Úshinshi sektordaǵy úlesimiz nege az?

Zańdy jolmen birigip, bir-bir úkimettik emes uıymdar quryp, bólinetin granttardy ıgerip júrgen  ózge azamattardyń qyzmetine kisi qyzyǵady. Qala, oblys, ortalyq, «Rýhanı jań­ǵyrý» baǵdarlamasy jáne halyqara­lyq uıymdar beretin granttarymen óz­deriniń ulttyq, mádenı múd­delerine jumys istep, tájirıbe jınaqtaýda.

Qazirgi qoǵamdaǵy ózekti másele­lerge qarasaq, kóbisi qazaqtar­men baılanysty, naızanyń ushy bizge tııýde... Bul – jasóspirimder arasyndaǵy sýısıd, qarjy pıramıdalary, qazaq tiliniń jaıy, ekologııa jáne basqalary. О́kinishtisi sol, bul memlekettik emes alańqaıda óz múddelerimizdi qorǵaıtyn, jastarǵa, kóp balaly analarymyzǵa, múge­dekterimizge, aýyldarǵa deıin jetip, kómek jasaı alatyn úkimettik emes uıymdar tipten az.

Kúndelikti osy máselelermen ózimiz aınalyspasaq, bul sharýalardy bizge qalada otyz jyldaı jumys istegen, maı shelpekteı granttarǵa shylqyǵan, jyldan-jylǵa qomaqty qarjy alyp, kómegi óz ishinen artylmaıtyn úkimettik emes uıymdar istep bere me?

Memlekettik organdardy jıi synǵa alamyz. Anany jasamaıdy, myna jerde durys istemedi degendeı. Biraq memlekettiń qoly qazir ár jumysqa jete bermeıdi. О́zi tike­leı isteı almaıtyn kóptegen isterdi arnaıy tapsyrma berip, grant bólip, osy úkimettik emes uıym­darǵa júkteıdi. Mysaly, bıyl osy máselelerge Qaraǵandy qalasynyń ákimdigi 100 mıllıonǵa jýyq teńge (!) bólgen eken. Kim alyp jatyr sonda bul aqshany?

О́tkende teledıdardy qarap otyrsam, qalamyzda bir top múgedek bala­­larǵa kómek kórsetilip jatyr eken. Balalardyń kóbisi jaq­sy kıin­gen, sheteldiń jańa, jaltyraǵan arbalarynda otyr. Barlyǵy da basqa ulttyń ókili, ishinde bir qazaq kóre almadym. Taǵy qaıtalap aıtý­ǵa týra keledi: men ózge ult bala­larynyń sondaı jaqsy jaǵdaıda bolǵandaryna qarsy emespin. Biraq óz qarakózderimizge de sondaı qyzmettiń jasalýyn qalaımyn. Iаǵnı bizdiń tólegen salyqtarymyzdan jınalǵan aqshanyń bir bóligi – granttar arqyly aýyldardaǵy múgedek balalarǵa da sýdaı jańa arba bolyp jetkenin qalaımyn. Sondyqtan tez arada, kóp sóz, ýádeden sharshaǵan qazaqqa, sol isterdi uıymdastyra alatyn ózimizden shyqqan qabiletti azamattarymyz bolsa deısiń. Memlekettik organdardyń tapsyrystaryn jeńip ala alatyn, elshilikterge baryp granttar týraly áńgime qura alatyn, joǵary deńgeıdegi saýatty, birneshe til biletin orta býyn ókilderi men jastar kerek. Ekologııa, balalar máseleleri, múgedek toptarǵa, qazaq dástúrlerin damytýǵa jáne basqa da júzdegen máselege baǵyttalǵan úki­mettik emes uıymdar quryp, ózimizge jáne qazaq qoǵamyna jumys isteýdiń zamanaýı tásilderin bilýge qushtar, kásibı dárejesi tómen bolsa da úı­re­nýge beıildi azamattar aýadaı qajet.

Júz mıllıon teńge tek qalalyq ákim­dik bólgen qarjy, al odan basqa oblys jáne ortalyqtan bólinetin qarajat qanshama? Sonda deńgeıimiz, bilimimiz jetpeı me eken osyndaı ister atqaratyn? Bizdiń shetelden oqýyn támamdap kelgen jastarymyz, jergilikti oqý oryndaryn bitir­gen ozattarymyz, ýnıversıtet oqytýshylary jáne belsendi aza­mattyq pozısııasy bar azamattarymyz ne istep júr?

Nege qazaq tilinde qyzmet kórse­tetin úkimettik emes uıymdar az jáne kásibı dárejesi tómen? Qazaq­tar­dyń eń kóp ashqan úkimettik emes uıymdary atalaryna eskertkish qu­rýǵa arnalǵan qorlar eken. Kóbi ju­mys isteı almaǵan, jaýyp tastaýǵa da shamalary joq. Uıalatyn jaǵdaı.

Qalamyzda bilimi joǵary, qajyr­ly, áleýmettik ortada qazaq múddesin qor­ǵaı alatyn, myqty azamattyq pozısııaǵa ıe azamattar bar. Biraq olar az jáne kóbi qoǵamǵa burynnan belgili adamdar. Jańalary, orta jastaǵylar, jastar joqtyń qasy. Iаǵnı mundaı ju­mystardy isteı alatyndar – ja­ýap­­kershilik pen iskerliktiń kele­si satysyna shyqqan, azamattyq pozı­sııaǵa ıe, qazaqtyń múddesin bel­sendi qorǵap, úkimettik emes uı­ym­dar quryp áreket ete alatyn, de­­mokratııalyq prınsıpterge ıe ja­ńa­sha oılaıtyn býyn.

Qazir memleketke kiná taǵýshylar kóp, jastarǵa jetkilikti jaǵdaı jasalmaıdy, múmkindikter berilmeıdi degen pikirler aıtylady. Múmkin bul syn da oryndy shyǵar. Biraq bul ómirdiń shyndyǵy – eshkim eshteńeni ákelip aýzyńa salmaıdy. О́ziń úı­renýiń kerek. Iаǵnı bul iske de adam­dardy daıarlaýdyń ózi osy ba­ǵyt­ta áreket eter qazaqtildi úki­mettik emes uıymnyń qurylýyna baı­la­nysty bolatyn shyǵar. Uıym­dy qalaı ashý, onyń jumys isteýi, grant­tar­dy utyp alý týraly trenıngter uıymdastyrý kún tártibinde ótkir tur.

Shynaıy, tolyqqandy demo­kra­tııalyq, azamattyq qoǵamnyń qalyp­ta­sýyna múddelilik tanyt­saq, bul de­genińiz úkimettik emes uıymdarmen ju­mys isteýdi úırenýimiz kerek degen sóz. Kerek deseńiz ár aýylda ÚEU-nyń bir-ekeýi ashylýy qajet. Sebebi bó­li­netin granttardy alýǵa aýyldyń da quqy bar, óıtkeni ol ár azamattyń tó­leı­tin salyqtarynan bólinetin qarajat.

Azamattyq sektorda jumys isteı­tinder ózin-ózi yntalandyra alatyn, bireýden kómek kútpeı, óz isteri­men qoǵamdy alǵa súıreıtin kóshbas­shylyq qabiletke ıe naǵyz tulǵa adamdar. Olar sózben emes, isimen artyna jaqsy iz qaldyrady. Qazaq eli, keleshek urpaq, bostandyq pen demokratııa úshin sondaı azamattardyń qatary kóbeıse dep tileısiń.

Beıbit KÚLMAǴAMBET,

qoǵam belsendisi

QARAǴANDY