Úshinshi tolqyn: kezek vaksınalaýǵa keldi me?

Azııada naýqastar sany boıyn­sha kósh bastap turǵan – Iran. Pan­demııanyń birinshi tolqynynda da Iranda naýqastar sany kún sanap ósken-di. DDU úshinshi tolqyn dep jarııalaǵan kezeńde vırýs­tan qaıtys bolǵandar sany 50 000-ǵa jetip jy­ǵyldy. Úkimet ka­rantın jarııa­lap, qoǵamdyq oryn­dardyń jumysy­na shek­teý qoıǵan. Memleketti aımaq­tarǵa bólip, naýqastar sany tómen, qaýipsiz aımaqty «aq» dep belgilep, naýqastar sany kún sanap ósip, shek­teý­leri kóp qalalardy «qyzyl» dep kórsetti. «Aqtan» «qy­zylǵa» ótip jat­qan, jaǵdaıy tu­raqsyz qalalar «kúl­gin» dep be­ki­tildi. Qazirgi tańda Iran­nyń 278 qalasy «kúlginge» boıal­dy. Bul de­genimiz eldegi ahýaldyń bu­dan da kúr­delenýi múmkin ekenin kórsetedi.

Eldegi jalpy jaǵdaıdan buryn ha­­lyqtyń salǵyrttyǵy alańdatady. О́ıt­keni Koronavırýspen kúres ult­tyq qyz­metiniń ókili Alıreza Raı­sıdiń aıtýyn­sha, qoǵamdyq baqylaý ke­zinde avto­býspen saparlamaq bol­ǵan 6 400 jolaý­shydan koronavırýs anyqtalǵan. Iаǵnı ırandyqtar vırýstyń taralýyn tejeý, aldyn alý syn­dy sharalarǵa salǵyrt, áleý­mettik jaýapkershilikke mán ber­meıdi degen málimdeme jasady úki­met ókili.

Halyq muny kúnkóristiń qa­my­men, nan tabýmen aqtaıdy. «Saq­tyq sharalaryn qoldanyp, abaı bolýǵa tyrysamyz. Biraq jumysqa barýymyz kerek», deıdi turǵyndar. Resmı statıs­tıka naýqastar sanynyń kú­nine 15 myńǵa jetetinin kórsetti. El­degi vırýs juq­tyrǵandardyń jalpy sany 1 mln 300 myńan astam.

Reseı jappaı vaksınalaýdy bas­tady. Máskeýde arnaıy ortalyqtar ashy­lyp, vırýs juqtyrý qaýpi jo­ǵa­ry qyz­metkerlerge vaksına ja­saýǵa ki­risti. Reseılik BAQ-qa súıen­sek, el bo­ıynsha 70 aýrýhana vaksı­na sala alady.

Vırýsqa qarsy quraldyń Reseıde ja­salǵanyn atap ótken jón. Reseı úki­meti vaksınany aldymen medısına qyz­met­kerleri, muǵalimder, áleý­mettik qyz­metkerler men vı­rýs­tyń taralý qaýpi jo­ǵary oryn qyz­metkerleri saldyratynyn málim­dedi. Zertteýshilerdiń aıtýynsha, bul vaksına Oksford zerthanasy daıyndap jatqan Oxford-AstraZeneca vaksınasymen birdeı, ıaǵnı 2 ıneksııa salynady. Eki ıneksııanyń arasy 21 kún bolýy tıis.

Kórshiles elde de jaǵdaı máz emes. Kúnine 30 myńǵa jýyq naýqas tirke­lip, pandemııa bastalǵaly 2,5 mln adam vırýs juqtyrǵan. Aıta ketetin jaıt, re­seılik vaksına nátıjesi 42 kúnde bilinedi.

Alda Rojdestvo merekesi. Bul ­me­ı­­­ramnyń eýropalyqtar úshin qan­daı­ mańyzdy ekeni dúıim jurtqa áýel­­den belgili. Bıylǵy merekeniń buǵan deıin­gilerden ózgeshe bolary sózsiz. Eýro­padaǵy jaǵdaıy baryn­­sha tu­­raqty el­derdiń biri – Portýga­lııa. Alaıda Por­týgalııa úkimeti 120-dan asa mý­nı­sı­palıtetiniń qaýip­ti aı­maqqa aınalǵanyn málimdedi. Atalǵan mýnı­sıpalıtetterde ha­lyq­tyń 70 paıy­zy shoǵyrlanǵan. Son­dyqtan ha­lyqqa sebepsiz úıden shy­ǵýǵa bolmaıdy. Bılik bıylǵy mereke úıde toılanatynyn habarlady. 319 myń­nan astam naýqas tirkelgen elde, búgin taǵy 6 087 adamnan vırýs tabyldy.

Nıderland úkimeti úıge keletin qonaq sanyna da shekteý qoıdy. Bu­dan bylaı úıge úsh adamnan ar­tyq adam kelýge tyıym salynǵan. Amsterdam 550 myń adamnyń dertke dýshar bolǵanyn aıtty.

Italııa da pandemııa kezinde jıi ata­la­tyndardyń qatarynda. Áýel basta naýqastar sany kúrt ósip, jappaı úıde otyrýǵa májbúr bolǵan ıta­lııa­lyq­tar osy joly da sol kúıdi ke­ship júr. Pre­­mer-mınıstr Djýzep Kont ka­ran­tın­niń Rojdestvo kezinde de jalǵa­sa­ty­nyn habarlady. El ishindegi reıster 21 jeltoqsan men 6 qańtar aralyǵynda toq­tatylmaq. Al qazir keshki 10-nan tań­ǵy 5-ke deıin kóshege shyǵýǵa bolmaıdy.

Danııada jaǵdaı turaqty bol­ǵanymen, qoǵamdyq orynda jınalýǵa ruqsat etilgen adam sany 50-den 10-ǵa qysqartyldy. Elde saǵat 22:00-den keıin alkogol ónim­­deri satylmaıdy. Medısınalyq mas­­ka taǵý bárine mindetteldi. Jańa ere­je­ler­di qańtarǵa deıin saqtaý talap etilgen. Eldegi naýqastar sany 100 myńǵa jeter-jetpes. Pandemııanyń alǵashqy kúninen 88 myńǵa jýyq da­nııalyqtyń vırýs juqtyrǵany belgili.

Shvesııanyń vırýstyń taralýyna qarsy sharalar qoldanbaǵany odaqtas memleketterdiń úreıin tý­ǵyzǵany málim. Kórshiles elder sy­naǵanymen qoımaı, Shvesııa azamattaryn elderine kirgizýden bas tartty. Oqshaýlaný, saqtyq sharalary degenge asa mán bermegen Shvesııa Den­saýlyq saqtaý mınıstri jaqynda bul ıdeıanyń durys bolmaǵanyn kópshilik aldynda moıyndady. Eldiń bas dárigeriniń aıtýynsha, adam aǵzasy bul vırýspen ózinshe kúrese almaıdy eken. Onyń osyndaı oıyna eldegi ahýaldyń turaqtanbaýy áser etse kerek, óıtkeni Shvesııadaǵy vırýs juqtyrǵandar sany 279 myńǵa jetti.

Al keshe Belgııa úkimeti qańtar­da vaksına saldyrý bastalatynyn jáne munyń barlyq halyqqa tegin bolatynyn habarlady. 600 myńǵa jýyq naýqasty tirkegen Belgııa da dabyl qaǵýshy elderdiń biri. О́ıtkeni bir táýlikte vırýs juqtyrǵandar 3 myńǵa jýyqtapty.

Ispanııa 25 qazannan bastaǵan karan­tınin áli jalǵastyryp jatyr. Ispanııa halqy 23:00 men 06:00 arasynda kóshege shyǵa almaıdy. Jumysqa baryp-kelý, dárihana men dúkenge shyǵýdan basqaǵa ruqsat joq. Úkimet málimdemesine sensek, jańa ereje keler jyldyń mamyryna deıin kúshin joǵaltpaıdy. Altaýdan artyq adam qatysatyn jıynǵa aıyppul salynady. Áıtse de joǵaryda aıtylǵan ere­jeler Kanar araldarynda mindetti emes.

Fransııa úkimeti 30 qazanda aza­mat­tarǵa asa úlken qajettiliksiz úı­den shy­­ǵý­ǵa tyıym salǵan-dy. Bul jo­­ly da naý­ryzdaǵy karantındegideı jaz­basha ruq­saty bolmaıynsha, da­la­d­a júrýge shekteý qoıylǵan. Dú­ken­der, meıramhanalar men mektepter jumysyn toqtatty. 2,3 mln naýqas tirkep úlgergen Fransııa da jappaı vaksınalaýǵa kirisetinin habarlady.

Buǵan deıin Afrıka qurlyǵyn­da vaksınany bylaı qoıǵanda, vırýs anyqtaý úshin qajetti synamalar­dyń jetpeı jatqanyn jazǵan bolatynbyz. DDU málimeti bo­ıynsha, aımaqtaǵy naýqas sany apta sa­ıyn 7,5 paıyzǵa artyp otyrady. Nıge­rııa, Mysyr, Ońtústik Afrıka, Kon­go, Kenııada jaǵdaı kún artqan sa­ıyn aýyrlap jatsa, Efıopııada naý­qastar sany azaıýda, deıdi DDU.

Sholýymyzdyń basynda aıtyp ót­ken Azııa aımaǵyna qaıtyp oralsaq, Aýǵan­standa 48 myńǵa jýyq naýqas tir­kelgen. Búginge deıin 2 myńdaı adam qaı­tys bolǵan. Kórshiles Pá­kistan men Aýǵanstan úkimeti vaksına kútpeı, eldiń aǵzasyna kúsh be­rýdi bas josparǵa aınaldyrdy. Jal­py úshinshi tolqynǵa qamdaný jal­ǵasyp jatyr. Jaqynda ǵana Ge­rat qalasynda 100 oryndyq aýrýha­nanyń iske qosylǵany habarlandy. Alaıda Aýǵanstan úkimeti tótenshe jaǵdaı ja­rııa­­laýǵa asyǵar emes.