Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev – el basqarý isinde halyqtyń ǵasyrlar boıy jınaqtaǵan baı murasy men álemdik tájirıbeniń ozyq úlgisin bir arnada toǵystyrǵan alymdy da alǵyr basshy. El ómiriniń alýan salaly tirshilik-tynysyn tereń bilý, mańdaı tiregen problemalardyń eń eleýlisin tap basyp tanı alý, el ishindegi jáne álemdik ahýaldarmen sanasa otyryp, urymtal áreketterge barý, sol jolda tańdaǵan baǵytyn tabandylyqpen júzege asyrý – Memleket basshysynyń basty qasıeti.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev – el basqarý isinde halyqtyń ǵasyrlar boıy jınaqtaǵan baı murasy men álemdik tájirıbeniń ozyq úlgisin bir arnada toǵystyrǵan alymdy da alǵyr basshy. El ómiriniń alýan salaly tirshilik-tynysyn tereń bilý, mańdaı tiregen problemalardyń eń eleýlisin tap basyp tanı alý, el ishindegi jáne álemdik ahýaldarmen sanasa otyryp, urymtal áreketterge barý, sol jolda tańdaǵan baǵytyn tabandylyqpen júzege asyrý – Memleket basshysynyń basty qasıeti.
Nursultan Nazarbaevtyń bastamasymen táýelsiz qazaq elinde dúnıejúzilik mańyzy bar kóptegen is-sharalar atqaryldy. Qazaq eliniń eńsesin kóterip, táýelsizdik jolymen alyp júrý mindeti Nursultan Ábishulynyń mańdaıyna jazylǵan eken.
Elbasymyz «Qazaqfılmge» kelgen saparynda qazaq kınosy jastarymyzdy otansúıgishtikke, ultty súıýge tárbıeleýi kerek degendi qadap aıtyp edi. Keleshek túsiriletin qazaq kınosynyń da ón boıynda ulttyq rýh, patrıotızm bolýy shart. Sonda ǵana, biz kıno arqyly ózimizdi ózimiz tárbıeleı alamyz. Qazaqty ult retinde saqtaýdyń da alǵysharty qazaq kınosynda jatyr.
«Elbasy joly» fılmder sıkly – jastarymyzdy Memleket basshysy aıtqan dál sondaı eńbeksúıgishtikke, ultty súıýge, shynshyldyqqa baýlıtyn dúnıe.
Bul – ulttyq kıno tarıhyndaǵy tuńǵysh óndiristik fılm!
Kıno túsirýde komandalyq rýh kerek. «Otty ózen» jáne «Temir taý» fılmderin tamashalaı otyryp, túıgenim, «Qazaqfılmniń» «Elbasy joly» atty kınoepopeıasy elimizdiń kınosyn jańa kınotehnologııamen baıytqan, kıno salasynyń jańa qyrlaryn ashqan, ozyq kınojoba bolyp otyr.
«Elbasy joly» fılmder sıkly – eldik, halyqtyq, ulttyq kınojoba. Ultymyzdyń asyl murasyna, rýhanı qazynasyna aınalatyn kınoepopeıa. Bul týyndy Qazaqstan degen memlekettiń azamaty atanyp, Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev syndy sarabdal saıasatker, kóregen basshy basqarǵan memleketke qyzmet etýge yntalandyrady. Bolashaǵyna senimmen qadam basqan qazaq balasynyń – kúres pen shyndyq, ádildik pen namys, bilim men jiger jolyndaǵy izdenisteri bozbala shaǵynan búginge deıin áli de bir sátke toqtaǵan emes. Adam kóshbasshy bolyp týmaıdy, adam eńbegimen, talant-darynymen kóshbasshyǵa aınalady. Nemeresiniń úlken azamat bolyp qalyptasýyna eńbegi sińgen, úmiti aqtalǵan Myrzabala ájeniń tárbıesi, ákesi Ábish pen anasy Áljannyń ulylyqqa toly áńgimesi ósirgen Sultannyń balalyq shaǵy týraly «Balalyq shaǵymnyń aspany» fılmi kórermenderdiń kózqýanyshyna aınalǵan edi. Endi, sol qýanyshtan keıingi taǵy bir súıinshi – «Elbasy joly» kınoepopeıasynyń ekinshi jáne úshinshi fılmderi dúnıege keldi. Ssenarıı avtory – Shahımardan Qusaıynov pen Rústem Ábdirashev. Ssenarıı Elbasymyzdyń jaryq kórgen kitaptarynyń jelisi boıynsha jazylǵan. Metallýrgııalyq kombınat jetekshileri usynǵan fotosýretter jelisi de negizge alynǵan. Túsirilim dál osy kombınat ornalasqan Qaraǵandy oblysy, Temirtaý qalasynda júrgizilgen. Oqıǵa 1950-jyldardyń aıaǵy men 1960-jyldar kezeńin qamtıdy. Tarıhqa júginsek, Elbasymyz eńbek jolyn 1960 jyly Temirtaý qalasyndaǵy Qaraǵandy metallýrgııa kombınatynda qatardaǵy jumysshy bolyp bastap, domna peshiniń aǵa gazdaýshylyǵyna deıingi joldan ótken. Temirtaý qalasyndaǵy partııa-komsomol jumystarynda jaýapty qyzmetter atqarǵan, Karmetkombınattyń partkom hatshysy dárejesine deıin kóterilgen. Reseı, Ýkraına, Estonııa, Helsınkı qalalaryndaǵy jınalysta metallýrgter atynan sóz sóılep, mańyzdy sharalarǵa qatysqan. Bul sharalardyń biri de shektelmeı, epızodtar fılmde nyq kórinis tapqan. 60-jyldardy ýaqyt qaıta aldyńa ákelgendeı, shynaıy oqıǵa izimen júrip, romantıkalyq áserge bólenesiń. Adamgershilik, dostyq pen adal mahabbat sezimderi de tebirentedi. Keńestik kezeń dekorasııasy, afıshalar men anonstar, akterlerdiń kıim úlgileri men kóshe qıylysyndaǵy eski baǵdarshamdar da shynaıy. Reseı akterleri Vıktor Sýhorýkov, Sergeı Shakýrov oıyndary bir tóbe. Sultannyń ańǵal, adal dosy Bıkoshtyń kórermendi kúldirip alatyn qylyqtary kóp. Bıkosh pen Sultan arasyndaǵy dostyq baılanys Sultannyń beınesin ashýdaǵy shtrıhtardyń biri. Qazaq azamatynyń adaldyǵy, múgedekter men úısizderdiń máselesin sheshýge degen umtylysy, metallýrgter basyndaǵy qıyndyqtardyń jibin tarqatýǵa degen talpynysy janyńdy terbeıdi. Al, Sultan men Saranyń tanysýy, shańyraq kóterýi, Darıǵanyń dúnıege kelýi – bári de baqyttyń ushqynyn sebedi. Mádına Esmanova, Nurlan Álimjan, Natalıa Orynbasarova, Dáýren Serǵazın syndy basty róldegi akterler oıyny shynaıy, keıipkerdiń bolmysyna saı nanymdy berilgen.
Ár mamandyqtyń ózindik qıyndyǵy bar. Aýyr joldy ózine baǵyndyra bilgen úlken adamnyń ómirin sahnalaý, obrazyn somdaý, ótkenin órnekteý úlken daıyndyq, úlken izdenis pen bilimdi qajet eteri haq. Kınogerler bul oraıda qolpashtaýǵa, quttyqtaýǵa laıyq. «Bolashaqta kim bolǵyń keledi?» degen suraǵyma baýyrym: «Prezıdentimizdeı ultqa qyzmet etetin tulǵa bolamyn! Nursultan atamdaı bolamyn!» deıdi. Láıim solaı bolsyn! Onda, arman bolashaǵyn bıikten kóretin barsha jastarǵa jiger men tálim berer, uzaq joldyń basyn kórseter, úlgi men ónegesi, kóshbasshylyq joldyń qupııasyn ashar «Elbasy joly» atty kınoepopeıanyń fılmderin kórý kerek...
Bir kezderi, kıno óneriniń maıtalmandarynyń biri Májıt Begalın: «Men fılmdi ózimniń qazaq kórermenderim úshin túsiremin. Eń áýeli meniń fılmimdi óz elim qabyldaýy kerek. Sodan keıin ózge elder moıyndasyn», degen pikir aıtypty. Sondyqtan, ónerdiń san-salaly mindetiniń negizgisi – ult qasıetin pash etý bolsa, sol mindetti tolyq aqtaǵan óner týyndysy – «Elbasy joly» kınoepopeıasy. Men osy kınoepopeıada Elbasynyń ákesi Ábish rólin oınaǵanym, jumysym Nursultan Ábishulynyń kóńilinen shyqqany úshin ózimdi baqytty sezinemin. Bul – qazaqtyń dastany! Qazaq kınosyndaǵy ǵana emes, ult ómirindegi rýhanı zor qubylys! Memleketshil sananyń qalyptasý kórinisi, úlgisi, ónegesi. Elge qyzmet etýdiń álippesi. Elbasynyń jastarǵa aıtqan aqyly, bergen tálim-tárbıesi. Keńes Odaǵy ıdeologııasy aıasynda táýelsizdik ıdeıasynyń jaralý, týý tarıhy! Qazaq kórermeni kópten kútken ultqa asa qajet týyndy! Bul – ulttyq ónerdiń bıik shyńyna tý tikken týyndy. Bul – óte talantty rejısserdiń eńbegi! Kórermenderin eleń etkizgen atalmysh joba syndy janǵa lázzat beretin, hám ultyń úshin keýde kere maqtana alatyn, rýhy kúshti, oıy tereń, ǵajap kınofılmder kóp bola bergeı!
Nurjuman YQTYMBAEV,
akter.
ALMATY.
