2013 jylǵy 18 qyrkúıek, Astana qalasy
Áleýmettik-ekonomıkalyq damý áleýeti tómen, orta jáne joǵary aýyldyq eldi mekenderdi anyqtaýǵa arnalǵan ólshemderdi bekitý týraly
Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2011 jylǵy 18 shildedegi № 817 qaýlysymen bekitilgen Jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryna qatysatyn adamdardyń utqyrlyǵyn arttyrýǵa járdemdesý jáne olarǵa memlekettik qoldaý sharalaryn kórsetý qaǵıdalarynyń 35-tarmaǵyna sáıkes buıyramyn:
1. Qosa berilip otyrǵan áleýmettik-ekonomıkalyq damý áleýeti tómen, orta jáne joǵary aýyldyq eldi mekenderdi anyqtaýǵa arnalǵan ólshemder bekitilsin.
2. Jergilikti ózin-ózi basqarýdy, aýyldyq jáne shekara mańy aýmaqtaryn damytý departamenti áleýeti tómen, orta jáne joǵary aýyldyq eldi mekenderdiń tizbesin ýaqtyly kelisý jóninde qajetti sharalar qabyldasyn.
3. Jergilikti ózin-ózi basqarýdy, aýyldyq jáne shekara mańy aýmaqtaryn damytý departamenti:
1) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkelýin;
2) osy buıryqtyń Qazaqstan Respýblıkasy Ádilet mınıstrliginde memlekettik tirkeýden ótkennen keıin resmı jarııalanýyn qamtamasyz etsin.
4. Qazaqstan Respýblıkasynyń Aýyl sharýashylyǵy mınıstriniń 2011 jylǵy 28 shildedegi № 28-2/430 jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Ekonomıkalyq damý jáne saýda mınıstri mindetin atqarýshynyń 2011 jylǵy 28 shildedegi № 225 «Ekonomıkalyq áleýeti tómen jáne joǵary aýyldyq eldi mekenderdi anyqtaýǵa arnalǵan ólshemderdi bekitý týraly» birlesken buıryǵynyń kúshi joıyldy dep tanylsyn (Normatıvtik quqyqtyq aktilerdi memlekettik tirkeý tiziliminde № 7108 tirkelgen, 2011 jylǵy 23 tamyzdaǵy № 267 (26688) «Kazahstanskaıa pravda» gazetinde jarııalanǵan).
5. Osy buıryqtyń oryndalýyn baqylaý Qazaqstan Respýblıkasy О́ńirlik damý vıse-mınıstri S. M. Jumanǵarınge júktelsin.
6. Osy buıryq alǵashqy resmı jarııalanǵannan keıin kúntizbelik on kún ótken soń qoldanysqa engiziledi.
Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary –
Qazaqstan Respýblıkasy О́ńirlik damý mınıstri B.SAǴYNTAEV.
Qazaqstan Respýblıkasy Premer-Mınıstriniń birinshi orynbasary –
Qazaqstan Respýblıkasy О́ńirlik damý mınıstriniń
2013 jylǵy 18 qyrkúıektegi № 235/NQ buıryǵymen bekitilgen
Áleýmettik-ekonomıkalyq damý áleýeti tómen, orta jáne joǵary
aýyldyq eldi mekenderdi anyqtaýǵa arnalǵan ólshemder
Jikteý faktorlary О́lshem birligi Shekti mánder Kórsetkishter
1. Ekonomıkalyq blok 50
Topyraqtyń qunarlylyǵy Bonıtet baly >45 6
>25-45 4
15-25 2
<15 0
О́tkizý naryqtarynan qashyqtyq dárejesi Aýyldyq eldi mekenderinen aýdan ortalyǵyna, t/j stansııasyna, taıaýdaǵy qalaǵa deıingi ara qashyqtyq, km <=20 5
>20-60 4
>60-100 2
>100 0
Kásipkerlik belsendiligi Iri (bazalyq) kásiporynnyń bolýy Bar 4
Joq 0
Aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeýdi damytý Bar >4 3
2-4 2
1 1
Joq 0 0
Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasymen qamtamasyz etilýi 1) 100 ga egistikke shaqqandaǵy traktorlar > 0,5 4
0,4 – 0,5 3
0,2 – <0,4 2
<0,2 0
2) 100 ga egistikke shaqqandaǵy kombaındar > 0,3 4
0,2 – 0,3 3
0,1 – <0,2 2
<0,1 0
Irrıgasııalyq (sýarmaly) júıelerdi paıdalaný Bar jáne paıdalanylady 3
Bar jáne paıdalanylmaıdy 1
Joq 0
Egistik Egistiktiń alqaby, ga > 10 000 5
5 000 – 10 000 3
1 000 – 5 000 2
1 000 deıin 1
Jaıylymdar 1) Tabıǵı jaıylymdardyń bolýy, ga > 10000 4
5 000 – 10 000 3
1000 – 5 000 2
do 1000 1
2) Azyqtyq daqyldar egisiniń (egilgen) bolýy, ga > 3000 5
1 000 – 3 000 4
1 000 deıin 2
Mal sharýashylyǵy Aýyl sharýashylyǵy maldary (shartty bas), onyń ishinde:
1) asyl tuqymdy mal > 1000 4
500 – 1000 3
500 deıin 2
2) asyl tuqymdy emes mal > 3000 3
1000 – 3000 2
1000 deıin 1
2. Injenerlik-ınfraqurylymdyq blok 25
Sýmen jabdyqtaý Ortalyqtandyrylǵan (sý qubyry) 5
Ortalyqtandyrylmaǵan 3
Tasymaldy sý 0
Jol Qatty jabyn, aýdan ortalyǵyna deıin joldyń uzyndyǵy % 100 5
>= 75 - 100 4
> = 50 - 75 3
< 50 1
Gazben qamtý Tabıǵı gazben qamtamasyz etilgen 5
Suıytylǵan gazben qamtamasyz etilýi (ballonda) 2
Gazdandyrylmaǵan 0
Elektr energııasy Elektr energııasymen qamtamasyz etilgen 5
Elektr energııasymen qamtamasyz etilmegen 0
Baılanys (telefon) Bar: 20 nómirden asady nemese ATS 5
1-den 20 nómirge deıin 2
- 1 nómir 1
Baılanys joq 0
3. Áleýmettik blok 25
Halyqtyń sany Halyqtyń shoǵyrlanýy, adam > 5 000 5
1 000 – 5 000 4
500 – 1 000 3
50 – 500 2
50 deıin 0
Mektepter Mektepterdiń bar bolýy jáne olardyń normalarǵa sáıkestigi 5
Mektepterdiń bar bolýy, biraq normalarǵa sáıkes kelmeýi 3
Mektepteri joq, jaqyn aradaǵy mektepke deıingi araqashyqtyq keminde 3 km 1
Mektepteri joq, jaqyn aradaǵy mektepke deıingi araqashyqtyq 3 km asady 0
Mektepke deıin mekemelerdiń bolýy Balabaqsha 4
Shaǵyn-ortalyqtar 2
Joq 0
Densaýlyq saqtaý* Mekemelerdiń bar bolýy jáne olardyń normalarǵa sáıkestigi 5
Mekemelerdiń bar bolýy, biraq normalarǵa sáıkes kelmeýi 3
Medısınalyq mekemeleri joq 0
Jumyspen qamtý** Eńbekke qabiletti 100 adamǵa shaqqandaǵy jumyspen qamtylǵan adamdar sany >=oblystyq ortasha kórsetkish 4
< oblystyq ortasha kórsetkish 0
Kedeılik ** Eldi mekenderdiń 100 turǵynyna shaqqandaǵy ataýly áleýmettik kómek alatyn adamdar sany <= oblystyq ortasha kórsetkish 2
> oblystyq ortasha kórsetkish 0
4. Ekologııalyq blok
Radıasııalyq aıasy mkZv/ch <0,3 1
>0,3 0
Aýyz sýdyń sapasy Sýdaǵy jalpy mıneraldyq (qurǵaq qaldyǵy)
(g/lıtr) 1,5 deıin 1
1,5 - 2 0,75
>2-3 0,25
>3 0
Balldar Jıyny 100
Damý áleýeti joǵary aýyldyq eldi mekender 70 - 100
Damý áleýeti ortasha aýyldyq eldi mekender 35 - 69
Damý áleýeti tómen aýyldyq eldi mekender 1 - 34
* – Birneshe densaýlyq saqtaý nysandary nemese mektepke deıin mekemeler bolǵan jaǵdaıda, esepteý kezinde nysan onyń mańyzdylyǵy dárejesi boıynsha qabyldanady;
** – Taldanyp otyrǵan faktordyń ortasha oblystyq kórsetkishpen araqatynasy arqyly esepteledi.
Áleýmettik-ekonomıkalyq damý áleýeti tómen, orta jáne joǵary aýyldyq eldi mekenderdi anyqtaýǵa arnalǵan ólshemder, osy ólshemderge qosymshaǵa sáıkes áleýmettik-ekonomıkalyq damý áleýeti tómen, orta jáne joǵary aýyldyq eldi mekenderdi anyqtaýǵa arnalǵan Nusqaýlyqqa sáıkes esepteledi.
Áleýmettik-ekonomıkalyq damý áleýeti tómen, orta jáne joǵary
aýyldyq eldi mekenderdi anyqtaýǵa arnalǵan ólshemderge qosymsha
Áleýmettik-ekonomıkalyq damý áleýeti tómen, orta jáne joǵary
aýyldyq eldi mekenderdi anyqtaýǵa arnalǵan nusqaýlyq
1. Jalpy erejeler
1. Áleýmettik-ekonomıkalyq damý áleýeti tómen, orta jáne joǵary aýyldyq eldi mekenderdi (budan ári - AEM) anyqtaýǵa arnalǵan nusqaýlyq (budan ári - Nusqaýlyq) Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2011 jylǵy 18 shildedegi № 817 qaýlysymen bekitilgen Jumyspen qamtýǵa járdemdesýdiń belsendi sharalaryna qatysatyn adamdardyń utqyrlyǵyn arttyrýǵa járdemdesý jáne olarǵa memlekettik qoldaý sharalaryn kórsetý qaǵıdalarynyń 35-tarmaǵyna sáıkes ázirlengen.
2. Nusqaýlyqty AEM áleýmettik-ekonomıkalyq damý deńgeıin keshendi baǵalaýdy júzege asyrý, turǵyndardyń ómir súrý jaǵdaılaryn jaqsartý maqsatynda olardyń áleýetin aıqyndaý, sondaı-aq jergilikti atqarýshy organdar tıisti aýmaqtardyń eldi mekenderin odan ári damytý máseleleri boıynsha basqarýshylyq sheshimderdi daıyndaýy kezinde paıdalaný úshin arnalǵan.
3. Nusqaýlyqty jergilikti atqarýshy organdarymen anyqtaıtyndyǵyn áleýmettik-ekonomıkalyq damý áleýeti tómen, orta jáne joǵary aýyldyq eldi mekenderdi jikteý faktorlary belgileıdi.
2. Aqparat kózderi
4. Qazaqstan Respýblıkasynyń AEM áleýmettik-ekonomıkalyq damý deńgeıine keshendi baǵalaý júrgizý úshin:
1) jalpymemlekettik statıstıkalyq baıqaýlardyń derekteri;
2) jergilikti atqarýshy organdardan, mınıstrlikterden, agenttikter men vedomstvolardan alynǵan aqparat;
3) vedomstvolyq statıstıkalyq baıqaýlardyń derekteri;
4) áleýmettik saýalnamalardyń nátıjeleri aqparat kózderi bolyp tabylady.
3. Áleýmettik-ekonomıkalyq damý áleýeti tómen, orta jáne joǵary
aýyldyq eldi mekenderdi anyqtaý ólshemderi
5. AEM áleýetin jáne olardyń perspektıvalyǵyn baǵalaıtyn mańyzdy jikteý faktorlary retinde 22 jıyntyq kórsetkishti qamtıtyn ólshemderdiń 4 toby: ekonomıkalyq, ınjenerlik-ınfraqurylymdyq, áleýmettik jáne ekologııalyq ólshemder aıqyndalǵan.
6. AEM áleýetin baǵalaý kezinde ekonomıkalyq damýdyń basymdyqtaryn eskere otyryp, kórsetkishterdiń árqaısysyna baldardyń jıyntyq sany somasynda olardyń mańyzdylyǵyn sıpattaıtyn salmaq belgilendi. Ekonomıkalyq blok kórsetkishteriniń salmaǵy eń úlken – eń úlken jıyntyq baly 50, ınjenerlik-ınfraqurylymdyq jáne áleýmettik bloktardyń kórsetkishteri 25-ten aspaıdy. AEM-niń damý deńgeıine ekologııalyq bloktyń áseri túzetý koeffısıentteri arqyly baǵalanady, olarǵa alǵashqy úsh blok boıynsha alynǵan baldar kóbeıtiledi.
7. Ekonomıkalyq bloktyń jikteý faktorlary:
1) topyraqtyń qunarlylyǵy – 6 ball. Topyraqtyń sapasy men áleýetti qunarlylyǵyn máni 1-den 100-ge deıin bolýy múmkin bonıtet baldarynda kórinis tabatyn egistiktiń bonıtırovkasy sıpattaıdy. Kórsetkishtiń shekti mánderi Jer resýrstaryn basqarý jónindegi komıtetiniń derekterine sáıkes belgilengen jáne topyraq qabatynyń sapasynyń «15 baldan tómen» kórsetkishinen respýblıkadaǵy «45 baldan joǵary» eń úlken kórsetkishke deıingi gradasııasyn kózdeıdi;
2) ótkizý naryqtarynan qashyqtyq dárejesi – 5 ball. AEM-nen aýdan ortalyǵyna, temir jol stansııasyna, qalaǵa deıingi ara qashyqtyqty ótkizý naryqtarynyń qoljetimdiligi kórsetkishi úshin negiz retinde paıdalanýǵa bolady. Tómengi mán retinde 20 kılometrge teń jáne kem, 5 balǵa baǵalanǵan araqashyqtyq qabyldanǵan. Qadamnyń mólsheri 40 km quraıdy, al kórsetkishtiń eń tómen shekti máni retinde 100 kılometrge teń jáne artyq araqashyqtyq qabyldanǵan;
3) kásipkerlik belsendilik – 4 ball. Bul kórsetkish zańdy tulǵa (AQ, JShS, iri ShQ jáne t.b.) nysanynda tirkelgen iri (bazalyq) kásiporynnyń bolýymen sıpattalady, onda aýyldyq eldi mekenniń turǵyndarynyń eleýli nemese negizgi bóligi jumyspen qamtylǵan bolýy kerek, osyǵan baılanysty ol halyqty jumyspen qamtýǵa belgili túrde áser etedi. Iri (bazalyq) kásiporynnyń negizgi ólshemderiniń biri naqty aýyldyń áleýmettik-ekonomıkalyq damýyna belsendi aralasýy bolyp tabylady;
4) aýyl sharýashylyǵy ónimderin qaıta óńdeýdi damytý – 3 ball. Tıisti aýmaqta qosylǵan qunnyń ósý múmkindikterin sıpattaıdy jáne aýyl sharýashylyǵy jáne basqa da ónimderin qaıta óńdeý obektileriniń bolýymen anyqtalady. Kórsetkishtiń shekti mánderi bir AEM-de 0-den 4-ke jáne odan asatyn qaıta óńdeýshi sehqa deıin túrlenedi;
5) aýyl sharýashylyǵy tehnıkasymen qamtamasyz etilýi – 8 ball. Eki kórsetkishke bólinedi: 100 ga egistikke keletin traktorlardyń sany jáne 100 ga egistikke keletin kombaındardyń sany. Shekti mánderdiń mólsheri 0,2-den 0,5-ke (0,3) jáne odan asatyn traktorǵa (kombaınǵa) deıin túrlenedi;
6) ırrıgasııalyq (sýarmaly) júıelerdi paıdalaný – 3 ball. Sýarmaly egin sharýashylyǵyn damytý jónindegi múmkindikter ırrıgasııalyq júıelerdiń bolýy men paıdalanylýyn kórsetedi. Sýarylatyn jerler jaıylymdarǵa qaraǵanda aýyl halqynyń edáýir kóp mólsherine tabysty qamtamasyz ete alady. Irrıgasııalyq júıeler bar jáne olardy paıdalanylatyn aýmaqtar 3 balmen, al joqtary – 0 balmen baǵalanady;
7) egistik – 5 ball. Egin sharýashylyǵyn damytý múmkindikterin anyqtaıdy. Shekti mánderi aýylsharýashylyǵy alqabynyń alańyna baılanysty anyqtalady. Kórsetkishtiń shekti mánderi bir AEM-de 0-den 10 000-ǵa jáne odan asatyn gektarlarǵa deıin túrlenedi;
8) jaıylymdar – 9 ball, eki kórsetkishke bólinedi:
tabıǵı jaıylymdardyń bolýy – 4 ball, shekti mánderi alańǵa baılanysty anyqtalady jáne bir AEM-de 0-den 10 000-ǵa jáne odan asatyn gektarǵa deıin túrlenedi;
azyqtyq daqyldar egisiniń (egilgen) bolýy – 5 ball, joǵary proteındi azyqty alýmen anyqtalady, mal sharýashylyǵynyń ónimdiligin arttyrýǵa sebep bolady. Shekti mánderi alańyna baılanysty anyqtalady jáne bir AEM-de 0-den 3 000-ǵa jáne asatyn gektarǵa deıin túrlenedi;
9) mal sharýashylyǵy – 7 ball. AEM-de aýylsharýashylyǵy maldarynyń bolýyn sıpattaıdy jáne eki kórsetkishke bólinedi:
asyl tuqymdy mal – 4 ball, genetıkalyq áleýeti joǵary maldy ósirýge, olardy saqtaýǵa jáne kóbeıtýge baǵyttalǵan tuqymdyq jumys júıesimen qamtylǵan mal sharýashylyǵynyń salasy. Shekti mánderi bir AEM-de 0-den 1 000-ǵa deıin jáne odan asatyn shartty baspen anyqtalady. Asyl tuqymdy mal sharýashylyǵynyń ónimderi joǵary qosylǵan qunmen erekshelenedi;
asyl tuqymdy emes mal – 3 ball, shekti mánderi bir AEM-de 0-den 3 000-ǵa deıin jáne odan asatyn shartty baspen anyqtalady.
Osy kórsetkishter túzetý koeffısıentterine kóbeıtý jolymen (IQM – 0,8; qoılar jáne eshkiler – 0,1; shoshqalar – 0,3; jylqylar – 1,0; túıeler – 1,0.) «shartty baspen» ólshenedi;
8. Injenerlik-ınfraqurylymdyq bloktyń jikteý faktorlary:
1) sýmen jabdyqtaý – 5 ball. Sýmen jabdyqtaý júıesiniń jaı-kúıin baǵalaý halyq tutynýy úshin sýdyń qandaı kózderden alynatyndyǵy boıynsha júrgiziledi. Ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtalǵan (sý qubyry) AEM-niń, ortalyqtandyrylmaǵan sýmen jabdyqtalǵan (sý taratý pýnktinen, uńǵymalardan, qudyqtardan, sý tazartý qondyrǵylary bar nemese joq jer betindegi kózderden) jáne tasymaldy sýdy paıdalanatyn AEM-ge qaraǵanda, jaǵdaıy jaqsy bolady. Sýmen jabdyqtaý júıesi boıynsha mánderdiń mólsheri ortalyqtandyrylǵan sýmen jabdyqtalǵan (sý qubyry) AEM-de 5 baldan tasymaldy sýdy paıdalanatyn AEM-de 0 balǵa deıin túrlenedi;
2) jol – 5 ball. Jol ınfraqurylymyn baǵalaý úshin AEM-nen aýdan ortalyǵyna deıingi qatty jabyny bar avtokólik joldarynyń paıyzy qabyldandy. Shekti mánderi qatty jabyny bar 100% bolyp, odan ári qadamdyq máni 25%-ben anyqtalady.
3) gazben jabdyqtaý – 5 ball, halyqtyń turmys deńgeıin sıpattaıtyn ınfraqurylymdy damytýdyń kórsetkishi. AEM-di tabıǵı gazben gazdandyrý – 5 ball, suıytylǵan gazben qamtamasyz etý (ballonda) – 2 ball jáne gazben jabdyqtalmaǵan – 0 ball osy kórsetkishti anyqtaıtyn shekti mánder bolyp tabylady;
4) elektr energııasy – 5 ball. Halyqtyń turmys deńgeıiniń jáne aýmaqtyń ekonomıkalyq belsendiliginiń mańyzdy kórsetkishi. Shekti mánder AEM-niń elektr energııasymen qamtamasyz etilgenimen nemese qamtamasyz etilmegenimen anyqtalady;
5) baılanys (telefondyq) – 5 ball. AEM-di telefondandyrý deńgeıimen anyqtalady. Kórsetkishtiń shekti máni abonenttik jeliniń tyǵyzdyǵymen aıqyndalady: ATB – 5 ball, 1-den 20-ǵa deıin nómirler – 2 ball, 1 nómir – 1 ball bolýy jáne baılanystyń bolmaýy – 0 ball.
9. Áleýmettik bloktyń jikteý faktorlary:
1) halyqtyń sany – 5 ball. AEM-de halyqtyń shoǵyrlanýyn kórsetedi. Bastapqy mánderi halyqtyń sanyna baılanysty anyqtalady jáne bir AEM-de 0-den 5 000-ǵa jáne odan asatyn adamǵa deıin túrlenedi;
2) mektepter – 5 ball. Osy kórsetkishti ólsheý «Bilim berý uıymdary jelisiniń kepildikti memlekettik normatıvi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2007 jylǵy 21 jeltoqsandaǵy № 1256 qaýlysyna sáıkes júrgiziledi, onda aýyldyq bilim berýdi damytý jónindegi memlekettik normatıvter men standarttar bekitilgen.
Bilim berýdi damytý kórsetkishin baǵalaý bilim berý obektileriniń belgilengen normalarǵa sáıkestigi nemese sáıkes emestigi jáne olardyń naqty eldi mekende bar bolýy, sondaı-aq bilim berý uıymdarynyń mektep jasyndaǵy oqýshylar turaqty turatyn AEM-nen 3 km astam qashyqtyǵy boıynsha júzege asyrylady;
3) mektepke deıingi bilim berý mekemeleriniń bolýy – 4 ball. Kórsetkishtiń shekti mánderi AEM-de mektepke deıingi bilim berý mekemeleriniń bolýy boıynsha anyqtalady: balabaqsha – 4 ball, shaǵyn-ortalyq – 2 ball;
4) densaýlyq saqtaý – 5 ball. Osy kórsetkishti ólsheý «Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý uıymdary jelisiniń memlekettik normatıvi týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2009 jylǵy 15 jeltoqsandaǵy № 2131 qaýlysyna sáıkes júrgiziledi, onda aýyldyq densaýlyq saqtaýdy damytý jónindegi memlekettik normatıvter bekitilgen.
Aýyldyq densaýlyq saqtaý júıesin baǵalaý densaýlyq saqtaý obektileriniń belgilengen normalarǵa sáıkestigi nemese sáıkes emestigi jáne olardyń AEM-de bar bolýy negizinde júrgiziledi;
5) jumyspen qamtý – 4 ball. AEM-de jumyspen qamtylǵandar sanynyń ekonomıkalyq belsendi halyqtyń sanyna araqatynasyn sıpattaıdy jáne ortasha oblystyq kórsetkishpen salystyrylady;
6) kedeılik – 2 ball. Aýyldyń 100 turǵynyna shaqqanda ataýly áleýmettik kómek alatyndardyń araqatynasyn sıpattaıdy jáne ortasha oblystyq kórsetkishpen salystyrylady.
10. Ekologııalyq blok mynadaı kórsetkishter boıynsha bólingen:
1) radıasııalyq aıa – ólshem birligi - mkZv/saǵ. «Radıasııalyq qaýipsizdikti qamtamasyz etýge qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2012 jylǵy 3 aqpandaǵy № 202 qaýlysyna sáıkes eldi mekenderdiń aýmaǵyndaǵy radıasııalyq aıanyń jaı-kúıin sıpattaıtyn kórsetkish syrtqy gamma-sáýleniń ekspozısııalyq dozasynyń qýaty (EDQ) bolyp tabylady, ol 0,3 mkZv/saǵ. aspaýy qajet.
0,3 mkZv/saǵ. asatyn radıasııalyq aıa deńgeıi bar AEM basqa kórsetkishter boıynsha joǵary jáne orta damý áleýeti bolýyna qaramastan, erekshe qolaısyz ekologııalyq jaǵdaıy bar eldi mekenderdiń tobyna aýystyrylady;
2) aýyz sýdyń sapasy – «Sý kózderine, sharýashylyq-aýyz sý maqsaty úshin sý jınaý oryndaryna, sharýashylyq-aýyz sýmen jabdyqtaýǵa, sýdy mádenı-turmystyq paıdalaný oryndaryna jáne sý obektileriniń qaýipsizdigine qoıylatyn sanıtarııalyq-epıdemıologııalyq talaptar» sanıtarııalyq qaǵıdalaryn bekitý týraly» Qazaqstan Respýblıkasy Úkimetiniń 2012 jylǵy 18 qańtardaǵy № 104 qaýlysyna sáıkes sýdyń sapasy jáne onyń tutynýǵa jaramdylyǵyn sıpattaý úshin ony mıneraldandyrý deńgeıi alynady, onda aýyz sýdaǵy mıneraldyq tuzdardyń (qurǵaq qaldyqtyń) shekti jol beriletin jınaqtalýy (ShJJ) 1(1,5) g/l quraıdy.
11. Barlyq jikteý faktorlary boıynsha kórsetkishter árbir AEM bólinisinde balmen anyqtalady.
12. О́lshemderdiń úsh blogy boıynsha alynǵan AEM baldarynyń jıyntyq somasy ekologııalyq blok boıynsha túzetý koeffısıentine kóbeıtiledi jáne aýyldyq eldi mekenniń áleýetin sıpattaıtyn jıyntyq baldy anyqtaıdy.
13. Baldardyń jıyntyq somasynyń negizinde AEM úsh sanatqa (tıpke) bólinedi:
1) Damý áleýeti joǵary AEM – 70 baldan astam;
2) Damý áleýeti ortasha AEM – 35-69 ball;
3) Damý áleýeti tómen AEM – 1-34 ball;
Buıryq Qazaqstan Respýblıkasynyń Ádilet mınıstrliginde 2013 jylǵy 18 qazanda Normatıvtik quqyqtyq kelisimderdi memlekettik tirkeýdiń tizilimine №8826 bolyp engizildi.
