Sýretti túsirgen Erlan OMAR, «EQ»
10 qańtar kúni tańǵy saǵat 07.00-den bastap el azamattary Parlament Májilisi men máslıhat depýtattaryn saılaýǵa aǵyldy. Elimizdiń barlyq óńirinde ýchaskeler ashylǵan sátten bastap Ortalyq saılaý komıssııasy (OSK) saılaý barysy týraly ózekti aqparatty jarııalap otyrdy. Kezeń-kezeńimen brıfıngter uıymdastyrylyp, eki saǵat saıyn habar taratyldy.
OSK múshesi Asylbek Smaǵulov habarlaǵandaı, astana ýaqytymen saǵat 7.00-de 12 óńirde 8 141 saılaý ýchaskesi daýys berýge kirisken.
Sondaı-aq 12 shet memlekettegi Qazaqstan Respýblıkasynyń ókildikteri janyndaǵy 12 saılaý ýchaskesi daýys berýge saqadaı saı bolǵan.
Respýblıkada barlyǵy 10 060 saılaý ýchaskesi bar. Sonyń ishinde 66 saılaý ýchaskesi – 53 elde Qazaqstan Respýblıkasynyń shet memleketterdegi ókildikteri janynda ashylǵan.
47 ýchaskede daýys berý erterek, tańǵy saǵat altyda bastaldy.
Qazaqstan Respýblıkasynyń aýmaǵyndaǵy ýaqyt aıyrmashylyǵyna sáıkes 5 óńirde – Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan, Qyzylorda jáne Mańǵystaý oblystarynda daýys berý astana ýaqytymen saǵat 8.00-de bastaldy.
Májilis saılaýyna elimizde tirkelgen 5 saıası partııa, atap aıtqanda «Aýyl» halyqtyq-demokratııalyq patrıottyq partııasy, Nur Otan partııasy, ADAL saıası partııasy, Qazaqstannyń «Aq jol» demokratııalyq partııasy, «Qazaqstannyń Halyq partııasy» depýtattyq mandattan úmitti. Bul partııalar barlyq deńgeıdegi jergilikti máslıhattarǵa da óz kandıdattaryn usynǵan. Májiliske 5 partııadan barlyǵy 312 kandıdat, onyń ishinde: «Aýyl» partııasynan 19, Nur Otan partııasynan 126, ADAL partııasynan 16, «Aq jol» partııasynan 38 jáne «Qazaqstannyń Halyq partııasynan» 113 adam bar. Al jergilikti máslıhattarǵa 832, onyń ishinde «Aýyl» HDPP-dan – 158, Nur Otan partııasynan – 216, ADAL SP-dan – 215, «Aq jol» QDP-dan – 174, «Qazaqstan Halyq partııasynan» 69 úmitker tirkeldi.
Ortalyq saılaý komıssııasy tóraǵasynyń orynbasary Konstantın Petrov elorda ýaqytymen saǵat 8.00-de oblystardyń, Almaty, Shymkent jáne Nur-Sultan qalalarynyń saılaý komıssııalary usynǵan derekterge sáıkes respýblıkadaǵy barlyq 9994 saılaý ýchaskesi men shet memleketterdegi Qazaqstan Respýblıkasy ókildikteriniń janyndaǵy 17 saılaý ýchaskesi daýys berýge kiriskenin málimdedi. Shetelderdegi 49 saılaý ýchaskesi ýaqyt aıyrmashylyǵyna baılanysty jumysyna kiristi.
Keshegi saılaýda eń birinshi bolyp Ońtústik Koreıadaǵy Korıo ýnıversıtetinde oqıtyn Qazaqstan azamaty Adelına Alpamystyń daýys bergeni belgili boldy. Bul týraly Syrtqy ister mınıstrligi habarlady.
OSK málimetine sáıkes, saılaýshyǵa ózge óńirde daýys berýge múmkindik beretin barlyǵy 10 599 esepten shyǵarý kýáligi berilgen eken. Osy kýálik arqyly óz saılaý ýchaskesine bara almaǵan azamattar ózge el, qala ne aýdanda ornalasqan ýchaskede daýys bere aldy.
Al saılaýshylar tizimderiniń tolyqtyǵy men durystyǵyn qamtamasyz etý boıynsha jumysty jergilikti atqarýshy organdar men saılaý komıssııalary birlese atqardy. Tizimge Qazaqstan boıynsha barlyǵy 11 915 903 saılaýshy engen.
Saǵat 10.00-degi jaǵdaı boıynsha saılaýshylardyń jalpy sanynyń 11,6 paıyzy daýys bergeni habarlandy. Ortalyq saılaý komıssııasynyń múshesi Erlan Daýylbaevtyń atap ótýinshe, bul ýaqytta daýys berý kórsetkishi Aqmola oblysy boıynsha – 10,2, Aqtóbe oblysy boıynsha – 9,9, Almaty oblysy boıynsha – 11,3, Atyraý oblysy boıynsha – 10,3, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 12,7, Jambyl oblysy boıynsha – 12,8, Qaraǵandy oblysy boıynsha – 10,4, Qostanaı oblysy boıynsha – 11,2, Qyzylorda oblysy boıynsha – 10,3, Mańǵystaý oblysy boıynsha – 8,7, Pavlodar oblysy boıynsha – 14,0, Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 14,9, Túrkistan oblysy boıynsha – 13,3, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 12,1, Nur-Sultan qalasy boıynsha – 10,8, Almaty qalasy boıynsha – 9,7, Shymkent qalasy boıynsha 14,4 paıyzdy qurady.
Kelesi saǵattarda daýys berýshiler sany eki esege artty. OSK múshesi Anastasııa Shegorsova saǵat 12.00-de saılaý bıýlletenderin tizimge engizilgen saılaýshylardyń jalpy sanynyń 28,8% alǵanyn málimdedi. Jergilikti saılaý komıssııalary usynǵan derekterge sáıkes saılaýshylar Aqmola oblysy boıynsha – 26,6, Aqtóbe oblysy boıynsha – 25,6, Almaty oblysy boıynsha – 28,5, Atyraý oblysy boıynsha – 29,8, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 32,2, Jambyl oblysy boıynsha – 32,1, Qaraǵandy oblysy boıynsha – 33,5, Qostanaı oblysy boıynsha – 30,1, Qyzylorda oblysy boıynsha – 28,9, Mańǵystaý oblysy boıynsha – 23,7, Pavlodar oblysy boıynsha – 33,1, Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 34,2, Túrkistan oblysy boıynsha – 33,1, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 29,9, Nur-Sultan qalasy boıynsha – 24,2, Almaty qalasy boıynsha – 15,7, Shymkent qalasy boıynsha 34,1 paıyz daýys bergen.
Bıylǵy saılaýdyń álemdi jaılaǵan pandemııa kezinde ótýi jaǵdaıdy kúrdelendirgeni belgili. Saılaýdyń barlyq talaptarǵa saı ótýinen bólek, halyq densaýlyǵyna da basa mán berildi. Oǵan sáıkes qabyldanǵan qaýipsizdik sharalary týraly Densaýlyq saqtaý vıse-mınıstri – Bas memlekettik sanıtar dáriger Erlan Qııasov baıandady. Saılaý komıssııasy músheleri men kelýshilerdiń qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin áleýmettik araqashyqtyqty saqtaý, kireberiste termometrmen dene qyzýyn ólsheý, saılaýshylardyń júrý baǵytyn kórsetetin belgiler qoıý jáne komıssııa múshelerine 3 saǵat saıyn maska aýystyrý sekildi sharalar qarastyryldy. Sondaı-aq baıqaýshylar men BAQ ókilderi de bul talaptardy oryndaýy shart.
«Epıdemııalyq jaǵdaıdy baǵalaý matrısasyna sáıkes 2021 jylǵy 5 qańtardaǵy jaǵdaı boıynsha táýekeli joǵary jáne ortasha aımaqtarda («qyzyl» jáne «sary aımaqta») bolǵan saılaý komıssııasynyń barlyq múshesi, baıqaýshylar, óńirlerdegi senimdi adamdar PTR ádisimen COVID-19-ǵa zerthanalyq tekserýden ótti», dep atap ótti Erlan Qııasov.
Tústen keıin, saǵat 14.00-degi brıfıngte elimizdegi saılaýshylardyń 43,9 paıyzy tańdaýyn jasaǵany belgili boldy. OSK múshesi Erlan Daýylbaev atap ótkendeı, Aqmola oblysy boıynsha – 41,3, Aqtóbe oblysy boıynsha – 41,1, Almaty oblysy boıynsha – 43,0, Atyraý oblysy boıynsha – 37,3, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 47,5, Jambyl oblysy boıynsha – 55,1, Qaraǵandy oblysy boıynsha – 51,6, Qostanaı oblysy boıynsha – 49,9, Qyzylorda oblysy boıynsha – 48,7, Mańǵystaý oblysy boıynsha – 36,0, Pavlodar oblysy boıynsha – 51,1, Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 58,2, Túrkistan oblysy boıynsha – 46,6, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 48,8, Nur-Sultan qalasy boıynsha – 37,0, Almaty qalasy boıynsha – 21,9, Shymkent qalasy boıynsha 44,5 paıyz saılaýshy daýys bergen.
Al saǵat 16.00-de saılaýshylardyń jartysynan astamy daýys berip úlgerdi. OSK hatshysy Sábıla Mustafınanyń deregine sáıkes, el boıynsha barlyǵy 52,5 paıyz adam, óńirler boıynsha: Aqmola oblysy boıynsha – 56,9, Aqtóbe oblysy boıynsha – 45,6, Almaty oblysy boıynsha – 58,0, Atyraý oblysy boıynsha – 45,6, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 53,5, Jambyl oblysy boıynsha – 63,4, Qaraǵandy oblysy boıynsha – 58,8, Qostanaı oblysy boıynsha – 62,4, Qyzylorda oblysy boıynsha – 60,9, Mańǵystaý oblysy boıynsha – 43,3, Pavlodar oblysy boıynsha – 57,8, Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 62,4, Túrkistan oblysy boıynsha – 53,6, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 62,0, Nur-Sultan qalasy boıynsha – 41,1, Almaty qalasy boıynsha – 25,3, Shymkent qalasy boıynsha 49,2 paıyzy tańdaý jasady.
Saılaýdy respýblıka boıynsha otandyq baıqaýshylarmen qatar, sheteldik baıqaýshylar da belsendi baqylady. Jergilikti baıqaýshylardyń quramyna Kásipodaqtar federasııasy, Qazaqstannyń Azamattyq alıansy jáne 2000-nan astam úkimettik emes uıym múshesi qatysqan. Saılaý barysyn baqylaýǵa barlyǵy 19 650 jergilikti baıqaýshy atsalysty.
Elimizdegi parlamenttik saılaýǵa sheteldik buqaralyq aqparat quraldarymen qatar halyqaralyq sarapshylar da den qoıdy. Dúnıe júzindegi kúrdeli ahýalǵa qaramastan ótip jatqan saılaýǵa sheteldik baıqaýshylar joǵary baǵa berip, Qazaqstandaǵy saıası naýqannyń ózge memleketter úshin aıtarlyqtaı mańyzǵa ıe ekenin málimdedi. Saıası shara kúni birneshe saılaý ýchaskesinde bolǵan Eýropalyq Parlamenttiń depýtaty Fýlfıo Martýshello saılaýshylardyń deni túske deıin daýys berip úlgergenin, halyq saılaýǵa erikti túrde qatysqanyn aıtty. Sarapshy muny halyqtyń bolashaq aldyndaǵy jaýapkershilikti jete sezingeni degen baǵa berdi. Sondaı-aq halyqaralyq sarapshylar saılaýshylardyń kóptep kelýi halyqtyń pandemııadan keıin qalypty ómirge túse bastaǵandyǵyn kórsetedi degen pikir bildirdi.
Halyqtyń daýys berý kórsetkishine oralsaq, saǵat 18.00-degi jaǵdaı boıynsha saılaýshylardyń 58,2 paıyzy daýys bergen. О́ńirler boıynsha: Aqmola oblysynda – 65,1, Aqtóbe oblysynda – 52,4, Almaty oblysynda – 66,5, Atyraý oblysynda – 51,1, Batys Qazaqstan oblysynda – 57,7, Jambyl oblysynda – 68,3, Qaraǵandy oblysynda – 65,2, Qostanaı oblysynda – 69,1, Qyzylorda oblysynda – 67,9, Mańǵystaý oblysynda – 49,1, Pavlodar oblysynda – 64,5, Soltústik Qazaqstan oblysynda – 69,8, Túrkistan oblysynda – 59,9, Shyǵys Qazaqstan oblysynda – 67,2, Nur-Sultan qalasynda – 44,0, Almaty qalasynda – 27,7, Shymkent qalasynda 53,2 paıyzy tańdaý jasaǵan.
Saǵat 20.00-de elimizdiń 12 óńirinde daýys berý aıaqtaldy. Ortalyq saılaý komıssııasynyń deregine sáıkes astana ýaqytymen saǵat 20:00-de elimizdiń 12 óńirindegi 8 144 saılaý ýchaskesi jabyldy. Aqtóbe, Atyraý, Batys Qazaqstan, Qyzylorda jáne Mańǵystaý oblystarynda daýys berý taǵy bir saǵatqa sozyldy. Sonymen qatar Qazaqstannyń shetelderdegi ókildikteri janynan ashylǵan 10 saılaý ýchaskesinde saılaýshylar daýys berip boldy. Sheteldegi 56 ýchaskede daýys berý jalǵasýda. 11 qańtar kúni Nur-Sultan ýaqytymen tańǵy saǵat 07:00-de Amerıka Qurama Shtattary men Kanadadaǵy Qazaqstan azamattary daýys berýdi aıaqtaıdy.
Saǵat 20.00-degi jaǵdaı boıynsha saılaýshylardyń jalpy sanynyń 63,1 paıyzy saılaý bıýlletenderin alǵan. OSK deregine sáıkes, daýys berý kórsetkishi Aqmola oblysy boıynsha – 72,8, Aqtóbe oblysy boıynsha – 57,7, Almaty oblysy boıynsha – 73,5, Atyraý oblysy boıynsha – 55,5, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 61,5, Jambyl oblysy boıynsha – 72,2, Qaraǵandy oblysy boıynsha – 70,7, Qostanaı oblysy boıynsha – 71,8, Qyzylorda oblysy boıynsha – 72,7, Mańǵystaý oblysy boıynsha – 54,0, Pavlodar oblysy boıynsha – 71,3, Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 75,5, Túrkistan oblysy boıynsha – 65,8, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 72,4, Nur-Sultan qalasy boıynsha – 45,1, Almaty qalasy boıynsha – 30,3, Shymkent qalasy boıynsha 56,5 paıyzǵa jetti.
21.00. Elimizdiń barlyq óńirinde saılaý ýchaskeleri jabylyp, Parlament Májilisi men máslıhattary depýtattaryna daýys berý aıaqtaldy. Ortalyq saılaý komıssııasy astana ýaqytymen saǵat 20.00-de elimizdiń 12 óńirinde, al saǵat 21.00-de 5 óńirde saılaý ýchaskeleri jabylǵanyn málimdedi. Osylaısha, kezekti saılaý naýqanyna oraı ashylǵan 12 óńirdegi 8 141, 5 óńirdegi 1 853 saılaý ýchaskesi jumysyn aıaqtady. Sonymen qatar Qazaqstannyń 53 shet memlekettegi ókildikteri janynan ashylǵan 66 saılaý ýchaskesiniń 10-ynda saılaýshylar óz daýystaryn berip boldy.
Bul kúni Syrtqy ister mınıstrliginiń de shetelderdegi saılaý barysy týraly aqparat taratqanyn aıta ketken jón. Vedomstvo álem elderinde ashylǵan saılaý ýchaskeleri, daýys berýge kelgen Qazaqstan azamattary týraly aqparatty der kezinde BAQ ókilderine berip otyrdy. Qazaqstannyń shetelderdegi mekemelerinde konsýldyq esepte 11 myńnan astam azamat tirkelgen. Bul týraly Syrtqy ister mınıstriniń birinshi orynbasary Shahrat Nuryshev OSK-da ótken brıfıngte málimdedi. «Qazaqstan Respýblıkasynyń dıplomatııalyq ókildikteri janynan dúnıe júziniń 53 memleketinde 66 saılaý ýchaskesi quryldy. Álemniń ártúrli elderi COVID-19 pandemııasyna baılanysty shekarany jabý, kólik qatynasyn toqtatý, komendanttyq saǵat, lokdaýn jáne karantın sııaqty shekteý sharalaryn engizýine qaramastan, atalǵan barlyq saılaý ýchaskelerine bıýlleten jáne basqa da saılaý atrıbýttary ýaqtyly jetkizildi», dep atap ótti Sh.Nuryshev.
Munan basqa saılaýshylardyń daýys berýine keıbir memlekette oryn alǵan tabıǵı apattar men el ishinde júrip-turýǵa engizilgen shekteýler de qıyndyq týǵyzǵan. Konsýldyq esepke turǵan azamattardyń basym bóligi Reseı, Túrkııa, Qytaı, Chehııa, Ulybrıtanııa, О́zbekstan, BAÁ jáne Qyrǵyzstanda shoǵyrlanǵan. Horvatııa, Brazılııa, Slovakııa, Taıland, Indonezııa, Túrikmenstan, Úndistan, Izraıl, Pákistan jáne Omandaǵy saılaý ýchaskelerinde azamattar az tirkelgen. SIM ókili shetelde júrgen 4 532 Qazaqstan azamaty daýys bergenin málimdedi.
Ortalyq saılaý komıssııasynyń saǵat 22.00-degi sońǵy deregine sensek, tizimge engizilgen saılaýshylardyń 63,3 paıyzy óz tańdaýyn jasaǵan. Daýys berý kórsetkishi Aqmola oblysy boıynsha – 72,8, Aqtóbe oblysy boıynsha – 58,8, Almaty oblysy boıynsha – 73,5, Atyraý oblysy boıynsha – 56,4, Batys Qazaqstan oblysy boıynsha – 62,4, Jambyl oblysy boıynsha – 72,2, Qaraǵandy oblysy boıynsha – 70,7, Qostanaı oblysy boıynsha – 71,8, Qyzylorda oblysy boıynsha – 73,9, Mańǵystaý oblysy boıynsha – 55,0, Pavlodar oblysy boıynsha – 71,3, Soltústik Qazaqstan oblysy boıynsha – 75,5, Túrkistan oblysy boıynsha – 65,8, Shyǵys Qazaqstan oblysy boıynsha – 72,4, Nur-Sultan qalasy boıynsha – 45,1, Almaty qalasy boıynsha – 30,3, Shymkent qalasy boıynsha 56,5 paıyzǵa jetti.
Elimizde saılaý naýqany kezinde ishki ister organynyń qyzmetkerleri de kúsheıtilgen rejimde jumys istedi. Olar qoǵamdyq tártipti saqtaýmen qatar bıýlletender men hattamalardyń saqtalýyn qamtamasyz etýge, olardy aýdandyq jáne oblystyq komıssııalarǵa jetkizýge jumyldyrylǵan. Ishki ister mınıstriniń orynbasary Arystanǵanı Zapparov ótkizgen brıfıngte ákimshilik jáne qylmystyq jaýapkershilikke eshkimniń tartylmaǵany belgili boldy. Degenmen tártip buzǵan 10 baıqaýshyǵa shara qoldanýǵa týra kelgen. Buǵan sanıtarlyq talaptardyń buzylýy, saılaý ýchaskelerindegi erejelerge baǵynbaý men komıssııa jumysyna kedergi keltirýler sebep bolǵan.
Sondaı-aq Ortalyq kommýnıkasııalar qyzmetinde ótken brıfıngte belgili bolǵandaı, Bas prokýratýra Saılaý týraly zań talaptaryn buzý boıynsha 2 oqıǵa tirkegen. Ekeýi de áleýmettik jelide bolǵan. Odan bólek Bas prokýratýraǵa eki ótinish kelip túsken. Onyń bireýi – Mańǵystaý oblysynda baıqaýshysyz daýys berýden bas tartqan azamattan túsken, al ekinshisi – ózin baıqaýshylar tiziminen zańsyz shyǵaryp tastady degen elorda turǵynynyń ótinishi.