2020 jyly qazaqstandyq áýe kompanııalar 70-ten astam repatrıasııalyq reısterdi oryndady, shamamen 11 myń jolaýshy tasymaldandy. Avıasııa bıliginiń, sondaı-aq evakýasııaǵa qatysqan ekıpaj músheleriniń, áýe kompanııa basshylyǵy men qyzmetkerleriniń, jerdegi qyzmetterdiń úılesimdi jumysy men kásibıliginiń arqasynda azamattar QHR-dan (Ýhan jáne Sıan q.), Reseı, Grýzııa jáne basqa elderden evakýasııalandy. Azamattyq avıasııa kúshteri bizdiń otandastarymyzdy – Eýropa elderinen stýdentterdi, qazaqstandyq týrısterdi jáne shet elderdegi tranzıttik azamattardy elge qaıtarý jumystaryn uıymdastyrdy.
55 gýmanıtarlyq reıs (turaqty jáne charterlik) oryndaldy jáne 555 tonnadan astam júk (ókpeni jasandy jeldendirý apparattary, maskalar, kostıýmder, jedel testter, qajetti dári-dármekter) tasymaldandy. Barlyq reıster kúsheıtilgen sanıtarlyq qaýipsizdik jaǵdaıynda oryndaldy.
Koronavırýstyq pandemııanyń taralýy jáne reısterdiń toqtatylýy, saladaǵy statıstıkalyq kórsetkishterge teris áserin tıgizdi. Bıylǵy jyly negizgi kórsetkishterdiń tómendeýi baıqalady – osy jyldyń 10 aıynda otandyq áýe kompanııalar tasymaldaǵan jolaýshylar sany 4,4 mln.adamdy qurady, bul 2019 jyldyń sáıkes kezeńinen salystyrǵanda 38%-ǵa az (7,1 mln. jolaýshy). Áýejaılarda qyzmet kórsetilgen jolaýshylar men tranzıttik jolaýshylar sany boıynsha kórsetkishter de tómendedi. Jalpy álemde, boljamdarǵa sáıkes bıylǵy jyly álemdik jolaýshylar aǵyny 60-70% - ǵa tómendeıdi dep kútilýde.
Halyqaralyq áýe kóligi qaýymdastyǵynyń (IATA) baǵalaýy boıynsha tasymaldaý kólemin 2019 jylǵy deńgeıge deıin tolyq qalpyna keltirý 2023 jyldan erte bolmaıdy. Sonymen qatar, IATA 2020 jyly jolaýshylar aǵyny deńgeıiniń tómendeýinen salanyń kiris shyǵynyn 252 mıllıard AQSh dollaryna baǵalaıdy. Otandyq azamattyq avıasııa uıymdarynyń shyǵyndary shamamen 356,7 mlrd teńgeni quraıdy.
Shyǵyndardy qysqartý jáne otandyq áýe kompanııalar men áýejaılardyń bankrottyǵyn boldyrmaý maqsatynda Úkimet salyq jeńildikterdiń memlekettik qoldaý sharalar paketin qabyldady. Onyń ishinde keıbir salyqtar men áleýmettik tólemderdiń mólsherlemelerine «0» koeffısıentin belgileý, ushaqtarǵa ımporttalatyn qosalqy bólshekter men rezıdent emesterdi qosylǵan qun salyǵynan bosatý, jer ýchaskelerin paıdalanǵany úshin tólemaqy jáne jer salyǵynan bosatý jáne basqalar. COVID-19 saldaryn azaıtý jáne avıakásiporyndarǵa kómek kórsetý jumystary jalǵasatyn bolady.
Qazirgi ýaqytta eldegi jáne álemdegi epıdemıologııalyq jaǵdaıdy eskere otyryp, áýe qatynastaryn qalpyna keltirý boıynsha sharalar kezeńmen qabyldanýda. Qazirgi ýaqytta ishki turaqty reıster tolyǵymen qalpyna keltirildi. Sondaı-aq, 12 elmen (Túrkııa, Koreıa, BAÁ, Belarýs, Ýkraına, Germanııa, Nıderlandy, О́zbekstan, Qyrǵyzstan, Egıpet, Reseı, Maldıvter) aptasyna 52 reıs jıiligimen halyqaralyq reıster oryndalady. Bul koronovırýsqa deıingi halyqaralyq tasymaldardyń jalpy kóleminiń 12%-yn quraıdy. Koronavırýstyń taralýyna baılanysty jaǵdaı jaqsarǵan saıyn reısterdi qalpyna keltirý jumystary júzege asyrylady.
Jańa qıyndyqtarǵa qaramastan, 2020 jyly azamattyq avıasııa salasy ushý qaýipsizdigi deńgeıin odan ári josparly arttyrý jáne negizgi maqsattarǵa qol jetkizý boıynsha belsendi jumysty jalǵastyrýda. О́tken jyl sala úshin birqatar mańyzdy oqıǵalarmen erekshelendi.
2019 jylǵy 1 tamyzda qurylǵan Qazaqstannyń avıasııalyq ákimshiligi Ulybrıtanııanyń Azamattyq avıasııa agenttiginiń (UK CAA) jáne EASA modeline negizdelgen salany memlekettik retteýdiń jańa tásilin kórsetedi. 2020 jylǵy 1 qańtardan bastap búgingi kúnge deıin Qazaqstannyń avıasııalyq ákimshiliginiń ınspektorlary paıdalanýshynyń 43 ınspeksııalyq tekserýin jáne 8 sertıfıkasııasyn júrgizdi. 6 operatordyń qyzmeti toqtatyldy: Jet Airlines, Jenis Air, Azee Air, Phoenix, Qazaq Helicopters, MS AIR KZ. BekAir, Sigma Airlines áýe kompanııalarynyń sertıfıkattary qaıtaryp alyndy. Avıasııalyq ákimshilik áýe kemelerine 240 ınspeksııalyq tekserý júrgizdi, 79 azamattyq áýe kemelerine memlekettik tirkeý kýáligi berildi, ushýǵa jaramdylyq týraly 145 sertıfıkat, 17 avıasııalyq tehnıkaǵa tehnıkalyq qyzmet kóresetý jáne jóndeý jónindegi uıymnyń sertıfıkaty berildi. Áýejaılarǵa 15 ınspeksııalyq tekserý, 20 sertıfıkasııalaý júrgizildi. Avıasııa personalyna kýálik berý boıynsha 2638 memlekettik qyzmet, avıasııalyq oqý ortalyqtaryna 13 memlekettik qyzmet kórsetildi. 3 avıasııalyq oqý ortalyǵynyń qyzmeti toqtatyldy: Bek Air, Ultuga jáne Sky School.
2020 jyly Qazaqstannyń azamattyq avıasııa salasyndaǵy halyqaralyq standarttarǵa sáıkestik deńgeıin arttyrý boıynsha jumys jalǵastyryldy. Qazaqstan Azamattyq avıasııada qoǵamdyq densaýlyq saqtaý salasyndaǵy oqıǵalardyń aldyn alý jáne ony basqarý jónindegi yntymaqtastyq kelisimge (CAPSCA) qosyldy. Sondaı-aq, Qazaqstan Halyqaralyq avıasııa úshin kómirtegi shyǵaryndylaryn óteý jáne azaıtý júıesiniń (CORSIA) múshesi boldy. Buǵan Avıasııalyq ákimshiliktiń shyǵaryndylar týraly IKAO-ǵa alǵashqy baıandamasyn usynýy sebep boldy. Qazirgi ýaqytta Avıasııalyq ákimshiliktiń qyzmetkerleri shyǵaryndylar normalaryna sáıkes mindetti esep berýge daıyndalýda. Osy kezeńde ınspektorlar 40 nan astam trenıngterge qatysty.
О́tken jyldyń mańyzdy sharalarynyń biri - Qazaqstannyń Eýropalyq komıssııamen jáne Eýropalyq ushý qaýipsizdigi agenttigimen (EASA) ózara árekettestigi. Azamattyq avıasııa komıteti men Avıasııalyq ákimshiliktiń esebi Ushý qaýipsizdigi komıtetiniń otyrysynda qaraldy. Esep qorytyndysy boıynsha Eýropalyq komıssııa búgingi kúni qazaqstandyq avıatasymaldaýshylardy Eýropalyq Odaqqa ushýǵa tyıym salynǵan avıatasymaldaýshylar tizimine ("qara tizim") engizýge negiz joq dep sheshim qabyldady.
Aǵymdaǵy jyldyń 2 jeltoqsanynda Eýropalyq Komıssııanyń avıasııalyq dırektory Fılıpp Kornelıs Qazaqstannyń avıasııalyq ákimshiliginiń basshysyna joldaǵan resmı hatynda: «Eýropalyq komıssııanyń Ushý qaýipsizdigi jónindegi komıteti Qazaqstannyń avıasııa bıliginiń ushý qaýipsizdigi salasyndaǵy anyqtalǵan kemshilikterdi joıý barysyndaǵy qol jetkizgen jetistikterin atap ótedi. Bul ushý qaýipsizdigin qadaǵalaý baǵdarlamasyn kúsheıtý, Avıasııalyq ákimshiliktiń qadaǵalaý qyzmetine sholý, tehnıkalyq personaldy irikteý men oqytý josparlary, sapany basqarý júıesin engizý boıynsha qabyldanǵan sharalar jáne ushý qaýipsizdigi salasyndaǵy áleýetti arttyrýdaǵy tehnıkalyq damýdyń strategııalyq tásilin qamtıdy».
Koronavırýstyq pandemııaǵa deıin iske asyryla bastalǵan mańyzdy jetistikterdiń biri Nursultan Nazarbaev halyqaralyq áýejaıynyń TSE úsh áriptik kodyn NQZ-ge ózgertý boldy. IATA-nyń 2020 jylǵy 6 sáýirdegi arnaıy habarlamasyna sáıkes, elorda áýejaıynyń úsh áriptik kodyn ózgertý týraly sońǵy resmı sheshim qabyldandy. 2014 jyldan bastap búkil álem boıynsha áýejaılardyń úsh áriptik kodtaryn taǵaıyndaý jáne ózgertý uıymnyń tásilderin ózgertý boıynsha IATA basshylyǵymen jáne sarapshylarymen úlken jumys júrgizildi. Búginde jolaýshylar NQZ jańa kodyn bıletterde, bagaj bırkalarynda jáne aqparattyq tablolarda baqylaı alady.
Instıtýsıonaldyq sharalardan basqa, 2020 jyly áýejaılardyń ınfraqurylymyn jańǵyrtý jumystary jalǵastyryldy. Elimizdiń azamattyq avıasııasynyń qazirgi tarıhyndaǵy basty jetistikterdiń biri Túrkistanda jańa áýejaıdyń salynýy jáne iske qosylýy bolsa kerek. 30 qarashada Túrkistan halyqaralyq áýejaıy alǵash ret aerodromnyń jaramdylyǵy sertıfıkatyn aldy, al 1 jeltoqsanda Túrkistan men Nur-Sultan qalalary arasynda alǵashqy turaqty reıs oryn aldy. Bul memlekettik-jekemenshik áriptestik aıasynda júzege asyrylǵan mańyzdy óńirlik oqıǵa.
Azamattyq avıasııa salasy bıylǵy jylǵy kezdesken qıyndyqtarǵa qaramastan, Qazaqstannyń avıasııalyq bıligi salany qalpyna keltirýge kún saıyn kúsh salýda.
Aldaǵy jyldarǵa arnalǵan damýdyń basym baǵyty ushý qaýipsizdiginiń deńgeıin únemi arttyrý bolyp qala beredi. Qazaqstannyń avıasııalyq ákimshiligi tórt elementti keshendi strategııalyq baǵdarlamasyn iske qosty jáne joǵary sapaly baılanys jáne keńes berý prosesterin bastady. Alǵashqy eki kezdesý áýe kompanııalar men áýejaılarmen ótti. Bul baǵyttaǵy jumys júıege qosymsha avıasııalyq sýbektilerdi qosýmen 2021 jyly jalǵastyrylatyn bolady. Basty mindet - 2022 jyly kútiletin IKAO ushý qaýipsizdigi aýdıtin sátti aıaqtaý. Avıasııalyq bılik oryndarynyń qurylymdyq ózgeristerine baılanysty Qazaqstan IKAO standarttary men usynylatyn praktıkasyna sáıkestik deńgeıin 80%-ǵa deıin rastaýy jáne jaqsartýy tıis (qazirgi kórsetkish-74%). Aýdıtke daıyndyq bastalyp ketti - "Kólik máseleleri boıynsha keıbir zańnamalyq aktilerge ózgerister men tolyqtyrýlar engizý týraly" Zań jobasy ázirlenýde.
Sondaı-aq EAAB reglamentin engizý boıynsha jumys júrgizilýde jáne Eýropalyq strategııalyq avıasııa organy bolyp tabylatyn Eýropalyq azamattyq avıasııa konferensııasyna baqylaýshy retinde qatysý arqyly Qazaqstan halyqaralyq avıasııalyq júıeniń qundy múshesine aınalýda..
Iri jáne alýan túrli avıasııa salasyn basqarý úshin qajetti IT-ınfraqurylymdy qurý, qyzmetkerlerdi irikteý jáne oqytý jalǵastyrylýda. Qazaqstan Respýblıkasynda 788-den astam áýe kemesi,al 500-den astam áýe kemesi shetelde tirkelgen jáne elde paıdalanylady, Qazaqstan 20 jetekshi avıasııalyq eldiń biri bolyp sanalady. Josparlar jańa mehanızmderdi engizý arqyly iske asyrylýda. Mysaly, "Astana" halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń platformasynda áýe kemeleriniń halyqaralyq tizilimin jáne kepil tizilimin qurý jospary. Avıasııalyq táýekelderdi baqylaýdyń halyqaralyq tetikteri, sondaı-aq avıasııalyq salanyń táýekelderin basqarýdyń jáne qadaǵalaýdyń jańa tetikteri.
"Nurly jol" baǵdarlamasy sheńberinde áýe kóligi ınfraqurylymyn jańartý jumystary jalǵastyrylady. Shymkent qalasy áýejaıynyń jańa termınalynyń qurylysy jalǵasýda, О́skemen qalasy áýejaıynyń ushý-qoný jolaǵyn qaıta jańartý bastaldy, sondaı-aq Oral qalasy áýejaıynyń aerovokzal keshenin qaıta jańartý jalǵasýda.
Qurmetti sala qyzmetkerleri!
Osy erekshe kúni salanyń barlyq qyzmetkerlerin quttyqtaı otyryp, óz isiniń mamandaryna baǵa jetpes úles qosqany úshin alǵys aıtamyz. Avıasııa óte kúrdeli, biraq sonymen birge qyzyqty qolóner bola tura, kásibıligi men jaýapkershiligi joǵary, óz isine berilgen jáne eń qıyn jaǵdaılarda ońtaıly sheshim taba alatyn adamdardan turady. Avıasııalyq bılik atynan azamattyq avıasııa salasynyń barlyq qyzmetkerlerin quttyqtaımyz, otbasylaryńyzǵa beıbitshilik pen densaýlyq, jańa josparlar men kásibı jetistikter tileımiz.
