Sh.Qusaıynov atyndaǵy Kókshetaý qazaq drama teatrynda bıylǵy maýsymda qoıylyp jatqan Qanat Júnisovtiń «Ánshiniń piri – Ámire» atty monospektakli óńirimizdegi eleýli mádenı jańalyq. Qoıylymnyń janrynyń ózi tyń dúnıe desek, sol tyń dúnıeniń tartymdy shyǵýy óner ordasy úshin úlken tabys.
Sh.Qusaıynov atyndaǵy Kókshetaý qazaq drama teatrynda bıylǵy maýsymda qoıylyp jatqan Qanat Júnisovtiń «Ánshiniń piri – Ámire» atty monospektakli óńirimizdegi eleýli mádenı jańalyq. Qoıylymnyń janrynyń ózi tyń dúnıe desek, sol tyń dúnıeniń tartymdy shyǵýy óner ordasy úshin úlken tabys.
Erekshe daýsymen eliniń erkesi atanǵan, 1925 jyly Fransııaǵa baryp shyrqatyp qara dombyramen án salǵan, shet jerde teperishte júrgen alash azamattarymen kezdesip, oı bólisken, odan taǵdyry tálkekke túsip, belgisiz jaǵdaıda ómirden erte ótken Ámire Qashaýbaev týraly búgingi jastarǵa aıta túskenniń artyǵy joq. Qazaqtyń arda týǵan, erek bitimdi erekshe tulǵalarynyń qaı-qaısysy bolmasyn osylaı nasıhattalsa degen oı da qylań berdi.
Monospektakl janrynda qoıylym sahnalaý elimizde sırek oqıǵa bolsa, Kókshetaýda alǵash ret. Árıne, jaratylysy bólek janrǵa qalam tartý jazýshyǵa ońaı emes. Rejısserge de jumys kóp. Biraq, salmaqtyń eń úlkeni akterge túsetinine daý joq. О́ıtkeni, sahnada birneshe obraz, jalǵyz akter!..
Dramatýrg az ýaqytta kórermenine Ámire týraly eń qajetti derekterdi qıystyryp jetkizipti. Oǵan rejısser Álimbek Orazbekovtiń sheberligi qosylǵan. Ol kókshelik kórermenge «Bir túp alma aǵashy» qoılymymen jaqsy tanys.
...Ámiredeı ánshi, dara tulǵany, ónerge jańa qanat qaqqaly turǵan jas ónerpazdy, odan sahara serisi, kúńirengen Aqandy alma-kezek somdaǵan Qumarbek Qalqataev sheberligi kórermenin tánti etti.
Keshke oınaıtyn róline akter kúnuzaq ishteı daıyndalyp, onyń keıpine enip, tabıǵatyna úńilip, grımdeý, kostıým kııý ústinde bolsyn, birtabandap keıipkerine jaqyndaı túspeıtin be edi. Sol daıyndyǵy tolysyp pise, sahnaǵa shyǵa kelmes pe edi? Onyń da ózindik qıyndyq, búge-shigesi tolyp jatqan shyǵar. Al, kórermenniń kóz aldynda, bir-eki qadam attaı salyp, basqa obrazǵa kire berý akterden úlken sheberlik talap etse kerek. Jas talap keıpine kirgende Qumarbek armanshyl, janary jarqyraǵan, ashyq úndi janǵa aınalsa, jalt berip Ámirege aınalǵanda daýysy da, tulǵasy da zoraıyp, shıryqqan shermende kúıine túsedi. Taǵdyrynan taıaq jep, jazyqsyz japa shekken azamattyń jan dúnıesi múldem bólek. Al, tek syrtqy keıpi emes, jan dúnıeniń syryn jetkizbese akter keıipkeri senimsiz shyǵar edi-aý!.. Endi bir sát jas talaptyń ótinishimen Ámire bir kezde sahnada ózi somdaǵan Aqan keıpine ene beredi. Aqan qaıǵysy, Aqan sheri men kúıinishi basqa. Sol turpatta «Qulagerine» basady-aı!.. Bul da Qumarbek.
Oza shapqan ónerpazdar taǵdyryn kóre otyryp, Qumarbektiń óz basyndaǵy sonaý bir kúnderdegi taýqymetti de eske aldyq. Jánibek Kármenovteı jampozdyń klasynda oqyp, ánshilik ónerin shyńdamap pa edi. Dúldúl ánshi buǵan úlken senim artyp, án áleminiń shyńyna jol bastamap pa edi. Sóıtip júrgende Jánibek aǵasy qazaǵa ushyraǵan. Jalyndap, órekpigen jas Qumarbektiń janyn qaryǵan bul ólim. Alyp-ushqan kóńili sý sepkendeı basyldy. Bárine kóńili qaldy. Aǵasy, ustazy qazasyn túsine de, eshkimge keshire almady. Kóne almady. О́mir boıy qolymnan túsirmespin degen dombyrasyna qaramaı ketti. Án de aıtpady. Qaırat Baıbosynovtaı aǵaıynyń aıtqan toqtaýyna da qaıyrylmady. Múldem basqa oqýdy qalap, akterlik fakýltetke tústi. Endi, mine, kıeli sahna ánge, ánshige qaıta oraltty. Sahnadan oryndalmaǵan ánshi armany, qıyspaǵan ánshi taǵdyry, aıalaýdyń ornyna soqqy kórgen qadirlilerdi somdap tur... Solar bolyp án salyp tur. Sol Kármenov aldynda alǵan tálimi búgin halqynyń kádesine asty... Keıipker monology Qumarbek monologymen de áldebir qııanda qıysyp jatyr ma, qalaı?..
Monospektakl mejesinen shyǵyp, akterge qoıylar aýyr talap, jaýapkershilik júgin moıymaı kóterip shyqqan ónerpaz Qumarbek Qalqataevtyń bul óner jolyndaǵy shyrqaý bir shyńy shyǵar!.. Qınalysty izdenis, erinbegen eńbek, qaıyspaǵan qaısarlyq osy jerde jatyr. Osyndaı nar kóterer júkti arqalar shaǵy da eken-aý!.. Jaqynda ǵana erdiń jasy – elýge kelmep pe edi. Talaı jylǵy óner jolyndaǵy tájirıbesiniń tolysqan, sheberliginiń shıryqqan shaǵy emes pe?! Tragedııa, drama, tartys, kózqaras, jan dúnıe qaıshylyqtary – osynyń bárin ıgerýge táýekel etýi akterdiń der shaǵy ekendiginen habar bergendeı. Boıyna bitken talant, oqyǵan oqýy, jıǵan tájirıbesi, bári-bári birigip, bir arnada toǵysyp, ony búgingi bıigine alyp shyqqan eken, dedik.
Iá, shyny sol. Biz bir akter bıiginiń, bir akter baqytynyń kýási boldyq. Kórermen qol soqty, kózine jas aldy, júrekter qozǵaldy, sezimder tebirendi. Jalǵyz akterdiń osynaý bıik ónerine qol soqqan kórermen oryndarynan turdy. О́nerpaz úshin budan artyq baqyt bar ma?!
Dramatýrg pen rejısser kórermenin tek Ámiredeı ánshimen, onyń taǵdyrymen tanystyryp qana qoımaıdy. Shynaıy óner, halyqqa qaltqysyz qyzmet, ónerpaz muraty týraly da tereń túsinik beredi. Dańǵaza mýzyka, fonogrammamen án aıtý, kórermendi qadirlemeý, talǵamnyń tómendeýi sııaqty búgingi zamannyń olqylyqtary da kóldeneń tartylady.
Sonymen, sırek qoıylym sátti sahnalandy. Alǵa qaraı, ár qoıylym saıyn onyń jetile túsetinin, shıraı túsetinin eskersek, «Ánshiniń piri – Ámireniń» kórermeniniń kóp bolaryna bek senimdimiz.
Serik JETPISQALIEV,
Qazaqstan Jazýshylar odaǵynyń múshesi.
KО́KShETAÝ.
