Osy joba aıasynda Pavlodar oblysynda da kópbeıindi medısınalyq kesheni salynýy múmkin. Bul jaıynda óńirge kelgen saparynda Densaýlyq saqtaý mınıstri Alekseı Soı aıtqan-dy. «Jańa kóp salaly keshen oblys úshin mańyzdy nysan bolady. Jobada keshenniń zamanaýı sáýlettik kelbeti jáne medısınalyq qural-jabdyqtarmen tolyq qamtamasyz etilýi qarastyrylǵan. Tıimdiligi men qajettiligine kelsek, óńir turǵyndary osy keshen negizinde medısınalyq kómek ala alady», degen bolatyn mınıstr. Árıne kóp salaly medısınalyq keshen zaman talabyna saı qajettilik bolar. Monoprofıldi shaǵyn aýrýhanalardan kópbeıindi aýrýhanalarǵa aýysý álemdik tájirıbe ekeni belgili.
Oblys ortalyǵynda túrli medısınalyq ortalyqtar jetkilikti. Mysaly, Keńes ókimeti kezinde salynǵan №1 qalalyq aýrýhana men emhana kesheni, oblystyq aýrýhana men emhana kesheni áli de eńseli, sapaly qurylys retinde halyqqa qyzmet kórsetip keledi. Sondyqtan qolda bar dúnıeni saqtap qalǵan durys. Oblystyq aýrýhana janynan ınfeksııalyq bólim retinde qosymsha ǵımarat ta salynýda. Al sońǵy jyldary salynǵan №4 emhana, Pavlodar aýdandyq emhanasy, Aqsý qalasyndaǵy jańa emhana – mınıstr aıtqandaı, zamanaýı sáýlettik kelbeti jarasqan jáne medısınalyq qural-jabdyqtarmen tolyq qamtamasyz etilgen nysandar. Byltyr Úkimettiń qyrýar qarajatyna oblystyq onkologııalyq ortalyq, oblystyq, respýblıkalyq bıýdjetten 7,3 mlrd teńgege qarjylandyrylǵan ınfeksııalyq modýldy gospıtal paıdalanýǵa berildi. Álbette Pavlodarda jergilikti halyq sany az bolǵandyqtan atalǵan nysandardyń ózi turǵyndardyń suranysyn óteı alady.
Jergilikti densaýlyq saqtaý salasyna qaraıtyn qalalyq jáne oblystyq deńgeıdegi tirek aýrýhanalar bar. Mysaly, oblys ortalyǵynda №1 qalalyq aýrýhana ózgelerge tirek bolsa, al oblystyq aýrýhana aýdandyq aýrýhanalarǵa tirek bola alady. Másele únemdilik pen tıimdilikte. Qolda bar dúnıeniń qadirin bilý óte mańyzdy.
Qyrýar qarajatqa jańa medısınalyq keshen salýdyń ornyna óńirde sýsyz, jolsyz otyrǵan Baıanaýyl, Aqqýly aýdandarynyń ınfraqurylymyn ońaltý paıdaly bolar edi nemese qystyń sýyǵynda tasymalmen oqıtyn aýyl oqýshylaryna shaǵyn mektep-ınternat keshenin salý tıimdi. Aqqýly aýdanyna kireberiste jańa ǵımarat bos tur, al aýdannyń aýrýhanasy bolsa eskirdi.
Al zamanaýı talaptarǵa saı medısınalyq keshen paıdalanýǵa berilgende medısınalyq qural-jabdyqtary, ınfraqurylym júıeleri eskirgen aýrýhanalar men emhanalar kóshiriledi. Sonda joǵaryda atalǵan aýrýhanalar, emhanalar qańyrap qalmaı ma? Mysaly, Atyraýdyń ár jerinde ornalasqan eski aýrýhanalardy biriktirý bastamasy ne boldy? Qazir mınıstrlik Atyraý oblysynda salynatyn kópbeıindi aýrýhana salýdan bas tartýǵa sheshim qabyldady. Tipti qarajatty únemdeý úshin qurylysty toqtatty.
Jalpy, Úkimettiń «Medısınalyq uıymdardyń nomenklatýrasyn bekitý» týraly 2009 jyly №787 qaýlysy qabyldanǵany, qaýlyǵa sáıkes negizgi medısınalyq mekemeler jelisin biryńǵaı normatıvke keltirýge baılanysty biryńǵaı jeli bolýy tıis ekeni belgili. Sondaı-aq Densaýlyq saqtaý mınıstrliginiń 2015 jyly «Densaýlyq saqtaý jelileri memlekettik normatıvterin bekitý» týraly buıryǵy da shyqqan. Mınıstrlik arada on jyldan asa ýaqyt ótkende ǵana óńirlerde kópbeıindi aýrýhanalar qurý jobasyn qolǵa aldy.
Byltyr 1 qańtardan bastap «Áleýmettik medısınalyq saqtandyrý qory» KeAQ Pavlodar oblystyq fılıaly barlyq medısınalyq uıymmen shart jasasty. Sondyqtan Densaýlyq saqtaý mınıstrligi jalpy elimiz boıynsha ótken jyldyń 1 shildesine deıin biriktirýdi ótkizbeýdi usynǵan-dy. Biraq medısınalyq uıymdar arasyndaǵy qashyqtyq aralyǵy anyqtalyp, dáriger mamandardyń jetkiliktiligi, aýrýhana ǵımarattarynyń jaǵdaıy, jalpy, ınfraqurylym júıeleriniń sapasy tolyq tekseriletinin eskertti.
Osy qashyqtyq, jaqyndyq degen máselege kelsek, oblysta medısınalyq mekemelerdi ońtaılandyrýda biraz daýdyń bolǵany bar. Oblys ortalyǵynda, Ekibastuzda bir-birinen alys ornalasqan aýrýhanalarǵa «ońtaılandyrý jasaımyz» dep kerisinshe medısınalyq qyzmetterdi qıyndatyp jibergen edi. Iаǵnı asyǵys sheshim nátıjesinde aýrýhanalar bir qosylyp, bir ajyrady. Medısınalyq uıymdar arasyndaǵy qashyqtyq anyqtalǵan soń qosylý kerektigi eskerilmedi. Tipti oblystyq kardıologııa ortalyǵynyń dárigerleri basqa aýrýhanamen birikken jaǵdaıda qyzmetten ketemiz degen bolatyn. Dárigerler narazylyǵynan soń óńirge kelgen sol kezdegi Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri Lázzat Aqtaeva kardıoortalyqty №3 qalalyq aýrýhanamen emes, №1 qalalyq aýrýhanamen biriktirý qajet dep qaıtadan ózgeris engizdi.
Rasynda, kardıoortalyq ǵımaratynyń aýmaǵy óte úlken. Jobalaý kezinde saraı salyp jatqandaı asyra ólshep jibergen sekildi. Bul – shyǵyn. Alyp ǵımarat Kardıologııa ortalyǵynyń emdelýshilerine ǵana emes, basqa da qan tamyrlary aýrýlaryn emdeýge qajet. Jergilikti turǵyndarǵa qoljetimdi bolý úshin kardıoortalyqtyń áleýetin barynsha paıdalaný kerektigi túsinikti. Kópbeıindi aýrýhana degenimiz – osy. Daıyn turǵan jańa ǵımarat bos turmasyn, esigin ash ta paıdalan. Ekinshiden, maman tapshy. Oblys ákimi Ábilqaıyr Sqaqov kópbeıindi aýrýhana paıdalanýǵa berilgen kezde dárigerler tapshylyǵy bolmas úshin óńirde medısına kadrlaryn daıarlaý men qaıta oqytý týraly usynys jasady. Úshinshiden, mınıstrlik nazar aýdarǵan «eskirgen aýrýhana ǵımarattarynyń jaǵdaıy, jalpy, ınfraqurylym júıeleriniń sapasy tolyq tekseriletini», árıne qýanyshty jaǵdaı. Aýdan ortalyqtarynda aýrýhana ǵımarattary eskirdi. Monoprofıldi shaǵyn aýrýhanalardy biriktirýdiń naqty mysaly osy. О́ńirde jańa aýrýhanalar Maı, Jelezın aýdandarynda boı kóterdi, Baıanaýylda týberkýlezden emdeıtin alyp keshen salyndy. Qyrýar qarajatqa salynǵan bul aýrýhanalardyń birinshi qabattary bolmasa, qalǵany negizinen bos. Maı aýdandyq aýrýhanasynyń qalǵan bóligi oblystyq múgedekter ortalyǵyna berildi. Baıanaýyldaǵy úlken medısınalyq keshenniń qandaı kúıde turǵanyn oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasy anyqtaıtyn bolar. Oblys, aýdan ortalyqtaryndaǵy basty másele, ınfraqurylym júıesiniń tozýynda bolyp tur. Aýyldardy ońtaılandyrý barysynda aýyldyq jerlerde biraz medısınalyq pýnktter jabylyp qaldy. Mysaly, Aqsý qalasyna qarasty 8 aýyldy biriktirý arqyly Alǵabas aýyldyq aýmaǵy, 6 aýyldy qosý arqyly Saryshyǵanaq aýyldyq aýmaǵy quryldy. Qashyqtyq máselesi osydan shyǵady. Sondyqtan túrli medısınalyq mekemelerdi biriktirýdiń qandaı tıimdiligi bar? Bul saýalǵa baılanysty A.Soı aýrýhanalar men emhanalardy ońtaılandyrý tásilderiniń qaıta qaralatynyn jetkizdi.
– Árıne emhanalar men aýrýhanalardy biriktirý qajet. Biraq bir nemese irgeles aýmaqta bolsa ǵana, dep atap ótti mınıstr. – Sondyqtan kópbeıindi medısınalyq keshenderdi jańa jobalar arqyly qaıta qurý qajet. Aýdandyq aýrýhanalarǵa neǵurlym keńeıtilgen qyzmetter berilmek. Aýrýhanalardy biriktirý emdeý beıinderi bir-birine jaqyn, qosylý baǵyty men erekshelikteri birdeı aýrýhanalar arasynda ǵana júrgiziledi.
Sondaı-aq A.Soı mınıstrlik tarapynan medısınalyq pýnkti jabylyp qalǵan aýyldarda dárigerlik kásibı tekserýlerge nazar aýdarylatynyn, «SaryarqaAvtoProm» JShS kásipornynda jasalǵan mobıldi medısınalyq ortalyqtardyń kóshpeli jaǵdaıda dıagnostıkalyq zertteýler júrgizýge múmkindik beretinin aıtyp ótti. Iаǵnı dárigerler skrınıng, tekserý jáne kásibı tekserý júrgizý úshin aýylǵa barady jáne barlyq qajetti kómekti kórsete alady. Bul medısınanyń qazirgi tujyrymdamasyna sáıkes keledi jáne alǵashqy medısınalyq kómek kórsetýdiń qoljetimdiligi men yńǵaılylyǵyn kórsetedi.
Pavlodar oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń málimetinshe, óńirge berilgen mobıldi medısınalyq ortalyqtar qazirgi kezde Baıanaýyl, Jelezın, Ertis, Pavlodar jáne Sharbaqty aýdandaryna jiberilgen. Keshenderdiń negizinde naýqastardy qabyldaýǵa arnalǵan salalyq dárigerler quramy da bekitilgen. Aýyl turǵyndarynyń dıagnostıkalyq jaǵdaıyn jaqsartý, aýyr naýqastardy erterek anyqtap, olardy oblys ortalyǵyna mamandandyrylǵan medısınalyq kómek alýǵa jiberý mańyzdy. Biraq joly joq aýylǵa jyljymaly keshendi avtobýstar qalaı barady? Aýdan ortalyǵy bolmasa, qazir aýyldarda adam sany az, al aýdandaǵy medısınalyq mekemeler óz shyǵyndaryn tolyq jaba almaıdy. Iаǵnı jospar túzer kezde aldymen elimizdiń ár óńiriniń áleýmettik-ekonomıkalyq múmkindikterin, aýyl men qala halqynyń sanyn, aýa raıyn, jol ınfraqurylymynyń kúıin eskergen durys bolar edi.
Al oblystyq kópbeıindi aýrýhanany basqarý qurylymy qandaı bolady? Áýeli el boıynsha arnaıy konkýrs ótedi. Birinshi basshyǵa joǵary talaptar: menedjmentti, ekonomıka men qarjylyq basqarýdy, iskerlik basqarýdy, daý-damaıdy basqarýdy jaqsy bilýi, kóshbasshylyq qasıetteri, korporatıvtik rýhqa adaldyǵy, birbetkeıligi bolýy kerek. Iаǵnı qyzmetkerlerdi oqytýdy, ujymdy biriktirýdi, jańa tehnologııalardy engizýdi oılaıtyn jańashyl adam qajet.
– Jańa kópbeıindi aýrýhananyń qurylysy halyqqa bir jerden medısınalyq kómek kórsetýge, joǵary tehnologııalyq medısınalyq qyzmet túrlerin maqsatty túrde keńeıtýge múmkindik beredi. Aýrýhanalar memleket-jekemenshik áriptestigi jáne basqa da uzaq merzimdi kelisimsharttar sheńberinde salynady dep josparlanýda. Naýqastardy qaraý men emdeýdiń zamanaýı tehnologııalaryn engizýge ketetin shyǵyndardy azaıtady. Sonymen birge aýrýhanalardy biriktire otyryp, bir tamaqtaný blogyn, bir zerthana, bir kir jýatyn bólme, bir ákimshilik korpýs qurylady. Bul úlken únemdilik, – deıdi oblystyq basqarma ókilderi.
Árıne aýrýhanalardyń jumysyn birden ózgertý múmkin emes. Tipti medısınalyq qural-jabdyqtardy bir aýrýhanadan ekinshisine jetkizý de ońaı emes. Bir-birine aýysqany, jetkizilgeni jaıly arnaıy qujattardyń jasalýyna da ýaqyt qajet. Aýrýhanalary resmı túrde biriktirilgenimen, mamandardyń barlyǵy ártúrli aýrýhanalarda, qalanyń ár jerinde qyzmet etetinin de umytpaý kerek.
Kópbeıindi medısınalyq keshender basqa elderde de qyzmet kórsetedi. Biraq mundaı keshender qýatty materıaldyq-tehnıkalyq negizi bar tıptik ǵımarattarda ashylǵany jón. Al oblys ortalyǵyndaǵy keshen qaı jerde salynatyny áli belgisiz. Qala shetine salynsa oǵan qatynaý soltústiktiń sýyǵynda naýqastar men olardyń týystary, dárigerler úshin qıyn bolary sózsiz. Sondyqtan kópbeıindi aýrýhanany salmas buryn qarjyny barynsha únemdep, aýa raıyn, jer men el jaǵdaıyn eskerip, zerdelep baryp sheshim qabyldaǵan durys bolar deımiz.
Al oblys ortalyǵynda jańa kópbeıindi aýrýhana jobasyn júzege asyrýǵa 60 mlrd teńgege jýyq qarjy qajet eken. Sonda qalaı únem jasaıtynymyz túsiniksiz-aq.
Pavlodar oblysy
