Atalǵan is-sharanyń moderatory, saıası ǵylymdardyń kandıdaty Erlan Saırov óz sózinde elimiz parlamenttik saılaýdyń jaýapty kezeńine aıaq basqanyn aıtty.
– Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń bastamasy boıynsha saıası reformalardyń birinshi paketi engizildi, onyń sheńberinde mıtıngiler týraly jańa zań kúshine endi, 7 zańnamalyq aktige ózgerister men túzetýler engizildi. Osy ózgeristerdiń barlyǵy – el damýynyń evolıýsııalyq jolynyń belgileri. Memlekettilik ınstıtýtyn jahandyq qaıta qurý jaǵdaıynda bizdiń basty maqsatymyz táýelsizdik pen memlekettilikti saqtaý bolýy tıis. Barlyq saıası prosess, sonyń ishinde saılaý prosesi de qoǵam men azamattardyń memlekettik qundylyqtary aıasynda birigýi úshin jumys isteýi kerek, – deıdi E.Saırov.
Árbir saılaý qoǵamnyń, azamattardyń saıası mádenıetin ósirýdiń birden-bir quraly ekenin aıtyp ótken E.Saırov kezekti saılaýdyń el saıasaty úshin tıimdi tustaryn jetkizdi.
– Demokratııanyń eń negizgi atrıbýty – halyqtyń saıası mádenıeti. Meniń oıymsha, bul saılaý halyqtyń saıası mádenıetin arttyrýǵa, pikirler plıýralızmin damytýǵa, eldegi saıası júıeni evolıýsııalyq deńgeıde jańa satyǵa kóterýge múmkindik beretin beles. Memlekettik ınstıtýttardy damytý da búginniń basty máselesiniń biri. Al aldaǵy máslıhattar depýtattarynyń saılaýy da buǵan oń áser bermek. Búginde elimizde 216 máslıhat, 3 350-den astam depýtat bar, – dedi ol. Sonymen birge bıylǵy saılaýda jastardyń da belsendi ekenin aıtty.
Prezıdent janyndaǵy Ulttyq qoǵamdyq senim keńesiniń múshesi Aıdos Sarymnyń pikirinshe, eldegi kóp nárseni ózgertýge jáne azamattardyń energııasyna, olardyń iskerlik jáne saıası belsendiligine súıenetin shıkizattyq emes ekonomıkanyń negizderin jasaýǵa baǵyttalǵan jańǵyrtý zańdarynyń úlken paketterin qabyldaýǵa yqpal etetin Májilisti saılaý qajet. Sonymen qatar barlyq reforma álemdik úrdisterdi de, qoǵamnyń múmkindikteri men qajettilikterin de eskerýi kerek.
– Buryn-sońdy bolmaǵan daǵdarys kezinde ómir súrip jatyrmyz. Pandemııa daǵdaryspen qatar jańa kontekstegi jańa jaǵdaılardy kórsetti. Eń aldymen biz osy kezge deıin kóp synalǵan ınstıtýttar men mehanızmderdiń ómirsheńdigin baıqadyq. Qalaı desek te, ulttyq memleket óz kúshin joıǵan joq. Qazir jahandanýǵa qarsy prosess bastaldy degen túsinik bar. Aımaqtar burynǵydaı jahandyq romantıkadan góri, aımaqtyq blokqa, aımaqtyq uıymdarǵa basymdyq berýde. Sol arqyly óz áleýetin asyrý sııaqty úderisterge bet alyp bara jatyr. Ár memleket jahandyq emes óziniń artyqshylyǵyn damytatyn, ózi maska tigip, ózi dári shyǵaratyn, óz kásipkerine múmkindik beretin deńgeıge ótti. Bul erterekte merkantılızm dep synalsa, qazir kóptegen ekonomıkalyq teorııany joqqa shyǵaryp otyr, – deıdi sarapshy. Sondaı-aq ol qazir Qazaqstan úshin proporsıonaldy júıe aýadaı qajet ekenin, eń aldymen eldegi saıası ómir, shyndap kelgende Nur-Sultan, Almaty, Shymkent sııaqty úlken qalalar men birneshe oblystan aspaı otyrǵanyn atap ótti.
– Úkimettik emes uıymdar desek, qalalarda ǵana shoǵyrlanǵan. Aýyldyq jerlerde ondaı uıymdar jumys istemeıdi. Nur Otan partııasynyń fılıaldary, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń uıymdarynan basqa belsendilik baıqamaımyz. Qazir kez kelgen azamatqa partııa qurýǵa múmkindik berý kerek degen sóz aıtyla bastady. Meniń oıymsha, bizge iri jalpyulttyq partııalar qajet. Bul – AQSh, Eýropanyń birqatar elinde qalyptasqan júıe. Aldaǵy saılaý reformanyń, modernızasııanyń taǵdyryn sheshetin saılaý bolmaq. Sondyqtan bul saılaýdyń ádil, zańdy ótýi, halyqtyń moıyndaýy sózsiz mańyzdy. Prezıdent saılaýynda baıqaǵanymyzdaı, baıqaýshylar asqan belsendilik tanytty. Munyń ózi de saılaýdyń durys ótýine, nátıjesiniń moıyndalýyna negiz bolýy tıis. Saılaýdyń synalýy zańdy, biraq onyń zańdylyǵyna kúmán bolmaýy tıis, – dedi A.Sarym.
L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ saıasattaný kafedrasynyń meńgerýshisi, PhD doktory Indıra Rystına kezekti saılaýǵa qoıylatyn mindetterge toqtalyp ótti. Onyń oıynsha, aldaǵy Májilis saılaýy baǵdarlamalyq básekelestikti arttyrýǵa sebep bolý tıis.
– Memlekettiń jalpy jumys isteý mehanızmderi bar ekenin kórdik, degenmen kommýnıkasııasy jolǵa qoıylmaǵanyn baıqadyq. Pandemııa kezinde qansha kómek kórsetildi, qansha is atqaryldy. Ol týraly aqparat halyqqa jetpeı qaldy. Memlekettiń «isteýi» men «aıtýynyń» arasynda úlken qadam baryn baıqadyq. Aldaǵy saılaýǵa qatysyp jatqan úmitkerler osyny eskerip, memlekettiń atqarǵan isin halyqqa jetkizýdi maqsat etse. Táýelsiz Qazaqstan tarıhynda 7 Parlamenttik saılaý bolsa, onyń beseýi kezekten tys ótken. Bir eskeretin jaıt, elimizde tulǵalyq básekelestik bar, alaıda baǵdarlamalyq báseke joq. Shetelderde halyqtyń baǵdarlamany tańdaıtynyn bilemiz. Al bizde kerisinshe tulǵany tańdaıdy. Jaqynda elıta sapasynyń reıtıngi jarııalandy. Elimiz 19-orynǵa jaıǵasqan. Bul tizimniń basty talaby elıtanyń sheshim qabyldaýǵa áseri. Bul degenimiz, elimizde naqty bir sheshim qabyldaýǵa ınstıtýttar emes, jekelegen tulǵalar áser etetinin kórsetedi. Endigi kezekte ınstıtýttardyń jumysy men baǵdarlamalyq básekeni arttyrýǵa den qoıyp, jumys isteýimiz kerek. Al tulǵalar osy baǵdarlamalardy júzege asyrýshy jáne halyqpen baılanystyrýshy qyzmetin atqarýy kerek, – dedi ol.
Al sarapshy Marat Shıbutov Parlament saılaýynyń mańyzy týraly aıta kele, kelesi jyly kóktemde ótetin aýyl ákimderiniń saılaýyn da eske saldy. Sonymen birge ol baıqaýshylardyń bıyl da belsendi bolatynyn sóz etti. Oǵan qosa kezekti saılaýda «Aqjol» jáne Adal partııalary bir elektorat úshin talasatynyn aıtty. «Olardyń ortaq saılaýshylary – kásipkerler», deıdi saıasattanýshy.
Saıasattanýshy Qazbek Maıgeldınov saılaý kezeńindegi saıası partııalardyń is-áreketterine túsinikteme berip, olardyń azamattardyń saıası mádenıetin damytý turǵysynan múmkindikterin baǵalady.
Odan bólek «Qoǵamdyq pikir» ZI dırektory, áleýmettik ǵylymdardyń kandıdaty Botagóz Raqysheva, saıasattanýshy Baýyrjan Serikbaev, saıası konsýltant, PhD doktory Dına Aıkenova, sondaı-aq basqa da sarapshylar, ǵalymdar óz pikirlerin aıtyp, aldaǵy saılaýǵa qatysty boljamdaryn ortaǵa saldy.
