Onyń ataǵynan at úrikkendeı. Medısına ǵylymdarynyń doktory, professor, «Jyldyń úzdik dárigeri»... Degenmen, onyń eńbegin baǵalaý, moınyna alǵan jaýapkershilik júgin salmaqtaý úshin osy sııaqty ataq-dańqyna qatysty ataýlardy tizbelemeı-aq, Doktor Pıa desek te jetip jatyr. Búginde onyń esiminiń medısınanyń basym baǵyttarynyń biri – kardıohırýrgııamen qatar atalýy úırenshikti jaǵdaıǵa aınalyp barady. Kardıohırýrgııa desek, eń aldymen oıǵa Iýrıı Vladımırovıch Pıa oralatyny anyq.
Onyń ataǵynan at úrikkendeı. Medısına ǵylymdarynyń doktory, professor, «Jyldyń úzdik dárigeri»... Degenmen, onyń eńbegin baǵalaý, moınyna alǵan jaýapkershilik júgin salmaqtaý úshin osy sııaqty ataq-dańqyna qatysty ataýlardy tizbelemeı-aq, Doktor Pıa desek te jetip jatyr. Búginde onyń esiminiń medısınanyń basym baǵyttarynyń biri – kardıohırýrgııamen qatar atalýy úırenshikti jaǵdaıǵa aınalyp barady. Kardıohırýrgııa desek, eń aldymen oıǵa Iýrıı Vladımırovıch Pıa oralatyny anyq.
– Iýrıı Vladımırovıch, biz sizben birinshi ret kezdesip otyrǵan joqpyz. Osyndaı syr-suhbattardyń barysynda Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııalyq ortalyqtyń Ortalyq Azııa aımaǵyndaǵy qyzmeti álemdik sapa standarttaryna saı kóshbastaýshy uıymǵa aınalyp kele jatqanyn maqtanyshpen aıtqan edińiz. Sońǵy oqıǵalar siz basqaratyn ujymnyń tanymaldylyǵy basqa qurlyqtarda da óse túskenine kóz jetkizip otyrǵan sııaqty ma, qalaı?
– Ol ras. Osydan biraz buryn biz Túrik Respýblıkasynyń kardıohırýrgterimen ózara yntymaqtastyq týraly kelisimge otyrdyq. Al oǵan deıin lıtvalyq, ızraıldik, chehııalyq, qyrǵyzstandyq jáne amerıkalyq áriptesterimizben de osyndaı memorandýmǵa qol qoıǵan bolatynbyz. Bul bizge ne beredi degenge kelsek, birinshiden, memorandýmǵa qol qoıǵan emdeý mekemeleri birlesken ǵylymı-zertteý jumystaryn damyta otyryp, zamanaýı tehnologııalardy qoldaný salasynda tájirıbe almasa alady. Sol sııaqty, ǵylymı semınarlar men konferensııalar uıymdastyrý, medısına jáne basqarý personalynyń biliktiligin arttyrýǵa baǵyttalǵan sharalar júgin de kóp bolyp kóterý múmkindigi molaıyp otyr.
– Osy turǵydan alǵanda qazaqstandyq tájirıbe basqalardyń qyzyǵýshylyǵyn týǵyzatyndaı dárejege jetti dep aıta alamyz ba?
– Ústimizdegi jyly biz respýblıka Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń qoldaýymen «Integrasııa arqyly – tabysqa» degen taqyrypta kardıohırýrgterdiń ekinshi ulttyq kongresin ótkizdik. Oǵan 18 elden osy salanyń kórnekti ókilderi qatysty. Kongres baǵdarlamasyna sáıkes 8 sheberlik synyby uıymdastyryldy. Jalpy aıtqanda, kongres kardıohırýrgııada zamanaýı tehnologııalardy qoldanýdyń neǵurlym perspektıvaly, tıimdi baǵyttaryn anyqtaýǵa, kardıohırýrgııany damytýda strategııalyq sheshimder qabyldaýǵa jol ashty deýge tolyq negiz bar.
Osy kongreske qatysqan Tehas Júrek ınstıtýtynyń dırektory Oskar Freızer tilshilerge bergen suhbatynda bylaı dedi: «Sizderdiń kardıohırýrgııalyq ortalyqtaryńyzdyń jaǵdaıy meni tańǵaldyrdy. Mamandaryńyz zamanaýı jabdyqtardy jaqsy meńgerip alǵan. Men ózim de birneshe otaǵa qatystym. Bári oıdaǵydaı ótti. Men Qazaqstanda mundaı deńgeıge kezdesemin dep oılaǵan joq edim. Sizder keıbir Eýropa elderinen de ozyp ketipsizder».
Sheteldik mamannyń mundaı baǵasy biz úshin asa qymbat. О́ıtkeni, doktor Freızer kóp kardıohırýrgtiń biri emes, sozylmaly júrek talmasynyń aýyr túrlerin ota jasaý arqyly emdeýdiń kóshbasynda júrgen, esimi álemge tanymal dáriger. Búginde ol basqaratyn júrek-qan tamyrlary aýrýlaryn emdeý ınstıtýty júrek almastyrý men qan aınalymyn mehanıkalyq jolmen qoldaý jóninen álemdegi eń úzdik emdeý mekemeleriniń birinen sanalady. Al O.Freızerdiń ózi bolsa, osy ýaqytqa deıin 1200-den astam adamnyń júregin almastyrǵan naǵyz maıtalman.
– Júrek almastyrý demekshi, jaqynda sizder de osyndaı otany sátti ótkizdińizder ǵoı.
– Iá, bul – biz jasaǵan osyndaı ekinshi ota. Ol Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııalyq ortalyqtyń, A.N.Syzǵanov atyndaǵy Ulttyq ǵylymı hırýrgııa ortalyǵynyń, Sanıtarlyq avıasııanyń respýblıkalyq ortalyǵynyń jáne Almaty qalasyndaǵy birqatar klınıkalardyń úılesimdi qyzmetiniń nátıjesinde múmkin boldy. Ústimizdegi jylǵy qarashanyń 6-sy kúni Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııalyq ortalyqtyń transplantasııa jónindegi bıýrosyna Almatydaǵy jedel járdem aýrýhanasynan mıyna zaqym kelgen syrqattyń qaıtys bolǵany týraly habar tústi. Qaıtys bolǵan kisiniń jaqyn týystary onyń organdaryn basqa adamǵa transplantasııalaýǵa kelisimderin berdi. Biz jedel jolǵa shyqtyq. Sóıtip, kelesi kúni donordyń júregin Astanaǵa jetkizdik.
Bul arada biz myna bir jaıdy erekshe atap kórsetýimiz kerek. Donor júregi Astanaǵa Amerıka Qurama Shtattarynan satyp alynǵan OrganCareSystem dep atalatyn zamanaýı jabdyqpen jetkizildi. Buǵan deıin bul júıe álemniń úsh jetekshi klınıkasynda – AQSh-ta, Avstralııa men Germanııada qoldanylyp kelse, endi olardyń qataryna Qazaqstan da qosyldy. Keń-baıtaq jeri bar, kóptegen aımaqtary ákimshilik ortalyqtardan shalǵaı jatqan Qazaqstan úshin mundaı ǵajaıyp qondyrǵyny paıdalanýdyń mańyzy zor.
– Jańa ózińiz de amerıkalyq dárigerdiń Ulttyq ǵylymı kardıohırýrgııalyq ortalyqtyń búgingi jaı-kúıine tańdanys bildirgenin aıttyńyz. Árıne, munyń bári bir jylda atqarylǵan, ózinen ózi ornyna kele qalǵan jumystar emes qoı. Osy arada sál sheginis jasasaq...
– Sońǵy jyldary Qazaqstanda kardıohırýrgııa salasynda revolıýsııa jasaldy deýge bolady. Astanalyq klınıkanyń Halyqaralyq zertteý baǵdarlamasyna qosylýy da osynyń dáleli. Shyny sol, munyń bári Memleket basshysy Nursultan Nazarbaevtyń arqasy, sol kisi júrgizip otyrǵan syndarly saıasattyń jemisi. Olaı deıtinim, bizdiń isimizge Elbasynyń arnaıy tapsyrmasy boıynsha jasalǵan kardıohırýrgııa salasyn damytýdyń 2007-2009 jyldarǵa arnalǵan baǵdarlamasy tyń serpin berdi.
HH ǵasyrdyń ekinshi jartysynan bastap búkil álemdi sharpyǵan júrek-qan tamyrlary aýrýlary bizdiń elimizde de jyldan-jylǵa órship keledi. Medısınalyq derekter boıynsha, júrek-qan tamyrlary aýrýlary saldarynan jyl saıyn álemde 15 mıllıondaı adam ómirmen qosh aıtyssa, Qazaqstanda da ólim-jitim boıynsha júrek aýrýlary birinshi orynda tur.
Jaǵdaıdy jaqsartý úshin jyl saıyn júrekke kem degende 15-16 myń ota jasalýǵa tıis. Ol úshin, árıne, jaqsy baza, bilikti dárigerler, qarjy, bir sózben aıtqanda, kardıohırýrgııa salasyna shynaıy qamqorlyq qajet. Osyǵan baılanysty Elbasy batyl sheshim qabyldady. Qazir kardıohırýrgııalyq ortalyqtar Astanada ǵana emes, oblystarda da salynýda. Mine, osylaı qazaqstandyq kardıohırýrgterdiń armany júzege asyp, qazir álemde qoldanylatyn barlyq joǵary tehnologııalar otandastarymyzdyń ıgiligine aınalyp otyr.
Qazirgi ortalyq barlyq halyqaralyq standarttarǵa saı dep nyq senimmen aıtýǵa bolady. Munda bir mezgilde 180 adam em alady, 6 ota jasaý blogy bar. Munyń ózi jyl saıyn júrekke 3000 ashyq ota jasaýǵa, sol sııaqty, keýde kletkalaryn kespeı-aq júrek tamyrlarynyń qalypty jumysyn qamtamasyz etetin sharalar qoldanýǵa jol ashyp otyr. Qoldanystaǵy jabdyqtardyń bári – eýropalyq óndirýshilerdiń ónimderi.
– Qazir elde medısına qyzmetkerlerin daıarlaıtyn joǵary oqý oryndary az emes. Sonyń ózinde kóptegen aımaqtarda dárigerler jetispeıdi. Amerıkada, Eýropa elderinde kardıohırýrgııa salasynyń mamandaryn daıarlaýǵa orta eseppen on jyl ketedi eken. Sizder osy máseleni qalaı sheship jatyrsyzdar?
– Ortalyqta osy salanyń eń úzdik mamandary shoǵyrlanǵan. Olardyń kópshiligi AQSh, Germanııa, Izraıl, Túrkııa, Lıtva, Reseı jáne Belorýssııanyń jetekshi klınıkalarynda oqyǵan.
Bizdiń dárigerlerimiz jıi-jıi shetelderge shyǵyp, ózderiniń biliktilikterin arttyryp otyrady. Sol sııaqty, sońǵy kezde bizdiń ortalyqqa sheteldik áriptesterimiz de jıi atbasyn buratyn boldy. Olar munda tájirıbe almasýmen birge, sheberlik synyptaryn ótkizedi, birlesken otalarǵa qatysady.
– Shetelderde transplantasııa jasatý óte qymbat ekenin bilemiz. Ony qarapaıym adamdardyń qaltasy kótere bermeıdi. Al óz elimizde bul otalardyń qoljetimdiligi qamtamasyz etilgen jáne tegin jasalady. Sonyń ózinde ázirshe eki-aq adamnyń júregi almastyryldy. Bul az emes pe? Jańa ózińiz amerıkalyq bir hırýrgtiń ózi myńnan astam adamǵa ómir syılaǵanyn aıttyńyz ǵoı.
– Qazirgi tańda Qazaqstanda ómiri tikeleı donor aǵzalaryna táýeldi 5 myńǵa jýyq adam esepte tur. Eń qıyny donor máselesi edi, qazir bul oraıda ilgerileýshilik bar. Ras, qaıtys bolǵan týystarynyń organdaryn basqa adamnyń ómirin saqtap qalýǵa paıdalanýǵa ekiniń biri kelise qoımaıdy. Sol sııaqty, ázirshe júregin almastyrýǵa táýekel etýshiler de kóp emes. Kezinde Jánibek Ospanov ta birden kelise qoıǵan joq-ty.
– Aıtpaqshy, elimizde birinshi bolyp júregin aýystyrǵan Jánibek Ospanovtyń jaǵdaıy qalaı? Áli de sizderdiń baqylaýlaryńyzda shyǵar?
– Jánibektiń jaǵdaıy jaman emes, qazir osy aýrýhananyń statıstıka jáne pasıentter qozǵalysy bóliminde isteıdi. Syrttaı oqýǵa tústi. Bolashaqta psıholog mamandyǵyn alyp shyqpaq.
– Iýrıı Vladımırovıch, sońǵy jyldary elimizdegi kardıohırýrgııa salasynyń kúrt ózgergeni aıdan anyq. Qazir Astana men Almatyny bylaı qoıǵanda, aımaqtarda da júrekke kúrdeli otalar jasala bastady. Oblystarmen sizderdiń qandaı baılanystaryńyz bar?
– Sońǵy ýaqyttarda elimizdiń tańdaýly kardıohırýrgteri men kardıologtarynyń óńirlerge shyǵyp turýy dástúrge aınaldy. Mundaı saparlardyń barysynda bizdiń mamandarymyz jergilikti jerlerdegi syrqattardy qabyldaıdy. Aımaqtaǵy áriptestermen sheberlik synyptaryn ótkizip, otalarǵa qatysady. Osy taıaýda ǵana bizdiń dárigerlerimiz Aqtóbe, Batys Qazaqstan, Qostanaı jáne Mańǵystaý oblystarynda bolyp qaıtty. Máselen, Qostanaı oblysynda bolǵan №1 kardıohırýrgııa bólimshesiniń meńgerýshisi Tımýr Lesbekov bastaǵan dárigerler júregi aýyratyn 70 adamdy qabyldap, olarǵa tıisti aqyl-keńester berdi.
Men ózim de bir top áriptesterimmen birge Mańǵystaý oblysynda boldym. Onda biz 40 shaqty syrqatty qabyldap, 3 adamǵa ota jasadyq, jergilikti áriptesterimizben sheberlik synyptaryn ótkizdik.
– О́mir bir orynda turmaıdy ǵoı, sizder de qol jetkenge toqmeıilsip otyrmaǵan bolarsyzdar?
– Iá, qazirgi jaǵdaıdy osydan bir-eki jyl burynǵymen múlde salystyrýǵa bolmaıdy, aıyrmashylyq jer men kókteı. Ortalyqta ROC Safe júıesin qoldaný arqyly kardıohırýrgııalyq otalardy júrgizý tehnologııasy engizildi. Bul emdelýshiler úshin jańa, tıimdi jáne qaýipsiz tehnologııa sanalady. Osy júıeni qoldana otyryp ota jasalǵanda ýaqytsha jasandy ventılıasııa qysqartylyp, otadan keıingi qannyń azaıýy (mersat arıtmııasy jáne qan ketý) saldarynan ota kezinde jáne odan keıingi ýaqytta qan quıý qajettiligi tómendeıdi. Aortokoronarlyq shýntteý jáne júrek klapandaryn protezdeý barysynda júrek yrǵaǵynyń buzylýy bar syrqattardy emdeýde Cardioblate júıesiniń ıntraoperasıondyq radıojıilikti ablasııasy – ınnovasııalyq tehnologııalarymen otalar jasala bastady. Budan basqa, endovaskýlıarlyq hırýrgtermen birlese otyra, pasıentterge qıyn gıbrıdti otalar jasalýda. Ortalyqtyń taǵy bir jetistigi – júrekke ashyq operasııa jasaý barysynda ekstrakorporaldy membrandy oksıgenasııa ádisi engizildi. Sóıtip, dem alysy qıyndaǵan jandarǵa ota jasaý barysynda egý arqyly qanyna ottegi toltyrylatyn boldy. Sondaı-aq, ıntervensııalyq kardıologııa dárigerleriniń bastamasymen týa bitken júrek aqaýy bar naýqastardyń júrek qarynshasyndaǵy «kópirdiń» aqaýyn transkateter arqyly jabýǵa arnalǵan tehnologııa engizildi. Qazaqstanda alǵash ret bir jasqa deıingi balalarǵa, týabitti júrek aqaýy bar sábılerge, sonymen qatar, bir ǵana qarynshasy bar júrekterge joǵary tehnologııalyq, kópsatyly kardıohırýrgııalyq otalar jasalýda.
Bolashaqta júreginde aqaýy bar naýqastarǵa júrek transplantasııasy boıynsha otalar, júrek klapanynda aqaýy bar naýqastarǵa aortaldy klapandy teri arqyly protezdeý, arterıaldy gıpertenzııa terapııasyna ıntervensııalyq emdeý, júrekte az ınvazıvti endoskopııalyq otalar, arıtmııasy bar balalarǵa joǵary mamandandyrylǵan kómek kórsetý, az ınvazıvti endovaskýlıarly aralasýlar josparlanýda.
Ortalyqta júrek yrǵaǵynyń buzylýy, júrektiń kenetten toqtap qalýynyń genetıkalyq úrdisteri týraly ǵylymı-tehnıkalyq jobany júzege asyrý boıynsha jumys bastaldy. Osy jobanyń júzege asyrylýy júrektiń kenetten toqtap qalý qaýpi joǵary mersat arıtmııasy bar adamdardyń júrek yrǵaǵy buzylýynyń damý mehanızmi men sebepterin anyqtaýǵa múmkindik beredi jáne dıagnostıkasynyń jańa ádisterin ázirleýge kómektesedi.
– Áńgimeńizge rahmet. Isterińizge sáttilik tileımiz.
Áńgimelesken
Jarasbaı SÚLEIMENOV,
«Egemen Qazaqstan».
