Bas hatshy bul málimdemesin ótken senbide Klımat sammıtinde baıandady. 2015 jyly qol qoıylǵan Parıj kelisiminiń besjyldyǵyna arnalǵan jıynda planetamyzdyń búgingi kúıi, jahandyq jylyný men onyń aldyn alý sharalary talqylandy. Bir kúndik sammıtke 70 eldiń kóshbasshylary qatysyp, pikir aıtyp, klımatty jaqsartýǵa qatysty usynystaryn bildirdi.
Osydan bes jyl buryn Parıjdegi sammıtte jahandyq temperatýra 1,5 gradýs selsııge joǵarylaǵany málim bolǵan-dy. Bas hatshynyń aıtýynsha, sol jıynnan keıin bul jaǵdaıǵa nazar aýdarylmaı, kóshbasshylar tarapynan salǵyrttyq tanytylǵan. Sonymen birge kópshilik buǵan jiti nazar aýdarmaıynsha, jahandyq apattyń jaqyndaı beretini anyq. О́ıtkeni ǵalymdar joǵaryda aıtylǵan kórsetkishtiń 3 gradýs selsııge de jetetinin boljap otyr.
«Adamdardyń áli de planetamyzǵa tóngen qaýipti joqqa shyǵaratyny tań qaldyrady. Dál qazir apattyq jaǵdaıdamyz. Sondyqtan da búgin memleket basshylarynan tótenshe jaǵdaı jarııalap, kópshiliktiń nazaryn aýdarýdy surap otyrmyn», dedi óz baıandamasynda A.Gýtterısh.
Onyń jospary boıynsha, tótenshe jaǵdaı aýadaǵy karbon deńgeıin túsirýi kerek. Iаǵnı zııandy gazdardyń bóliný deńgeıin tómendetý arqyly karbon kórsetkishin azaıtamyz degen senim bar. Buǵan ásirese G20 qataryndaǵy elderdi jaýapty dep sanaıtynyn da jasyrmady. О́ıtkeni bul elderde karbonnyń aýaǵa bóliný úlesi tym joǵary.
«Biz bul jaǵdaıdy sheshýge umtylýymyz kerek. Keler urpaqqa planetamyzdy osyndaı halde tabystaı almaımyz. Bul saıası turǵydan da qate», dedi Antonıý Gýterrısh karbon deńgeıin túsirýdi ult josparyna áýelden qosyp qoıǵan memleket basshylaryna.
Osy oraıda BUU Bas hatshysy barlyq eldiń 2050 jylǵa deıin ýly gazdardyń bólinýin azaıtýǵa qatysty jospardy engizý qajettiligin eskertti. «Barlyq el, qala, uıym, birlestik pen kompanııalar planetamyzǵa kesirin keltiretin eshqandaı áreketke barmaýy kerek. Barlyǵy aldymen osyny eskeretin qysqa merzimdi jospar usynsyn», dedi ol.
Osy oraıda eshqandaı qurylymǵa túsinistik tanytylmaıtynyn eskertti. Osylaısha, avıasııa, teńiz qatynasy sııaqty ýly gaz bóliný boıynsha kóshbasshy salalar da jańa jospar men bul tapsyrmany qarastyrǵan jańa karta usynýǵa mindetteldi. «Bul jospar jańa kásip, myqty densaýlyq, salamatty ınfraqurylymǵa negiz bolmaq», dep túıindedi sózin BUU Bas hatshysy.
Atalǵan sammıtti BUU, Brıtanııa, Fransııa, Chılı men Italııa birlesip uıymdastyrdy. Qytaı basshysy Sı Szınpın da shaqyrtylǵan qonaqtar qatarynan tabyldy. «Qazirgi ýnılateralızm ortaq taǵdyr turǵanda jaqsylyqqa alyp kelmeıdi. Mýltılateralızmge bastaý, seriktestikke basymdyq berý men birlik qana adamzatty qutqaryp, planetamyzdy saqtaýǵa kómektesedi», dep qysqa qaıyrdy Sı Szınpın.
Onyń aıtýynsha, Qytaı karbon dıoksıdiniń bólinýin 2030 jylǵa qaraı 65 paıyzǵa deıin azaıtpaq. Alaıda bul jıynda buǵan deıingilerge qaraǵanda eshqandaı ortaq sheshim men jospar kelisilmedi. Memleket basshylary osyǵan qatysty oıymen bólisti. Jıynnan keıin Brıtanııa budan bylaı ýly gaz bólinýi yqtımal jobalardy qoldamaıtynyn málimdedi. Úkimet endigi kezekte jobanyń paıdasymen qosa klımatqa zııan bolmaýy da eskeriletinin habarlady.
Sonymen birge Brıtanııa ǵalymdary karbon bólinýin azaıtýdyń 2050 jylǵa arnalǵan josparyn tanystyrdy. Jospar tek boljamdar emes, analıtıka men naqty ǵylymı paıymmen daıyndalǵan. Oǵan qosa olar usynyp otyrǵan jospar qarjylyq jaǵynan da tıimdi. «Bul jospar álemdi taza saqtap qalý arzan ekenin kórsetedi», deıdi olar. Ǵalymdar bul arqyly jasyl ekonomıkaǵa ótý bári oılaǵandaı qymbat emesin kórsetpek bolǵan. Jańa josparda pandemııa saldary da eskerilgen.
Osy oraıda aıtyp ótetin jaıt, kúni keshe ótken Reformalar keńesi otyrysynda Qazaqstan Prezıdenti Qasym-Jomart Toqaev ta ekonomıkalyq reformalar eń aldymen adamnyń ómir sapasyn arttyryp, ekologııaǵa qaýipsiz bolýy keregin basa aıtty.
