Qarymdy eńbek – qarqyndy damý

Oblys ákimi óz sózin óńirdegi jaman indetke qarsy kúresýdiń jaı-jap­saryn baıandaýdan bastady. «Keıbir jýr­nalısterdiń jaǵdaıdy tóndirip habarlaýyna qarap, bizdiń óńirdegi jaǵdaı týraly teris pikir qalyptasýy múmkin. Is júzinde olaı emes. Bizdegi jaǵdaı turaqty jáne jiti baqylanyp otyr», dedi ol.

О́ńirde indetke juqtyrǵandar sany kún saıyn azaıýda, densaýlyq saqtaý júıesine artyq salmaq túsip jatqan joq. Stasıonarlardaǵy naýqastar sany 39%-dan aspaıdy. «Sondyqtan aǵymdaǵy epıdemııalyq jaǵdaıǵa súıene otyryp, jeltoqsan aıynyń ortasyna qaraı demalys kúnderi lokdaýndy jáne oblys ortalyǵyndaǵy karantındi alyp tastaýdy josparlap otyrmyz», dedi Q.Aqsaqalov. Sonymen qatar О́JJ apparattary men medısınalyq tehnıka qajetti mólsherde satyp alynǵanyn jetkizdi. Jedel járdem mashınalarymen jabdyqtaý 76-dan 100%-ǵa deıin artty. Emdeý jáne dárihana jelileri jetkilikti mólsherde dári-dármektermen qamtamasyz etilgen.

Odan ári ekonomıkalyq kórsetkish­terge toqtalǵan Q.Aqsaqalov qazir óńir kóptegen damý kórsetkishteri boıynsha kóshbasshy óńirler tobyna kirip qana qoımaı, ortasha respýblıkalyq mánderden asyp túskenin aıtty.

«Osy jyldyń qorytyndysy bo­ıynsha jan basyna shaqqandaǵy IJО́-ni 2,7 mln teńgege deıin arttyrýdy jos­parlap otyrmyz. Osylaısha, sońǵy tórt jylda 35% ósimdi qamtamasyz etemiz», dedi Qumar Irgebaıuly. Úshinshi toqsannyń qorytyndysy boıynsha oblys respýblıka boıynsha 5-orynǵa kóterilgen. Sońǵy tórt jylda oblystyń naqtylanǵan bıýdjeti 2 esege jýyq  189-dan 333 mlrd teńgege deıin ulǵaıǵan. Odan ári ákim ekonomıkanyń barlyq baǵyttary boıynsha júrgizilgen jumystyń nátıjelerine toqtaldy.

Aýyl sharýashylyǵy boıynsha qazirdiń ózinde óńir 700 mlrd teńgege ónim shyǵara alady. Bul 2019 jyldyń kórsetkishinen 89 mlrd teńgege asyp túsken. Jyl sońyna deıin aýyl sharýashylyǵyna 115 mlrd teńgeden astam ınvestısııa tartý josparlanǵan. Bul jalpy elimizdiń aýyl sharýashylyǵyna salynǵan ınvestısııalarynyń 25%-y. Bıylǵy jazdyń asa ystyq bolyp, keıbir aýdandarda tamshy tambaǵanyna qaramastan Soltústik óńir búkil el boıynsha jınalǵan astyqtyń tórtten bir bóligin, al maıly daqyldardyń úshten bir bóligin berdi. Buǵan barlyq agrotehnıkalyq sharalardy saqtaýdyń nátıjesinde qol jetkizildi. О́ńir sha­rýa­lary tehnıkany jańartý jáne mıneraldy tyńaıtqyshtardy engizý boıynsha elimizdiń kóshbasshysy bolyp otyr.

О́ńdeý kásiporyndary arasynda astyq óńdeıtin «Bıokorpereıshn» JShS iri jobasy jandandy. Jaqyn arada zaýytty jańǵyrtýdyń úshinshi kezeńi aıaqtalady, oǵan ınvestor jalpy somasy 12 mlrd teńge qarajat quıǵan. Endi bul kásiporyn krahmal, glıýten jáne kleıkovınamen birge bıoetanol óndiretin bolady. Bıoetanolǵa suranys joǵary. Qazirdiń ózinde Pavlodar munaı óńdeý zaýytyna bıoetanol jetkizý týraly shart jasalǵan.

Soltústik Qazaqstan – astyq ósiretin óńir ǵana emes, halyqty ekologııalyq taza tamaq ónimderimen qamtamasyz etetin oblys. Osy qatarda sút pen sút ónimderiniń úlesi zor. Sońǵy eki jylda 7 taýarly sút fermasy iske qosylyp, 10 aıdyń qorytyndysy boıynsha sút óndirisi 5,4%-ǵa artty. Sóıtip Memleket basshysy alǵa qoıyp otyrǵan qaıta óńdeýshilerdiń turaqty jumyspen qamtamasyz etý mindeti oryndalyp otyr. Bıyl óńirdegi 14 sút óńdeý kásiporny 164 myń tonnadan astam sút ónimderin shyǵardy. Bul sary maıdy 28%-ǵa, irimshik pen súzbeni 14%, sút pen kilegeı 3,5%-ǵa arttyrýdyń nátıjesinde qol jetken tabys. Soltús­tikqazaqstandyq óndirýshilerdiń súti joǵary organıkalyq qasıetterge ıe, kúrdeli kezeńde ımmýnıtetti kúsheıtedi.

Et óndirý boıynsha aıtsaq, mal sharýashylyǵynda jańa jobalar iske asyrylýda. Bıyl óńirde qazaqtyń aqbas tuqymdy 1000 tuıaqqa arnalǵan fermasy iske qosylmaq. 13 myń basqa arnalǵan eki bordaqylaý alańynyń qurylysy jalǵasady. Ony iske qosý kelesi jylǵa josparlanǵan.

Jalpy, búgingi tańda oblystyń 80-nen astam qaıta óńdeý kásiporyndary 330 túrli et, sút jáne makaron ónimderin shyǵarady. Sonymen qatar kartop ón­dirisi oblys qajettilikterinen 11 ese, jumyrtqa 10 ese, makaron 9,3 ese, jyl­qy men sıyr eti, qyryqqabat jáne sábiz 3 ese asady.

«Biz árbir úshinshi qazaqstandyqty soltústikqazaqstandyq ónimmen qam­tamasyz ete alamyz dep aıtýǵa bolady. Jyl saıyn biz azyq-túliktiń jańa túrlerin shyǵarýǵa tyrysamyz», dedi Q.Aqsaqalov.

О́nerkásip salasy týraly aıtqanda óńir basshysy ónim kólemi jyl basynan beri 5,5%, ıaǵnı 236 mlrd teń­gege ulǵaıǵanyn jetkizdi. Zaýyt tapsy­rys­tarynyń portfeli is júzinde 24 mlrd teńgeden 44 mlrd teńgege deıin 2 ese ósken. Mysaly, uzaq kelissózderden keıin «ZIKSTO» zaýyty 46 mlrd teńgege tapsyrys aldy.

– Búginde bizdiń zaýyttarymyz munaı-gaz, temir jol, qurylys jáne basqa da salalarǵa arnalǵan ónimderdi shyǵaryp qana qoımaıdy, elektrondy ónerkásipti damytýdy da maqsat etip otyr, – degen ákim Kırov atyndaǵy zaýytta el óńirlerine jetkiziletin 32,5 myń kompıýter, noýtbýk jáne planshet shyǵarylǵanyn, jyl sońyna deıin taǵy 21 myń noýtbýk óndiriletinin jetkizdi. Oblys aýmaǵynda iske asyrylyp jatqan eń mańyzdy jobalardyń qatarynda «Qyzyljar» AEA» kelesi jyly iske qosylatyn CLAAS kombaıny men basqa da aýyl sharýashylyǵy tehnıkasynyń óndirisi ashylady. Sonymen qatar aldaǵy jyly jergilikti naryq qajettiliginiń 30%-y ǵana emes, Ortalyq Azııa elderiniń suranystaryn da qanaǵattandyratyn lamınattalǵan faner óndiretin zaýyt iske qosylady. Sondaı-aq polıpropılennen jasalǵan bıg-begter óndiretin kásiporyn, al «PZTM» zaýytynan termovagondar shyǵaratyny aıtyldy. Kásiporyn qazirdiń ózinde 62 vagon jasaǵan. Halyq tutynatyn birqatar taýarlar óndiretin «Radýga» kompanııasy, kirpish zaýytynyń qurylysy týraly da aıtyldy. Osy jobalar ınvestısııalar kólemin 20%, ıaǵnı 202 mlrd teńgege deıin ulǵaıtýǵa múmkindik bergen.

Ákim óziniń baıandamasynda ınfra­qurylymdyq jobalardy iske asyrýdaǵy tabystar týraly aıtty. Bul salany qar­jylandyrý da byltyrǵymen salys­tyrǵanda 3,7 mlrd-tan 8 mlrd teńgege deıin artqan. Joldar salý men jóndeý byltyr 705 shaqyrym bolsa, bıyl shamamen 954 shaqyrymǵa deıin ulǵaıǵan. Tur­ǵyn úı qurylysy boıynsha da óńir­de eseli jumystar júrgizilip jatyr. О́tken jylmen salystyrǵanda salany bıýdjettik qarjylandyrý 1,5 esege artyp, nátıjesinde jyl sońyna deıin 300 myń sharshy metr turǵyn úı paıdalanýǵa berilmek. «Búginde oblys ortalyǵynda 32 kóp páterli úı salynyp jatyr. Olardyń kóp­shiligi 3 jyl ishinde buzylǵan 1 277 úıdiń ornynda paıda bolady. Biz «Jańa qala» renovasııasy boıynsha jeke baǵdar­lama qabyldadyq», dedi oblys basshysy.

Bilim berý salasynyń qarjylan­dyrylýy bıyl 32% ulǵaıǵan. «Biz kóp jylǵy problemalardy sheshe aldyq. Eskirgen kompıýterler men mektep kó­likteri tolyǵymen jańartyldy. Bar­lyq mektep beınebaqylaýmen jabdyq­talǵan», dedi ol. Sondaı-aq densaý­lyq saq­taý salasyndaǵy eń iri JCI stan­­dart­taryna sáıkes keletin joba – kóp­salaly aýrýhananyń qurylysy jalǵasýda.

«Soltústik Qazaqstan oblysy bola­shaqqa senimmen qaraıtynyn, ekono­mıkanyń barlyq salasy qarqyn alyp otyrǵanyna barshańyzdy sendirgim keledi», dep aıaqtady baıandamasyn Q.Aqsaqalov.

Sóziniń sońynda oblysy ákimi jýr­nalısterdiń suraǵyna jaýap berdi. Sonyń ishinde mektepterdiń jyly ájethanalarmen jabdyqtalýy, qus ıelerine tumaýdan qyrylǵan qustardyń ótemin tóleý, qonys aýdarýshylarǵa jasalatyn jaǵdaılar jáne t.b. máseleler ózek boldy.