Antıkalyq zamanda ǵylymnyń jeti túri bolsa, sonyń biri tarıh bolyp sanalǵan eken. Tarıh ǵylymy sol zamannan búginge deıin óziniń anyqtamasyn, maqsaty men mindetterin esh ózgertpeı keledi. Ol atqaratyn jeti mindet – bilim, ǵylym, tálim, tárbıe, saıasat, ıdeologııa jáne bolashaq búginde qoǵam úshin eń basty mindetterge aınalyp otyr. Bolashaqta da tarıh degen kıeli uǵym óziniń mánin tómendetpeı, joǵarylata beretinine esh kúmán joq. Oǵan Prezıdent maqalasyndaǵy el tarıhyna qatysty aıtylǵan oılar men pikirler jatady. Tipti qazirgi XXI ǵasyrdaǵy álemdegi halyqaralyq qatynastardyń, ıdeologııalyq kúrester men órkenıetter arasyndaǵy qaqtyǵystardyń túbinde, tamyry men ózeginde tarıhqa qatysty máseleler jatyr desek artyq aıtqandyq emes. О́z tarıhyna erekshe qurmetpen qaraıtyn elderdiń ishki-syrtqy jaǵdaıyna qarap, olardyń qalaı damyp bara jatqanyna qarap, sol el tarıhynyń qoǵamdyq ómirde qandaı oryn alatynyn kórýge bolady. Sol qurmetke Qazaq eliniń tarıhy da ábden laıyqty.
Elimizdiń birneshe myńjyldyq tarıhy eń aldymen halqymyzdyń rýhanı baılyǵy bolyp sanalady. Ulttyq tarıhymyz da ultymyzdyń dini men tili, ulttyq dástúri men óneri, halqymyzdyń jeri sekildi ózgelerdiń qorlaýy men taptaýyna jol bergizbeıtin asyl qundylyǵymyz ben kıeli baılyǵymyz. Sol sebepti de meniń oıymsha, ultymyzdyń ulttyq sıpatyn anyqtaıtyn qundylyqtarymyz eń aldymen, memlekettiń basty nazarynda bolyp, onyń damýy úshin memleket bar jaǵdaıdy jasaýy qerek. Prezıdent maqalasynda tarıh arqyly elimizde qandaı is-sharýalardy júzege asyrýǵa bolatyny jaqsy aıtylǵan.
Kezinde «Otar eldiń tarıhyn otarlaýshy eldiń ókili jazady» degen qaǵıdany ustanyp, Qazaq eliniń tarıhyn syrttan kelgen nebir tarıhshylar men tarıhshysymaqtar qolǵa alyp zerttegeni belgili. Olar qazaq halqynyń tilin bilmeı, turmys-tirshiliginiń zańdylyqtaryn túsinbeı, ishki jan dúnıesin sezinbeı qazaqy dúnıetanymǵa jat kózqarastar turǵysynan qarap, kereǵar tujyrymdar aıtty. Solardyń aıtqan tujyrymdary qanshama ýaqyt boıy qazaq halqynyń tarıhı sanasynyń qalyptasýy men nyǵaıýyna, qazaq ultynyń jas býyn ókilderiniń tól tarıhy úshin maqtan etýine kedergi jasap keldi. «О́z tarıhyn bilmegen ózgeniń tarıhyna qyzyǵady» degendeı, keshegi keńestik kezeńde qazaq halqy úshin óz tarıhynda qyzyǵatyn esh nárseni boldyrmady. Biz sol aýrýdan áli kúnge deıin aıyǵa almaı kele jatqandaımyz.
Táýelsizdik alǵannan bergi otyz jyldaı ýaqyt ishinde tarıhshylarymyz qanshama is atqardy. Eń aldymen, tarıhymyzǵa órkenıettik turǵyda qaraýdy, ıaǵnı eldik turǵyda qaraýdy ústemdik etti. Sonyń nátıjesinde qanshama tarıhı tulǵalarymyz qazaq elimen qaıta qaýyshyp, olardyń ekinshi ómiri bastaldy. Qanshama tarıhı datalar eske alynyp, halqymyzdyń sanasynan tereń oryn aldy. Tipti Qazaq handyǵynyń 550 jyldyǵy, Altyn Ordanyń 750 jyldyǵy, Ál-Farabıdyń 1150 jyldyǵy sekildi tarıhı datalar halyqaralyq deńgeıde atalyp ótildi. Áli de bolsa óz zertteýin kútip jatqan tarıhı taqyryptar qanshama. Prezıdent maqalasy osylardy zertteýge shaqyryp otyrǵandaı áser beredi.
Bıyl Táýelsizdigimizge 30 jyl tolady. Táýelsizdik jyldaryndaǵy ár kúnimiz, ár jylymyz el tarıhy úshin asa mańyzdy oqıǵalarǵa toly boldy. Onyń ishinde halyqaralyq deńgeıdegi, ulttyq deńgeıdegi, aýmaqtyq sıpattaǵy oqıǵalar tarıh enshisine enip, bári de táýelsizdik jemisi ekenin kórsetti. Bolashaqta erkin elimiz mańyzdy oqıǵalarmen tarıhymyzǵa altyn árippen nebir oqıǵalardy jazatynyna kámil senemin. Sóıtip, tarıhymyzdyń sabaqtastyq jibi úzilmeı, úzdiksizdik jelisi toqtamaı jalǵasa bersin degim keledi. Al biz tarıhshylar bolsaq, tarıhymyzdaǵy kesek tulǵalar men mańyzdy oqıǵalardy halqymyz úshin maqtan eterdeı zerttep, usyna bereıik.
Bereket KÁRIBAEV,
UǴA akademıgi, Ál-Farabı atyndaǵy Qazaq ulttyq ýnıversıtetiniń professory, tarıh ǵylymdarynyń doktory
