Prezıdent grantynyń ıegeri Aleksandr Tasbolatov ardan attama, attasań adamdyqtyń týyn kóterip, sodan qalaıda arylý kerek degen oıdy qozǵap, buryn «Arylý» atty kitap jazsa, endi, mine, «Shyndyq» degen jınaǵyn oqyrmandaryna tartý etip otyr.
Prezıdent grantynyń ıegeri Aleksandr Tasbolatov ardan attama, attasań adamdyqtyń týyn kóterip, sodan qalaıda arylý kerek degen oıdy qozǵap, buryn «Arylý» atty kitap jazsa, endi, mine, «Shyndyq» degen jınaǵyn oqyrmandaryna tartý etip otyr.
Áriptesimiz taǵy da shyr-pyr bolyp shyndyqty izdeıdi. «Tirliktiń tiregi aqıqat, ras, ekeýi keıde keshigip jatady, túbi máreden kórinbeı qoımaıdy», deıdi. «Oǵan deıingi jol san taraý, soqpaǵy kóp, aqıqatty aıtqyzbaý úshin aıaqtan shalatyn sodyr batyrashtar da joq emes. Onyń ishinde el sengender de bar, bılik tutqasyn ustaǵandar da jetip-artylady», dep bir qaıyryp tastaıdy. Oǵan keltirer dálel de molynan. «Berseń qolyńnan, bermeseń jolyńnan alatyn qudiretti kúshim joq, bar maqsatym keleńsizdikti jurtqa qalam qýatymen jetkizip, aldyn alý, túp-tamyrymen otap tastamasam da, qasıetsizdikten taban tartý kerektigin talqyǵa salý, bir sózben aıtqanda, qolynan kelgender halyqtyń júıkesine tımesin, jaqsylyq úılesim tapsyn, jamandyq kúıresin deý», deıdi. Estir qulaq, qane?!
«Shyndyq» atty kólemdi kitap tórt bólimnen turady. Alǵysózin Joǵarǵy Sottyń burynǵy tóraǵasy Bektas Beknazarov jazypty. «Aleksandr... quqyqtyq taqyrypty qozǵaǵanda jýrnalıst te sýdıa sııaqty beıtarap bolý kerektigin biledi. Sondyqtan tek oqıǵany, jaǵdaıdy qaz-qalpynda baıandap, shyndyqtyń júzin ashady da, tujyrym jasaý, sheshim qabyldaýdy ókiletti quqyq qorǵaý organynyń enshisine qaldyrady», deıdi. Osy sózder áriptesimizdiń jańa kitabynyń búkil bolmysyn aıqyn ashyp turǵany anyq.
Abzal iske búkil sanaly ǵumyryn arnaǵan jýrnalıst kitabynyń birinshi bólimi – deregi bar dúnıeler. Taqyryptyń ózi-aq ne týraly ekenin taıǵa tańba basqandaı kórsetip tur. Úńilelik: «Zorlyq», «Jala», «Sabaq», «Jaýapkershilik», «Shataq», «Qııanat», «Burmalanǵan bılik», taǵy basqa bolyp jalǵasyp kete beredi. Máselen, «Zorlyqta» keıbir quqyq qorǵaýshylardyń qoldan uıymdastyratyn jat qylyqtary jan-jaqty aıtylady. Úsh birdeı adamnyń taǵdyrymen oınaǵandar olaı emes, bylaı degen kýágerlerdiń sózin de qulaqqa qystyrmaıdy. Tipti, birin-biri unatqan jastardyń arasyna ot salyp oınaýy qısynsyz-aq. Úsh jigitke qyz zorlady degen jeleýmen kúıe jaǵyp túrmege toǵytady. Sottaıdy. Sóıtip, quqyq qorǵaıdy degenderdiń ózderi azamattarǵa aıypsyz zorlyq kórsetedi. Jazyqsyz jábirleıdi. Bul sanańa syımaıdy. Qyldan taısań, qoldan uıymdastyrý degenińiz osy shyǵar.
Zań aldynda qara da, han da jaýapty degen máseleni A.Tasbolatov «Jaýapkershilik» degen jazbasynda jan-jaqty qozǵaıdy. Al baspana máselesi, ásirese, aýyldyń oırany shyqqannan keıin qazaqtyń bas qaıǵysyna aınaldy. Áriptesimiz bul týraly da jan-jaqty oı terbeıdi. Ol «Shataq» atty dúnıesinde kórinis tapqan.
Ata Zańymyzda kórsetilgen basty qundylyq – adam, onyń ómiri, bostandyǵy, quqyǵy ekenin bile turyp sony buzatyndar jaıly tereń tolǵam jasaıtyn «Burmalanǵan bılik» atty dúnıeniń aıtary az emes. Ásirese, sot oryndaýshylarynan japa shegetinder «jyrlanady».
Táýelsizdikten keıingi jyldary Abaı atamyzdyń «Adamdy súı» degen sózine baǵyp, elimizge kelgenderdiń bárine, onyń ishinde din ókilderi delinetinderge de qushaǵymyzdy aıqara ashyp, ashyq memleket ekenimizdi aıtyp júrdik. Esigimizdi ashý bylaı tursyn, tórimizdi usyndyq. Sóıtsek, olardyń arasynda aram nıet ıeleri de bar eken. Sondaılardyń kesirinen qazaq otbasylarynyń keıbiri ala-qulalyqqa uryndy. Bir úıdiń ul-qyzdary aran-aran boldy. Osy jerde Kenııanyń tuńǵysh prezıdenti Djýmo Kenıatannyń: «Mıssıonerler Afrıkaǵa kelgen kezde bizde jer, olardyń qolynda «Jańa ósıet» (Bıblııa)» boldy. Olar bizdiń kózimizdi jaýyp, Qudaıǵa bas ııýge májbúrledi. Aqyr aıaǵynda kózimizdi ashqanda jerimiz olardyń ıeligine ótti de, al bizdiń qolymyzda «Jańa ósıet» qaldy», degen sabaq alar sózi oıǵa oralady. Aleksandr Tasbolatovtyń bul jınaǵyna 15 kórkem áńgime kirgen eken. Qaı týyndysyn alsań da, ádildikti arqaý etip, adamdar arasyndaǵy meıirim men shapaǵatty joǵaltyp almaıyq, jolda qaldyrmaıyq, keıingige árin ketirip, boıaýyn ońdyryp almaı tapsyraıyq degendi sóz etedi.
Kitaptyń sońǵy bólimindegi tanymdyq maqalalar men suhbattar da oqyrmannyń kóńilinen shyǵary anyq. Bir sózben aıtqanda, áriptesimizdiń «Shyndyǵy» shymyr shyndyqtyń joqshysy, ádildiktiń aıbynyn kórsetetin dúnıe deı kelip, shyrǵalańdy oqıǵalar sońynda ádemi sheshimin taýyp jatatynyn basa aıtqandy jón dep bilemiz.
Súleımen MÁMET,
«Egemen Qazaqstan».
