Tekti azamat, tegeýrindi tulǵa, suńǵyla saıasatker

Jalpy, qalamdy murat tut­qan aǵaıynnyń bir-birine bátýaly jaqyndyǵy, ishtartqan ynty­maǵy bolady. Ásirese jas­tar jaǵy úlken qalamgerlerdiń shy­ǵar­mashylyq laboratorııasyn qy­zyq­tap, qoǵamdyq tirliginen, adamdarmen qarym-qatynasynan, otbasynyń jaǵdaıynan syrttaı habardar bolyp otyratyn. Biz de sol jyldary Kemel aǵamyzdyń uly Máskeýde oqyǵanyn, ekiniń biriniń qoly jete bermeıtin, kóptegen jastyń armanyna aınalǵan áıgili bilim ordasy – MGIMO-ny bitirip, alyp ım­perııa­nyń syrtqy ister mınıstr­liginde laýazymdy qyzmet­te júr­genin uzynqulaqtan estı­tinbiz. Sonda jastarǵa úlgi bolar­lyq ulaǵatty ul ósirgen Kemel aǵa­myzǵa qyzyǵa qaraýshy edik, maı­danger aǵamyzdyń kelis­ti kel­be­tine, mol pishilgen tul­ǵasyna syrttaı súısinýshi edik.

Sóıtip, el táýelsizdigin al­ǵan alǵashqy jyldary Qasym-Jomart Kemelulynyń ózin de kórdik. Ol kez – bizdiń de el qatar­ly qyzmetterge aralasa bas­­ta­ǵan shaǵymyz. Derbes memle­keti­miz­diń jańasha qurylyp jatqan Syrtqy ister mınıstrligine orynbasar bolyp taǵaıyndalǵan Qasym-Jomart Kemelulymen bázbir jınalystarda birge otyryp, jurtshylyq aldynda qatar sóz sóılegen kezderimiz de boldy. Sol kezdesýlerdiń ózinde-aq biz ony alaǵaı da bulaǵaı myna zamannyń tynysyn tap basyp, saıası turǵyda myqtap ysylǵan, parasaty bıik, paıymy nyq azamat retinde tanyǵanbyz.

Shynyn aıtsaq, ol jyldary arman etken táýelsizdikke qol jetkizgen qazaqta eıforııa basym edi, qoǵamda jalǵan aıqaı, jasandy uranshyldyq kóp boldy. Erkin shyǵarmashylyqtan kelip, qaınaǵan saıasattyń qazany­na top ete túsken bizdiń de saıası saýatymyz shalaǵaı-dy. Más­keýde qyzmet etip, keńestik saıa­sat­tyń bel ortasynan shyq­qan Qasym-Jomart Toqaev zaman­dasymyzdyń jazylǵan sóılem­niń astaryn qapysyz baıqap, aıtyl­ǵan sózdiń tuspalyn seze biletin bilim kemeldigine, kóz­qaras kókjıeginiń keńdigine ishteı qaıran qalyp júrdik. Syrt­tan tańylmaq bolǵan saıası oıyn­dardyń baıybyna boılaı almaı, «nege bulaı?» degen bizdiń dúdámal suraǵymyzǵa máse­leni jiliktep shaǵyp, jiktep tal­dap, qolmen qoıǵandaı túsin­dirip beretin. Zamana jeli qaı jaq­tan soǵyp turǵanyn ańǵa­ratyn álgindeı zerektigi Más­keýdiń aıtýly mektebiniń je­misi ekenin, ǵasyrlar boıy qalyp­tasqan dástúri bar orys dıplomatııa­synyń tájirıbesinen ótip, sol saladaǵy ıgi jaqsylardyń dárisin tyńdap, tárbıesin alǵandyqtyń áseri ekenin biz eriksiz moıyndaıtynbyz.

Ata-babamyz arman etken táýelsizdigimizge qol jetkizgen sol toqsanynshy jyldardyń basynan bastap Qasym-Jomart Toqaev saıa­sı arenada ózin or­nyq­ty tulǵa, salmaqty saıasatker retinde tanyta bildi. Ásirese jas memleketimizdiń syrtqy saıa­satyn qalyptastyrýda taban­dy qyzmet jasady, ónimdi eńbek etti. Aqpannyń qubylmaly aýa raıyndaı aýmaly-tókpeli toq­sanyn­shy jyldar bárimizdiń jady­myzda. Ol kez – eldiktiń altyn arqaýy sanalatyn ishki saıa­satymyz da, syrtqy saıasatymyz da ustaranyń júzinde shatqaıaqtap turǵan shaq edi. Osynaý úrkin el ótkel tappaı qınalǵan qıyn jyldar, qystaý kezeńderde elimizdiń erkindigin, egemendigin, táýelsizdigin saqtap qalýda syrtqy saıasatty saýatty júrgize bilýdiń mańyzy asa zor bolatyn. Minekı, dál osy kezde Toqaev bilikti maman, tájirıbeli dıplomat retinde Nursultan Nazarbaevtyń qasynan tabyla bildi, Prezıdenttiń senimdi serigine aınaldy. Elbasymen birge memleketimizdiń keregesin keri­sip, shańyraǵyn kóteristi. Shet­eldermen aradaǵy alys-beristi, dıplomatııalyq baıla­nys­­ty sheber qııýlastyryp otyr­­dy. О́zge memlekettermen aradaǵy qarym-qatynasymyz nyǵaıyp, aby­roı-bedelimiz artyp jatsa, osy baǵyt­ta nátı­jeli jumystar­dy uıym­das­tyrǵan mınıstrdiń eńbegi zor ekeni daýsyz. Shet­eldegi qandastarymyzdyń múd­desin qorǵaýda Syrtqy ister mınıstri retinde Qasym-Jomart Kemelulynyń atqarǵan sharýalary óz aldyna bir tóbe. Mınıstr­liktiń aralasýymen shet­elderde turatyn qandas­tary­myz­dyń atamekenine oralýyna, atajurtymen qaýyshyp, aǵaıyn­men aralasýyna baǵyttalǵan kóptegen jeńildik jasaldy. Búginde qazaqtyń sany bir­sy­­dyrǵy kóbeıip jatsa – bul ıgi­likti sharýada Toqaev basqar­­ǵan mınıstr­liktiń sheshýshi róli bol­ǵanyna biz kýámiz.

Jalpy, Qasym-Jomart Kemel­ulynyń tektiligi tereńnen ekenin ańǵarý qıyn emes: anasy – shet tilderin meńgergen pe­da­gog, ákesi – joǵaryda jaz­ǵan­daı, tól ádebıetimizdiń tyń janry­nyń kóshbasynda turǵan qabyr­ǵaly qalamger. Osyndaı zııaly shańy­raqtan shyqqan Qasym-Jomart jasynan kitapty súıip, bilimge qushtar bolyp erjetýi – zańdy qu­by­lys. Bes-alty shet tilin er­kin meńgerip, jaýapkershiligi mol laýa­zymdy qyzmetterde júr­se de jazýdan da, izdenýden de qol úzbegen azamattyń dara joly bar­shaǵa ónege. Saıasattaný ǵy­lym­darynyń doktory Toqaev bú­gin­de birneshe tanymdyq kitap­tyń avtory. Saıası, ǵylymı maqa­la­lary únemi kópshiliktiń kó­ke­ıin­degisin dóp basyp júr. Qyz­met barysynda da barlyq laýa­zym­dyq satylarmen órlep, Mınıstr, Premer-Mınıstr, Mem­lekettik hatshy boldy, tipti álem­dik deńgeıdegi joǵary laýa­zym­dardyń biri – BUU Bas hat­shy­sy­nyń orynbasary bolyp qyz­met etip, bógde el, bóten jurt­qa qazaq deıtin halyqtyń zııat­ker­ligin, oı-órisiniń keńdigin, tanym-túsiniginiń tereńdigin, shalqar bilimi men biliktiligin tanytty.

Qasym-Jomart Kemeluly 2007 jyldan Qazaqstan Res­pýb­lı­k­asy Parlamenti Senatyna tór­aǵalyq etti. Syrtqy dıp­lo­matııadaǵy mańyzdy tulǵa­nyń eldiń ishki máselelerinde bálendeı belsendilik tanytpaýy – saıasattyń jazylmaǵan talaby edi. Sol sebepti jurtshy­lyq onyń qoǵamdaǵy oqıǵalar­dyń ońtaıly sheshilýine qosqan úlesin Senat Tóraǵasy bolǵan jyldary ǵana aıqyn ańǵara bas­tady. Ásirese anaý jyldar­daǵy jer daýy máselesinde Toqaev halyqtyń kókeıindegisin dóp basyp, kóńilinen shyqqan bolatyn. Qandaı jaǵdaıda da onyń qarapaıym jurtpen, buqara halyqpen jaqyndyǵy sezilip turdy. Onyń bir dáleli – Toqaevtyń Twitter áleýmettik jelisiniń belsendi qoldanýshysy ekendigi. Osy jelide ol qoǵamda bolyp jatqan ózekti másele­lerge oıy men pikirin áli kúnge deıin ashyq bildirip otyrady. Qazirgi kezde «áleýmettik jelide belsendi adam» degen sóz «qoǵamǵa, ózin qorshaǵan ortaǵa ashyq adam» degen oıdy bildiredi.

Segiz qyrly, bir syrly Qasym-Jomart Kemelulynyń jazýshy aǵaıynnyń júregin baýraǵan taǵy bir qyryn aıtpasqa bolmas... Aıtýly merekelerge, kásibı meıramdarǵa oraı aqyn-jazýshylar Senat Tóraǵasynan quttyqtaý hattar alyp turatyn. Sol toptyń ishinde biz de barmyz. Bylaı qaraǵanda, jurtqa jarııa qylardaı jańalyq ta emes, eleýsiz ǵana syılastyq peıil, kisilik áreket. Biraq bárimiz de et pen súıekten jaralǵan pendemiz ǵoı, álgindeı jyly sóz, jaqsy­lyq tilektiń ózi qalamger qaýymyn qýanyshqa bólep, kóńilin bir kóterip tastaıtynyn nesine jasyraıyq. Bolmashy ǵana osy árekettiń artynda Toqaevtyń bıik mádenıeti, kósheli kisiligi, degdar bolmysy turǵanyn ańǵaratynbyz.

Osy aıtylǵandardy saralaı kele, tekti azamat, tegeýrindi tulǵa, suńǵyla saıasatker Qasym-Jomart Toqaev memleket tizginin qolyna alyp, Prezıdent bolyp saı­lanǵanda shyn júrekten qýan­ǵan qalyń jurtshylyqtyń aldyn­da qalamgerler qaýymy turdy kósh bastap. О́ıtkeni tar jol, taı­ǵaq keshýden ótken shırek ǵa­syr­­dan astam táýelsizdik jyl­daryn­da azamattyq abyroıyna selkeý túsirmegen, adamdyq ar-oj­danyn taza saqtap kele jat­qan, búgingi kúni de Prezıdenttik bılik­tiń sabaqtastyǵyn paıymdy pa­ra­satpen ádemi jalǵas­ty­ryp otyrǵan Qasym-Jomart Kemeluly Toqaev – memleket taǵdyryn senip tapsyrýǵa bolatyn birden-bir azamat ekenin olar qapysyz tanı bildi. Sondyqtan da oǵan úkilegen úmitterin artyp, álemdik deńgeıdegi bederli bedeliniń bıiginen – týǵan eliniń múddesi, halqynyń asqaq muraty jolynda berekeli tabysqa qol jetkize berýin tileıdi.

Álibek ASQAROV,

jazýshy, Qazaqstannyń eńbek sińirgen qaıratkeri, Memlekettik syılyqtyń laýreaty