Kollajdy jasaǵan Qonysbaı ShEJIMBAI, «EQ»
PIK-ten – MIB-ke
Turǵyn emes úı-jaılardyń, páterlerdiń menshik ıeleri keler 2021 jyldyń 7 qańtaryna deıingi merzimde turǵyn úı-komýnaldyq-sharýashylyǵy máseleleri boıynsha zań kúshine engen sátten bastap bir jyl ishinde úıdi basqarý nysany retinde jaı seriktestik nemese múlik ıeleriniń birlestigin (MIB) tańdaý úshin jınalys ótkizýi kerek. Qazirgi PIK-terdiń 2022 jyldyń 1 shildesine deıin jumys isteýge quqy bar. Osy rette PIK pen MIB-tiń aıyrmashylyǵyna toqtalyp ótsek.
Múliktiń menshik ıeleriniń birlestigi túrinde kommersııalyq emes uıymnyń jańa nysany qurylyp, olar «bir úı – bir birlestik – bir shot» qaǵıdaty boıynsha jumys isteıdi. Zań boıynsha páter ıeleri kooperatıvteriniń ornyna kóp páterli turǵyn úıdi basqarýdyń 2 nysany anyqtalǵan: MIB – zańdy tulǵa nemese kóp páterli turǵyn úıde páterler men turǵyn emes úı-jaılardyń ıeleri múliktiń menshik ıeleri birlestigin qurǵysy kelmese jaı seriktestik (zańdy tulǵa qurmaı-aq) qurýǵa bolady. Kóp páterli turǵyn úı ıeleri jınalys ótkizip, MIB ne qarapaıym birlestik qurý týraly sheshim qabyldaıdy. Jınalysqa turǵyndardyń keminde 51 paıyzy qatysýy tıis. MIB páter ıelerinen qurylady. Jınalysta turǵyndar óz aralarynan úı keńesin, revızııalyq komıssııa, birlestik tóraǵasyn saılaıdy. Aýla sypyrýshy, elektrık, qubyr jóndeýshiler shtatqa alynbaıdy. Qyzmetker sanyna emes, naqty istegen qyzmetine tólenedi. Ol qyzmetterdi kelisimshartpen servıstik kompanııalar atqarady.
PIK birneshe turǵyn úıdi basqarady. On nemese júz shaqty úıge bir ǵana esepshot ashylǵandyqtan, turǵyndardan jınalǵan aqshanyń qaıda jumsalyp jatqanyn naqty bilý múmkin emes. Syrttan kelgen basqarý mekemeleri turǵyndarǵa ózderiniń qyzmeti men tarıfin belgileıdi. Al MIB quramyna sol úıdiń turǵyndary ǵana kiredi. Árbir úı jeke basqarylady, jeke shot bolady.
Aı saıyn qanshadan jınaýdy ózderi belgileıdi. О́ziniń jeke jınaq shoty bolady. Iаǵnı jańa júıe páter ıeleri kooperatıvteri jáne basqarýshy kompanııalar tarapynan qyzmetter men tarıfterdi turǵyndarǵa kúshtep tańýdy joıýǵa múmkindik beredi jáne turǵyndar qarajatyn jumsalýynyń ashyqtyǵyn qamtamasyz etedi. MIB kommersııalyq uıym bolmaǵandyqtan salyq tólemeıdi, paıda tabýdy kózdemeıdi. Jınalǵan qarjynyń barlyǵy derlik turǵyn úıdi jınaýǵa, jóndeýge jumsalady.
Pandemııa turǵyn úı reformasyn tejeýde
О́tken jyldyń jeltoqsanynda qabyldanǵan zań boıynsha páterlerdiń, turǵyn emes úı-jaılardyń menshik ıeleri basqarý nysandarynyń birin (MIB; JS) tańdaýy qajet bolǵan edi. Osy rette biz jańa júıege kóshý qalaı júrip jatqanyn «Turǵyn úı kommýnaldyq-sharýashylyǵyn jańǵyrtý men damytýdyń qazaqstandyq ortalyǵy» AQ tóraǵasynyń orynbasary Nurbek Serikovten surap bilgen edik.
«Kóp páterli turǵyn úıler – ázirge basqarýshy kompanııalardyń qaramaǵynda, kóbine burynǵysha PIK-ter qyzmet kórsetýde. Eger páterlerdiń, turǵyn emes úı-jaılardyń menshik ıeleri úı-jaılardyń (páterler) menshik ıeleriniń kooperatıvi, páterlerdiń, turǵyn emes úı-jaılardyń menshik ıeleriniń tutyný kooperatıvteri, tutyný kooperatıvteri nysanynda qalǵysy kelse, onda zańnamada olardyń qyzmetin júzege asyrý merzimi 2022 jylǵy 1 shildege deıin kózdelgen. Kóp páterli turǵyn úıde MIB nemese JS qurylmaı, kóp páterli turǵyn úıdi basqaratyn basqarýshy kompanııalar turǵyn úıdi tikeleı basqara almaıdy. Búgingi tańda kondomınıým obektisin basqarýǵa jáne onyń ortaq múlkin kútip-ustaýǵa baılanysty máselelerdi talqylaý úshin turǵyndarmen jazbasha, ZOOM platformasy arqyly onlaın rejimde saýaldama júrgiziledi», deıdi N.Serikov.
Onyń aıtýynsha, bıylǵy pandemııa turǵyn úı sharýashylyǵyn jańǵyrtý salasyndaǵy reformaǵa birshama tusaý bolǵany anyq. Karantın kezinde MIB, JS qurý úshin turǵyndardyń basyn qosyp jınalys ótkizý múmkin bolmady. Árıne, bul jaǵdaı MIB jáne JS qurý prosesin tejeıdi. Soǵan qaramastan, 2020 jylǵy 26 qarashadaǵy jaǵdaı boıynsha respýblıka boıynsha 338 MIB tirkelgen eken. Onyń ishinde Nur-Sultan qalasy – 132, Almaty qalasy – 126, Qostanaı oblysy – 23, Aqmola oblysy – 14, Mańǵystaý oblysy – 18, Pavlodar oblysy – 6, Atyraý oblysy – 2, Aqtóbe oblysy – 5, Batys Qazaqstan oblysy – 4, Soltústik Qazaqstan oblysy – 3, Qyzylorda oblysy – 1, Shymkent qalasy – 1, Shyǵys Qazaqstan oblysy – 4 MIB, al Almatyda – 172, Shymkentte 56 jaı seriktester quryldy.
«Memleket basshysynyń 2020 jylǵy 1 qyrkúıektegi «Jańa jaǵdaıdaǵy Qazaqstan: is-qımyl kezeńi» atty Joldaýy aıasynda reformany tıimdi iske asyrý maqsatynda bizdiń basqarma tarapynan aýqymdy sharalar júrgizilýde. Basqarýdyń jańa nysandaryn engizý úshin búginde turaqty negizde Indýstrııa jáne ınfraqurylymdyq damý mınıstrligi, Qurylys jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq isteri komıteti, «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý men damytýdyń qazaqstandyq ortalyǵy» AQ BAQ-ta maqalalar jarııalaýda. Áleýmettik jelilerde ınfografıka men beınerolıkter jarııalaý arqyly halyqty reformanyń iske asyrylýy týraly aqparattandyrý jumystary júrgizilip jatyr. L.N.Gýmılev atyndaǵy Eýrazııa ulttyq ýnıversıteti bazasynda MIB tóraǵalary, JS senimdi tulǵalary, kóp páterli turǵyn úı basqarýshylary, basqarýshy kompanııalary úshin daǵdylar men bilim alý úshin kondomınıým obektisiniń ortaq múlkin basqarý jáne kútip-ustaý boıynsha biliktilikti arttyrý kýrstary uıymdastyryldy», deıdi Turǵyn úı kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý men damytýdyń qazaqstandyq ortalyǵy ókili.
Sondaı-aq ol óńirlerde MIB nemese JS ınstıtýtyn aýqymdy engizý úshin jergilikti atqarýshy organdar osy baǵyttaǵy jumysty jandandyrýy qajet ekenin alǵa tartty. Qazirgi ýaqytta jergilikti atqarýshy organdar azamattarǵa zań jáne qarjy máselelerin, sondaı-aq kóp páterli turǵyn úılerdi basqarý jáne kútip-ustaý salasyndaǵy daýly jaǵdaılardy azaıtý úshin óńirlerde týyndaıtyn problemalardy sheshýde keńes beredi. Osyǵan baılanysty páterlerdiń, turǵyn emes úı-jaılardyń menshik ıeleri «Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý men damytýdyń qazaqstandyq ortalyǵy» AQ-ǵa, jergilikti atqarýshy organdarǵa, sondaı-aq úkimettik emes uıymdarǵa tegin keńes alý úshin júgine alady. Bul elimizde MIB jáne JS tirkeý, qurý úshin qajetti qujattardy jasaýda qatelikterge jol bermeıdi.
Tarıfter kóterile me?
Turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyn jańǵyrtý salasyndaǵy ózgerister sóz bolǵanda tarıfter baǵasynyń qalaı bolatyny qyzyqtyratyny anyq.
«Kommýnaldyq qyzmetterge tarıfterdi tabıǵı monopolııalardy retteý salasyndaǵy ýákiletti organdar belgileıtinin atap ótý qajet. Sondyqtan basqarý formasynyń MIB-ke nemese JS-ǵa ózgerýi kommýnaldyq tólemderdiń mólsherine áser etpeıdi. Páterlerdiń, turǵyn emes úı-jaılardyń ıeleri tarıf ósse de, bul aqsha óz úıin kútip-ustaýǵa jumsalatynyn túsingeni abzal. Bul rette tarıftiń ulǵaıýy shyǵystar smetasyna úıdi sapaly kútip-ustaý úshin qosymsha qyzmetterdi qosqan kezde múmkin bolady», deıdi Nurbek Nurjanuly.
Sondaı-aq tarıfterdiń tómendeýi de múmkin eken. Bul sol úıdiń jertólesinde, tehnıkalyq qabattaǵy úı-jaılardy, oryn jaılardy jalǵa berýden qosymsha kiris alý esebinen múmkin bolady.
Ázirge jańa qurylym tórge oza qoıǵan joq. Eski júıe jumys istep tur. Kórshilerimizdiń kóbi zańnan da, jańa júıeden de beıhabar. Kórshiler chatyndaǵy áńgimeniń aýanynan olardyń tarıfterdiń quny men keıbir qyzmetterge, lıft qyzmetine kóńili tolmaıtynyn ańǵardyq. Bázbireýleri senimsizdik tanytty.«Kim basqarsa da qyzmeti kóńilimizden shyqsa. Aı saıyn komqyzmet tólep otyrmyz. Sol aqsha qaıda ketip jatyr degizbese eken», deıdi. Turǵyndardy alańdatatyn másele – jaıly turmys, qaýipsiz ómir, tıimdi tarıf.
Átirgúl TÁShIM,
jýrnalıst
