Respýblıka Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy kúzde Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Úkimet basshylary men oblys ákimderi atyna aıtqan kóptegen syn-eskertpelerinen búginde tıisti nátıjeler men qorytyndylar shyǵyp keledi. Osyǵan oraı Premer-Mınıstr oblys ákimderine ár aýdan ákimderinen memlekettik baǵdarlamalardyń qalaı júzege asyrylyp jatqany jóninde esep alýyn tapsyrǵany da aıan. Árıne, mundaǵy basty maqsat, olardy negizsiz irep, minep, synaý emes, kerisinshe, atqarylǵan jumystardy jan-jaqty saralap, tarazyǵa tartý jáne ortaq istiń kemshin, olqy ketken tustaryn túzetýge baǵyt ustaý bolatyn.
Respýblıka Prezıdenti Nursultan Nazarbaevtyń bıylǵy kúzde Úkimettiń keńeıtilgen otyrysynda Úkimet basshylary men oblys ákimderi atyna aıtqan kóptegen syn-eskertpelerinen búginde tıisti nátıjeler men qorytyndylar shyǵyp keledi. Osyǵan oraı Premer-Mınıstr oblys ákimderine ár aýdan ákimderinen memlekettik baǵdarlamalardyń qalaı júzege asyrylyp jatqany jóninde esep alýyn tapsyrǵany da aıan. Árıne, mundaǵy basty maqsat, olardy negizsiz irep, minep, synaý emes, kerisinshe, atqarylǵan jumystardy jan-jaqty saralap, tarazyǵa tartý jáne ortaq istiń kemshin, olqy ketken tustaryn túzetýge baǵyt ustaý bolatyn.
Túpteı kelgende, memlekettik baǵdarlamalar men Prezıdent tapsyrmalarynyń ózegi men órisi bir. Ekeýi birin-biri baıytyp, tolyqtyryp otyrady. Osyndaı tártippen ótken aptada Batys Qazaqstan oblys ákimdiginde Oral óńirindegi on eki aýdannyń ákimi aıaqtarynan tik turyp, birinen soń biri esep berdi. Jergilikti jerde memlekettik baǵdarlamalardy sapaly ári nátıjeli túrde iske asyrýda aýdan ákimderine úlken jaýapkershilik júkteledi. Ásirese, «Jumyspen qamtý-2020» jáne «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamalaryn oıdaǵydaı oryndaýǵa jumyldyrý olardyń tól mindetteri bolyp qala bermek.
Bul turǵyda oblys aýdandarynda qolǵa alynǵan isterdi joqqa shyǵarýǵa bolmaıdy. Degenmen, ony bir-birimen ushtastyra, úılestire, ıaǵnı keshendi ári tıimdi túrde júrgizýde birqatar kemshilikter oryn alyp kelgeni de esep kezinde ashyq aıtyldy. Aıtalyq, búginde turǵyndardy qoǵam men zaman talap etip otyrǵan jańa mamandyqtarǵa qaıta daıarlaý isiniń mańyzy joǵary. Alaıda, osy baǵyt boıynsha oqýdy aıaqtaǵandardyń bári birdeı qyzmetke ornalasa bermeıdi. Jastar praktıkasy boıynsha da osylaı deýge bolady. Al oblystyń keıbir óńirlerinde kásiptik oqýǵa joldanǵan turǵyndar sany kúrt azaıyp ketken. Mundaı kemshilikter birinshi kezekte Aqjaıyq, Bókeı ordasy jáne Syrym aýdandaryna tán.
Onyń oryn alý sebebine taldaý jasaǵan Batys Qazaqstan oblysynyń ákimi Nurlan Noǵaev buǵan naqty qandaı mólsherde qarajat jumsalǵanyn taıǵa tańba basqandaı anyqtaý qajettigin atap kórsetti. О́ıtkeni, memlekettik qarajattyń bir de bir teńgesi orynsyz jumsalýyna jol berilmeýge tıis. Iá, memlekettik baǵdarlamalardyń oryndalýy, birinshi kezekte, ony qarjylandyrýǵa tikeleı baılanysty. Bul qarajat aýdan ákimderiniń suranystary men ótinishterine qaraı bólinetinin de ekiniń biri bile bermeıdi. Eger olar oǵan júrdim-bardym qarap tıisti deńgeıde mán bermese, tutastaı oblysqa keletin qarjylandyrý mólsheri de qysqaratyny esep kezinde oblys basshysy tarapynan oryndy aıtyldy demekpiz.
Joǵaryda atalǵan «Jumyspen qamtý-2020» baǵdarlamasynyń úshinshi baǵyty ishki kóshi-qondy júıeli túrde júrgizý qajettiliginen týyndaıdy. Gáp mynada. Oblystaǵy ınfraqurylymy birshama jaqsy damyǵan óńirlerge shalǵaı aýdan turǵyndarynyń belgili bir bóligin kóshirip ákelý úrdisi sóz joq, óte jaqsy bastama. Jabaıy ýrbanızasııa úrdisine tosqaýyl qoıýdyń basty bir joly da osy. Osy maqsatta Bórli aýdanynyń Bórli aýylynda alpys úı salynǵan. Oblys ortalyǵyna taıaý Zelenov jáne Tasqala aýdandary ortalyqtarynda da alys aýdandardaǵy jumyssyz turǵyndar úshin jańa úıler boı kóterýde. Alaıda, jergilikti atqarýshy organdar olardy jumyspen qamtýdy umyt qaldyrǵan.
Sondaı-aq, oblystyń Zelenov aýdanynda turǵyn úı sharýashylyǵyn jańǵyrtý baǵdarlamasy boıynsha qordalanyp qalǵan máseleler bar. Munda tıisti tártipke sáıkes belgili bir kezeńge deıin atqarylǵan jańartý jumystaryna jumsalǵan qarajat memleketke qaıtarylýy kerek. О́kinishke qaraı, bulaı bolmaı otyr. Ras, múldem joq emes, bar. Alaıda, qaıtarylǵan somalardyń kólemi múldem mardymsyz. Aıtýǵa da turmaıdy. Árıne, qaryzdy qaıtarmaı otyrǵandardy sotqa berýge de bolar edi. Biraq máseleni bulaısha ýshyqtyrýdyń qandaı qajettiligi bar?! Bul sotqa jetkizbeı-aq sheshýge bolatyn másele. О́ıtkeni, baǵdarlama tabysy az otbasylarǵa kómektesý úshin júrgizilip otyrǵan joq pa? Eger shynymen tólem tóleýge jaǵdaıy kótermese, múmkin olarǵa turǵyn úı-kommýnaldyq kómegin berý joldaryn oılastyrý qajet shyǵar.
Oblys ákimdiginde ótkizilgen aýdan ákimderiniń memlekettik baǵdarlamalardyń oryndalý barysy týraly esepteri kezinde kóbirek synǵa ushyraǵan ákimderdiń biri Bórli aýdanynyń ákimi Marat Túsipqalıev boldy. Atalǵan óńirde 54 myń halyq turady. Iаǵnı, turǵyndar sany jóninen bul – oblys aýdandary arasyndaǵy eń joǵarǵy kórsetkish. Aýdan aýmaǵynda Aqsaı atty kenshiler qalasy ornalasqan. Qysqasy, munda uıymdastyryp, istiń kózin taba bilse orasan zor áleýet bar. Alaıda, osy múmkindikter tıisti deńgeıinde paıdalanylmaı keledi. Qolǵa alynǵan jobalardyń qarjylyq mólsheri 3-4 mıllıon teńgeden asa bermeıdi. Aqsaı qalasynda ekinshi deńgeıdegi bankilerdiń báriniń fılıaldary jumys isteıdi. Zor áleýet, úlken múmkindiktiń biri de osy emes pe? Sondaı-aq, Bókeı ordasy Jánibek sekildi shalǵaı aýdandarmen salystyrǵanda Bórlide bankterge beriletin kepildik múmkindigi de joǵary.
Memleket basshysy munaı-gaz óndiretin iri kompanııalardyń janynan oǵan qosymsha kóptegen jańa kásiporyndardy shoǵyrlandyrý qajettigin usyndy. Bul múmkindik emes pe? Múmkindik bolǵanda qandaı?! Jumyspen qamtýdyń taptyrmaıtyn kózi dep osyny aıtyńyz. Orasan zor munaı-gaz ben kondensat shıkizatynyń túbinde otyrǵan Bórli aýdany úshin osyndaı áleýetti qur bosqa jiberý keshirimdi bola qoıar ma eken? Elimizde monoqalalardy damytýdyń aıqyn da tujyrymdy baǵdarlamasy jasalǵany belgili. Osy tizimge kirgen qalalardyń biri – Aqsaı. Alaıda, bul máselede de qolda bar resýrstardy utymdy paıdalaný jaǵy eshqandaı syn kótermeıdi. Tipti, ózgesin aıtpaǵanda, sońǵy kezde Aqsaı qalasynyń azyp-tozyp bara jatqany, oǵan kire beristegi jáne Shyńǵyrlaý baǵytyna qaraı shyǵa beristegi joldardyń shurq tesik bolyp qalǵany eshkimge de qupııa emes.
Aýdan ákimi Marat Túsipqalıev esep berý kezinde atqarylǵan jumystardy taldap-saraptaýdyń jáne keıbir derekterge salystyrmaly baǵa berýdiń ornyna, syldyrlaǵan qurǵaq, qaptaǵan sıfrlardy tizip shyqty. Joǵaryda aıtylǵandaı, onyń tarapynan aýdandaǵy mol áleýetti tıimdi paıdalaný úshin ne isteý kerektigi jóninde bir aýyz sóz aıtylmady. Múmkin, buǵan memlekettik organdardyń, oblystaǵy departamentter men basqarmalardyń kómegi men qoldaýy qajet shyǵar. Bul jóninde de bir aýyz sóz joq. Osy olqylyqty dóp basqan oblys basshysy N.Noǵaev aýdan ákimderi men jergilikti memlekettik organdar arasyndaǵy ózara is-qımyl men kelisimdi tereńdetý qajettiligine toqtaldy. Ári «Bıznestiń jol kartasy-2020» baǵdarlamasy boıynsha aqparattandyrý men túsinik jumystary deńgeıin kóterý qajettigin atap kórsetti.
Buǵan deıin aýdan jáne qala ákimderiniń bastamasymen márege jetken tabystar qandaı? Nege qol jetkize almadyq? Endeshe, mundaı kesheýildeýdiń mánisi nede? Isti oıdaǵydaı júrgizýge ne kedergi? Osyndaı basy ashyq saýaldarǵa jaýap berýdi kózdegen oblystaǵy aýdan ákimderiniń memlekettik baǵdarlamalardy ýaqytynda jáne tolyq oryndaýy jónindegi esepteri óz maqsattaryna jetti dep túıin jasaı alamyz.
Iá, buǵan deıin memleket tarapynan memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrýdyń tetikteri belgilenip, ony qarjylandyrý máselesi qosa sheshimin tapty. Sondyqtan da, aldaǵy ýaqytta ony aıaǵyna deıin jetkizýdiń jaýapkershiligi men salmaǵy jergilikti atqarýshy organdarǵa, sonyń ishinde aýdan, qala jáne oblys ákimderine aýyp keledi. Osy oraıda, Batys Qazaqstan oblystyq ákimdiginde eki kúnge sozylǵan bas qosý osy máseleniń kúrmeýin tarqatýǵa ájeptáýir paıdasyn tıgizeri anyq.
Al osy turǵydan alǵanda, jıynda aıtylǵan ótkir syn-eskertpeler men usynystar isti odan ári jaqsartýǵa septigin tıgizedi degen senimdemiz.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan».
Batys Qazaqstan oblysy.
