Koronavırýstyń el aýmaǵynda jedel taralýyna baılanysty 2020 jylǵy 15 naýryzda Memleket basshysy respýblıkada tótenshe jaǵdaı engizý týraly Jarlyqqa qol qoıdy. Ile ekonomıkany turaqtandyrý jónindegi sharalar qabyldandy.
Ulttyq ekonomıka mınıstrliginiń resmı málimetterine súıensek, 2020 jylǵy 16 naýryz – 15 maýsym aralyǵynda ekinshi deńgeıli bankterden nesıe alǵan 12,5 myń shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisiniń 165 mlrd teńge kólemindegi kredıtin tóleý merzimi keıinge qaldyryldy. Bul jeńildikti bankterden nesıe alǵan 30 myń sýbektiniń shamamen 40 paıyzdan astamy paıdalandy.
Eldegi jaǵdaı eskerile otyryp, «Bıznestiń jol kartasy – 2025» baǵdarlamasyndaǵy salalyq shekteýler alynyp tastaldy. Sóıtip kez kelgen shaǵyn jáne orta bıznes sýbektisi baǵdarlamaǵa qatysyp, jeńildetilgen qarjylandyrýǵa qol jetkizýge múmkindik aldy. Bir kásipkerge beriletin nesıelik qoldaý mólsheri 7 mlrd teńgege deıin ulǵaıtyldy. Aınalym qarajatyn tolyqtyrýdy qarjylandyrý 500 mln teńgege deıin keńeıdi. Sondaı-aq shaǵyn kásipkerlik sýbektilerine shaǵyn nesıe berýdiń jańa quraly engizildi. Kepildik berý quraly boıynsha soma 1 mlrd teńgege deıin ulǵaıtyldy.
2020 jylǵy 20 jeltoqsandaǵy jaǵdaıǵa sáıkes, «Bıznestiń jol kartasy – 2025» baǵdarlamasy aıasynda sýbsıdııalaý quraly boıynsha 358 mlrd teńgeniń 3 227 jobasy, kepildik berý quraly boıynsha 237 mlrd teńgeniń 5 689 jobasyna qol qoıylǵan. Sondaı-aq baǵdarlama sheńberinde ekonomıkanyń zardap shekken sektorlarynda 12 aı kezeńinde shaǵyn jáne orta bıznestiń barlyq qoldanystaǵy kredıtteri boıynsha jyldyq 6 paıyzǵa deıingi paıyzdyq mólsherlemelerdi sýbsıdııalaý kózdelgen.
2021 jyldyń sońyna deıin 800 mlrd teńgege 8 paıyzdyq mólsherleme boıynsha shaǵyn jáne orta bıznesti jeńildikpen nesıeleý baǵdarlamasy jumys isteıdi. 2020 jylǵy 20 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha baǵdarlama aıasynda 492 mlrd teńgege 4 962 qaryz berilgen.
Ulttyq ekonomıka mınıstrligi pandemııaǵa baılanysty qalyptasqan jaǵdaıdy eskere otyryp, «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy boıynsha kredıtteýdiń jalpy kólemi 400 mlrd teńgeden 1 trln teńgege deıin ulǵaıǵanyn aıtady. 2020 jylǵy 20 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha baǵdarlama aıasynda 462 mlrd teńgege 2 038 joba maquldanyp, qarjylandyrylǵan.
Sonymen qatar pandemııaǵa baılanysty salyqtyq jeńildikter de jasaldy.Atap aıtqanda, 2020 jyldyń sońyna deıin iri saýda nysandary, saýda oıyn-saýyq ortalyqtary, kınozaldar, teatrlar, kórmeler jáne sport nysandary múlik salyǵyn tólemeıtin boldy.
Salyq salýdyń jalpyǵa birdeı belgilengen tártibimen jumys isteıtin jeke kásipkerler de jyl sońyna deıin jeke tabys salyǵynan bosatyldy. Agroónerkásiptik keshendi qoldaý maqsatynda iri qara mal men asyl tuqymdy balapandardy qamtıtyn bıologııalyq aktıvteriniń ımportyna qosymsha qun salyǵy salynbaıtyn boldy. Sonymen qatar aýyl sharýashylyǵy ónimin óndirýshiler aýyl sharýashylyǵy maqsatyndaǵy jerge jer salyǵyn tóleýden bosatyldy.
Budan bólek, baǵanyń ósýin tejeý úshin áleýmettik mańyzy bar azyq-túlik taýarlary úshin qosymsha qun salyǵynyń mólsherlemesi 2020 jyldyń 1 qazanyna deıin 12 paıyzdan 8 paıyzǵa deıin tómendetildi. Qoǵamdyq tamaqtaný, qonaqúı jáne týrıstik qyzmet salalarynda jumys isteıtin salyq tóleýshilerdi jyl sońyna deıin múlik salyǵynan bosatý belgilendi. Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵynda benzın, dızel otyny boıynsha aksızdeletin taýar óndirýshiler aksız tóleýden bosatyldy.
Salyqtyq ákimshilendirý sharalary da qabyldandy. Sonyń nátıjesinde 2020 jylǵy 1 maýsymǵa deıin shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileri úshin barlyq salyqtar men bıýdjetke tólenetin mindetti tólemderdi jáne áleýmettik jarnalardy (jeke tabys salyǵy, áleýmettik salyq, qyzmetker úshin áleýmettik jáne medısınalyq saqtandyrý) tóleý, sondaı-aq salyqtyq, kedendik jáne áleýmettik tólemder boıynsha bereshekti májbúrlep óndirip alý keıinge qaldyryldy. Bızneske fıskaldyq qysymdy tómendetý maqsatynda tótenshe jaǵdaı kezeńinde salyqtyq tekserýler toqtatyldy.
Mıkro, shaǵyn, orta bıznes sýbektileri úshin 2020 jylǵy 1 sáýirden bastap 1 qazanǵa deıin, iri bıznes sýbektileri úshin 1 shildege deıin eńbekaqy tóleý qorynan salyqtyń jáne basqa da mindetti tólemderdiń nóldik mólsherlemeleri belgilendi.
Ushýdy toqtata turý kezeńinde ınfraqurylymdy qoldaý jáne jumys oryndaryn saqtaý maqsatynda barlyq áýejaılar aǵymdaǵy jylǵy 1 sáýirden 1 qazanǵa deıin múlik salyǵynan bosatyldy. Áýe kemeleriniń lızıng mámilelerine tehnıkalyq qyzmet kórsetý jáne zańdyq súıemeldeý boıynsha rezıdent emester úshin qosylǵan qun salyǵyn tóleýdi jyl sońyna deıin keıinge qaldyrý usynyldy.
Tótenshe jaǵdaıdyń engizilýine baılanysty jumys kóleminiń tómendeýin eskere otyryp, jeke praktıkamen aınalysatyn adamdar (notarıýstar, advokattar, sot oryndaýshylary, medıatorlar) aǵymdaǵy jylǵy 1 qazanǵa deıin múlik salyǵynan bosatyldy. Medısına qyzmetkerlerin qoldaý maqsatynda epıdemııaǵa qarsy is-sharalarǵa tartylǵan qyzmetkerlerge eńbekaqy tóleý qorynan barlyq salyqtar men áleýmettik tólemderden ústemeaqylar alynyp tastaldy.
Salyq tóleýshilerge yńǵaıly bolý úshin 2019 jylǵy mindettemeler boıynsha salyq eseptiligi nysandaryn usyný merzimi 2020 jylǵy 31 naýryzdan 2020 jylǵy 31 mamyrǵa aýystyryldy.
2020 jylǵy 1 maýsymnan 2020 jyldyń sońyna deıingi kezeńde taý-ken metallýrgııa kesheni kásiporyndary úshin qosymsha qun salyǵyn avtomatty túrde qaıtarý (tekserýsiz qaıtarý) mólsheri 70 paıyzdan 80 paıyzǵa deıin ulǵaıtyldy. Taý-ken metallýrgııa kesheniniń kásiporyndary úshin korporatıvtik tabys salyǵy boıynsha avanstyq tólemderdiń 33 paıyzyn 2020 jyldyń ekinshi jáne úshinshi toqsanynan 2021 jylǵy 10 sáýirge aýystyrý kózdelgen.
Azamattyq avıasııa salasyna ekonomıkanyń eń kóp zardap shekken sektorlarynyń biri retinde salyqtyq jeńildikter berildi. Dálirek aıtsaq, 2020 jyldyń sońyna deıin ushaqtarǵa qosalqy bólshekter ımportyna qosymsha qun salyǵy alynyp tastaldy. 2020 jyldyń sońyna deıin áýejaılardyń jer salyǵyn jáne jer ýchaskelerin paıdalaný tólemaqysy joıyldy.
Tutastaı alǵanda, atalǵan sharalardy qabyldaý áýejaılardyń ınfraqurylymyn qoldaýǵa, jumys ornyn saqtaýǵa jáne ekonomıkalyq ósýdi qalpyna keltirýge baǵyttaldy.
Der kezinde jasalǵan qadamdardyń tıimdi bolǵanyna kýá bolyp otyrmyz. Qabyldanǵan sharalardyń nátıjesinde bıznes sýbektileri aıtarlyqtaı úlken shyǵynǵa ushyramaı, negizgi ósimdi saqtap qala aldy. Bul kásipkerlerdiń memleket qoldaýyn naqty sezingen kezeń retinde este qaldy.
