Shetel kompanııalary qazynaǵa qansha qarjy quıýda?

Salyqtyq túsim demekshi, bıylǵy pandemııaǵa baılanysty el Úkimeti bızneske salyq tóleý turǵysynan kóp qoldaý kórsetti. Máselen, 2020 jyldyń qazan aıyna deıin iskerlik belsendiliktiń ósýin yntalandyrý úshin kóptegen qazaqstandyq kompanııa salyq tólemderinen bosatyldy. Bul sharalar karantındik shekteýlerge baılanysty ta­bystylyǵy aıtarlyqtaı tó­mendegen bızneske úlken qoldaý bolǵany daýsyz.

Negizgi taqyrypqa oralaıyq. 2020 jylǵy 1 qarashadaǵy jaǵ­daı boıynsha Qazaqstanda 22,1 myń sheteldik kompanııa jumys isteıdi. Bir jyl burynǵy jaǵ­daımen salystyrǵanda olardyń sany 11,2 paıyzǵa nemese 2,2 myń kompanııaǵa artqan. Bul rette kompanııalardyń barlyǵy derlik, ıaǵnı 97,4 paıyzy nemese 21,5 myńy shaǵyn kásipkerlik formasyna tirkelgen.

Sheteldik kompanııalar ne­gizinen kóterme jáne bólshek saýdada shoǵyrlanǵan. Bul ba­ǵyt­ta 8,7 myń kásiporyn ju­mys isteıdi. Odan keıingi oryn qurylys sektoryna buıyr­ǵan. Munda 2,3 myń kompanııa bar. Kásibı, ǵylymı jáne tehnı­kalyq qyzmet salasyna 1,7 myń sheteldik kásiporyn jumyldyrylǵan.

2020 jyldyń on aıynyń qorytyndysy boıynsha tó­len­gen salyqtardyń jalpy somasy ótken jyldyń sáıkes kezeńimen salystyrǵanda 10,7 paıyzǵa tómendegen. Bıýdjet 6,4 trln teńgege toltyrylǵan. Bul rette salyqtyq túsimderdiń úshten biri iri 30 sheteldik kompanııaǵa tıesili.

Ádettegideı salyqtyq túsim­derdiń negizgi bóligin munaı-gaz sektory qurap otyr. Atal­ǵan saladaǵy kompanııalar úzdik otyzdyqtyń 14 pozı­sııasyn ıelengen. Iri 30 shet­eldik kásiporyn aýdarǵan tólemderdiń 74 paıyzy nemese 1,6 trln teńgesi – munaı-gaz sektoryndaǵy kompanııalardyń úlesi.

Odan keıingi orynda te­meki óndirisi tur. Bul naryqta sheteldik úsh iri oıynshy bar. Olar – «Djeı Tı Aı Qazaqstan», «Fılıp Morrıs Qazaqstan» jáne «Brıtısh Amerıkan To­bakko Qazaqstan Treıdıng». Atal­ǵan úsh kompanııa bıýdjetke 240,2 mlrd teńge salyq tólegen.

Metallýrgııa salasy úzdik úshtikti túıindep tur. Mundaǵy kompanııalar qazynaǵa 161,5 mlrd teńge aýdarǵan.

Sheteldik iri 30 salyq tóleýshi aýdarǵan tólemderdiń shamamen 37 paıyzyn «Teńizshevroıl» birlesken kásiporny tólegen. Bul kompanııa munaı men gazdy ázirleýmen, óndirýmen já­ne ótkizýmen aınalysady. Bir­lesken kásiporynnyń tórt qu­ryltaıshysy bar. Olar – ak­sııalardyń 50 paıyzyna ıe Chevron (AQSh), 25 paıyzyna ıe ExxonMobil (AQSh), 20 paıyzyna ıe «QazMunaıGaz» (Qazaqstan) jáne 5 paıyzyna ıe LukArco (Reseı). 2020 jyldyń on aıynda «Teńizshevroıl» 832,1 mlrd teńge salyq tólegen.

Ekinshi orynǵa «Qarashy­ǵanaq Petroleým Opereı­tıng B.V.» konsorsıýmy jaıǵasqan. Konsorsıýmnyń 29,25 paıyzy Royal Dutch Shell plc kom­panııasyna (Nıderland, Uly­brıtanııa), 29,25 paıyzy Eni kompanııasyna (Italııa), 18 paıyzy Chevron kompanııasyna (AQSh), 13,5 paıyzy «Lýkoıl» kompanııasyna (Reseı) jáne 10 paıyzy «QazMunaıGaz» kompanııasyna tıesili. «Qarashyǵanaq Petroleým Opereıtıng B.V.» jyl basynan beri 398,5 mlrd teńge salyq tólegen.

Úshtikti «Qazsınk» JShS túıindep tur. Onyń aksııasynyń 70 paıyzy Glencore International kompanııasyna (Shveısarııa), al 30 paıyzy «Taý-Ken Samuryq» kompanııasyna (Qazaqstan) tıesili. Kásiporyn el qazyna­syn 109,3 mlrd teńgemen tolyq­tyrǵan.