniń de basy daýdan arylar emes. Jer telimi bastapqyda shaǵyn aýdannyń bekitilgen egjeı-tegjeıli josparlaý jobasyna sáıkes aýksıon arqyly jeke tulǵaǵa ákimshilik ǵımaratyn salý úshin satylǵan. Alaıda «Grand Story AST» kompanııa­sy qurylys salýǵa ruq­sat qujattaryn resimdemesten jáne de bekitilgen jobadan aýytqyp, tur­­ǵyn úı salýǵa kirisip ketti. Oǵan qa­tys­ty oblystyq qala qurylysy jáne jerdi baqylaý basqarmasy hat­tama toltyryp, aıyppul salýǵa máj­búr boldy. Sondaı-aq Aqtaý qala­lyq sáýlet jáne qala qurylysy bólimi de Mańǵystaý oblysynyń maman­dan­­dyrylǵan aýdanaralyq ekonomı­kalyq sotyna, atalǵan zańsyz qury­lysty buzý boıynsha joldanǵan talap aryzdyń negizinde, azamattyq is qaralyp, qanaǵattandyrylmady. Odan ári Mańǵystaý oblystyq soty­­na apellıasııalyq shaǵym túsi­rilip, ol jer de birinshi ıns­tan­sııalyq sot sheshi­min óz­gerissiz qaldyrdy. Ári qaraı serik­testik tarapynan atalǵan jer ýchaske­siniń nysanaly maq­satyn turǵyn úı etip ózger­tip berýden bas tartý týraly, Aqtaý qalasy ákimdiginiń qaý­lysyn zańsyz dep taný týraly Mańǵystaý obly­synyń ma­man­dandyrylǵan aýdan­ara­lyq ekonomıkalyq sotyna talap aryz berilip, bul joly shaǵym qana­ǵat­tandyryldy. Bul eki aralyqta basy daýǵa qalyp, sotqa súırelgen keshen­ge 50 adam salymshy bolyp, qara­jatyn salyp úlgergen eken. Eki ortada qal­tasyndaǵy baryn baspana alýǵa jumsaǵan qarapaıym úleskerler zardap shekti.

Mundaı kep «Aısar» turǵyn úı kesheni basynda da bar. Aqtaýdaǵy №16 shaǵyn aýdan №15/2 jer ýchaskesinde óz betinshe salynyp jatqan «Aısar» turǵyn-úı keshenine de qatysty. «Aqtaý qalalyq sáýlet jáne qala qurylysy bólimi de atalǵan zańsyz qurylysty buzý úshin Mańǵystaý oblysynyń ma­man­dandyrylǵan aýdanaralyq ekono­mıkalyq sotyna talap aryz joldady.

Qart Kaspııdiń jaǵasyn­daǵy shahar­dan páter alýdy armandap qomaq­ty qarjy salǵan úleskerlerdi kúndiz kúl­kiden, túnde uıqydan aıyrǵan taǵy bir qurylys – «Qazaqmetall» JShS-na qarasty «B Group» turǵyn úı kesheniniń bir bóligi. Bul jerde de úlken másele bar. Quryltaıshy kásipkerler men ákimdiktiń arasynda ańtarylsa, aqshasy tólengen úıine kirý arman bolǵan jurt kimge senerin, kimnen kómek alaryn bilmeı dal. Al ákimdiktegiler bolsa bul keshenniń jumysymen aınalysyp jatqanyn aıtty.

Kórip otyrǵanymyzdaı, alaqandaı Aqtaýda zańsyz qurylys nysandary kóp. Oǵan qarajatyn salyp san soqqan salymshylardyń qarasy tipti de qalyń. Túptep kelgende, kinárat zańsyzdyqqa jol bergen ákimdikterge tireledi. Árıne, kóp qabatty turǵyn úı salý – kez kelgen kásipker táýekel ete bermeıtin asa kúrdeli jumys. Al ol iske zańsyzdyq ara­lasqan kezde «mysyq pen tyshqan» atty erteginiń keıipkerleri sekildi, biri qurylys salyp, ekinshisi buzýdyń qamyn kúıttep, eki ortada topyrlap júrgen salymshylar ádildik izdep júgirip júrgen jaıy bar.

– О́kinishke qaraı, qalada zańsyz salynyp jatqan bir­neshe úı bar. Turǵyndar­dyń aqsha­syn alyp, endi úıdi sa­lyp bitire almaı jatyr. Qarjy salǵan azamattar aryz jazýy kerek. Keıin quqyq qorǵaý organ­dary qurylys salyp jat­qan mekemeniń basshylaryn tekseredi. Sodan keıin tıisti sharalardy qabyldaıdy. Biz ákimshilik tarapynan beı-jaı qalmaımyz. Bul másele qazir tikeleı oblys ákiminiń baqylaýda tur. Aldaǵy ýaqytta zań­syz qurylys júrip jatsa, olar­dy toqtatamyz. Bul jerde qury­lys mekemelerimen ǵana emes, jarnama beretin kompanııa­larmen de aınalysamyz. Eger zańsyz qurylys bolsa, olarǵa jarnama berilmesin degen tapsyrma bar, – deıdi bul jaıyn­da Aqtaý qala­synyń ákimi N.Qı­ly­baı. Ákimdik endi esin jıǵan­daı, áýel basynda beıjaı qar­amasa másele týyndamas edi ǵoı!

Aqtaý qalalyq sáýlet jáne qala qurylysy bóliminiń basshysy B.Balı­ulynyń aıtýyn­sha, qala turǵyndaryna úlestik qaty­sý tártibin túsindirý maq­satynda ákimdiktiń áleýmettik jeli­lerdegi resmı paraqshalaryna 40-tan astam habarlama men vıdeorolıkter ja­rııa­lanypty.

– Sondaı-aq qala aýmaǵynda orna­lasqan 5 bılbordqa jadynama ilindi jáne birneshe ret qalalyq ákimdikte, halyqqa qyzmet kórsetý jáne de quqyq qorǵaý qyzmetterin kórsetý orta­­lyq­tarynda ashyq esik kún­deri de ótkizildi. Qala aýma­ǵyn­da jarnama qyzmetimen aınaly­satyn In Aktau, Lada, Týmba, Krisha.kz sııaqty mekemelerge qurylysy aıaqtalmaǵan turǵyn úılerdi jarnamalaýdy toqtatý kerektigin aıtyp hat jolda­­dyq. Turǵyndardan atalǵan jar­­namalarǵa aldanyp qal­maýyn, qara­jat salmaýyn su­raı­­myz, – deıdi ol. Aqpa­rattyq ju­mys­tyń, túsindirý, aldyn alý ju­mys­tarynyń júrgizilgeni durys, árıne. Biraq kez kelgen is nátı­jesimen ólshenbeýshi me edi?! Al nátıje kóńil kónshitpeı tur.

Qurylystyń zańsyzdyǵy, salymshy­nyń san soǵýy – bir másele bolsa, salyn­ǵan úılerdiń bári birdeı sapa jaǵynan súısinte bermeıtindigi taǵy bar. Aqtaýda nóser jaýǵanda sýǵa ketip jatqan da sý jańa úıler, arnaıy kárizdik qubyr júıeleri durys salynbaı, qoıylǵan ydysy qoqysqa tolǵan kezde shıkiligi shyqqan da sol sońǵy salynǵan úıler. Jer telimderin berý tártibindegi ala-qulalyq, ınfraqurylym salýdaǵy salǵyrttyq týraly máselege kelgende salany jetik biletin mamandar aıtarǵa sóz tappaı kúıinedi...

Mańǵystaý oblysy