Osylaısha álemdik pandemııaǵa baılanysty ótken jyldyń naýryz aıynda Halyqaralyq Olımpıada komıteti tórtkúl dúnıe kóz tikken jyldyń basty dodasyn 2021 jylǵa aýystyrý týraly sheshim qabyldady. HOK prezıdenti Tomas Bah álemdegi ahýalǵa baılanysty osyndaı sheshimge kelgenin aıtyp, bar álem sportshylarymen birge koronavırýsty jeńetinimizge senim bildirdi. Olımpıada bir jylǵa shegerilse de, jarys ataýy men medaldar dızaıny aýysqan joq. Bıylǵy doda tarıhta «Tokıo-2020» bolyp qala bermek. Jazǵy Olımpııa oıyndary 2021 jyldyń 23 shildesi men 8 tamyzy aralyǵynda ótedi.
Áýelgi jospar boıynsha jahannyń basty jarysyn Tokıonyń 13 aýdanynda ornalasqan sport keshenderi qabyldaıdy. Onda əlemniń túkpir-túkpirinen jınalatyn sportshylar 33 sport túrinen 339 medal jıyntyǵyn sarapqa salady. Sonymen qatar Tokıodaǵy Olımpııa oıyndarynyń baǵdarlamasyna jańadan bes sport túri qosylǵany barshaǵa belgili. Atap aıtar bolsaq, beısbol/softbol, karate, serfıng, sporttyq shyńǵa órmeleý jəne skeıtbordıng. Bıylǵy dodaǵa əlemniń 206 elinen 11090 sportshy qatysady dep josparlanǵan. Sportshylardyń 49%-y əıelder bolmaq. Bul genderlik teńdikti bildiredi. 2017 jyly Halyqaralyq Olımpıada komıtetiniń atqarýshy komıteti kezekten tys bas qosyp, Tokıo Olımpıadasynyń baǵdarlamasyna birshama ózgeris engizdi. Basty maqsat – tórt jyldyq dúbirli dodaǵa qatysatyn erler men əıelderdiń sanyn teńestirý. Sóıtip jeńil atletıka, sý sporty túrleri, nysana kózdeý, aýyr atletıka, boks jəne kúres túrlerindegi erler joldamalarynyń (lısenzııalar) sany qysqaryp, əıelderdiń úlesine berildi.
Japonııa dúbirli dodany osymen ekinshi ret qabyldamaq. Kúnshyǵys eli eń alǵash jazǵy Olımpııa oıyndaryn 1940 jyly ótkizýi kerek edi. Alaıda eldegi saıası jaǵdaıǵa baılanysty bılik 1938 jyldyń kúzinde Olımpıadany ótkizýden bas tartatynyn málimdedi. 1940 jylǵy Olımpıada keıin Helsınkıge aýystyrylǵanymen 1939-1940 jyldardaǵy keńes-fın soǵysyna baılanysty bul Olımpıada túbegeıli ótkizilgen joq. Al Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa baılanysty 1944 jyly Londonda Olımpııa oıyndary da uıymdastyrylmady.
Bul oqıǵadan keıin araǵa 24 jyl salyp Kúnshyǵys eli Olımpıadany ótkizýge taǵy bir múmkindik aldy. 1964 jylǵy jazǵy Olımpııa oıyndarynda álemniń 93 eliniń sportshylary baq synap, sporttyń 19 túrinen júldelerdi sarapqa salǵan-dy. Ol ýaqytta qazaqstandyq sportshylar Keńes Odaǵynyń quramynda baq synasa, bıyl təýelsiz el retinde jetinshi ret jazǵy Olımpııa oıyndaryna qatyspaq.
Qorjynda ázirge 42 joldama bar
Búginge deıin birqatar halyqaralyq irikteý týrnırine qatysqan sańlaqtarymyz Tokıo Olımpıadasyna 42 lısenzııa jeńip aldy. Eń kóp joldama boksshylar men balýandarǵa tıesili. Bylǵary qolǵap sheberleriniń enshisinde ázirge 9 joldama bolsa, bozkilem ókilderinde 8 lısenzııa bar. Atap aıtar bolsaq, boksshylardan Sáken Bıbosynov (52 kg), Serik Temirjanov (57 kg), Zákir Safıýllın (63 kg), Abylaıhan Júsipov (69 kg), Ábilhan Amanqul (75 kg), Bekzat Nurdáýletov (81 kg), Vasılıı Levıt (91 kg) jáne Qamshybek Qońqabaev (+91 kg), al qyzdardan Nadejda Rıabes (75 kg) Tokıo dodasynda baq synaıdy.
Áıelder kúresinen Valentına Islamova (50 kg), Elmıra Syzdyqova (76 kg), grek-rım kúresinen Meırambek Aınaǵulov (60 kg), Ashat Dilmuhamedov (77 kg) jáne erkin kúresten Nurıslam Sanaev (57 kg), Dáýlet Nııazbekov (65 kg), Danııar Qaısanov (74 kg) pen Álisher Erǵalı (97 kg) Olımpıada joldamasyna qol jetkizgen bolatyn. Balýandardyń barlyǵy joldamany 2019 jyly elordada ótken jahandyq birinshilikte jeńip alǵanyn da aıta keteıik.
Keıingi oryndarda – tas joldaǵy velosport jáne sadaq atýdan Qazaqstan erler komandasy. Velosport boıynsha joldama tek komandaǵa beriletin bolǵan soń ázirge Olımpıadaǵa qaı sportshynyń baratyny belgisiz. Bapkerler quramy baǵy men baby kelisip turǵan tórt veloshabandozdy báseke jaqyndaǵanda iriktep alady. Sadaq atýdan Qazaqstan erler komandasynan Denıs Gankın, Ilfat Abdýllın, Sanjan Musaev baq synaıdy. Sonymen qatar Nıderlandta ótken álem chempıonatynda osy úsh sportshymyz komandalyq jarysta úzdik
6 quramanyń qataryna engeni úshin komandalyq saıys boıynsha taǵy bir joldama ıelendi.
Jeńil atletıka jáne trektegi velosport ókilderine úsh joldama tıesili. Barǵan jarysynan júldesiz qaıtpaıtyn talantty jeńilatlet Olga Rypakova bıyl óziniń tórtinshi Olımpıadasyna qatyspaq. Ol buǵan deıingi úsh Olımpıadada tuǵyrdan kóringen bolatyn jáne de sporttyq júris boıynsha Georgıı Sheıko, Aıman Ratova el namysyn qorǵaıdy. Trektegi velosport jarysy boıynsha joldama komandaǵa beriletindikten, bul jerde de Olımpıadaǵa kim baratyny belgisiz.
Qazirgi bessaıys (Elena Potapenko jáne Pavel Ilıashenko), sınhrondy júzý (Ekaterına jəne Aleksandra Nemıch) men júzý sportshylarynda (Dmıtrıı Balandın (100, 200 metrge brass ədisimen júzý) eki-ekiden joldama bar.
Al ashyq sýda júzý (Vıtalıı Hýdıakov), nysana kózdeý (Iýrıı Iýrkov), stend atý (Sərsenkúl Rysbekova), sporttyq shyńǵa órmeleý (Rıshat Haıbýllın), sporttyq gımnastıka (Mılad Karımı) jáne karate (Darhan Asadilov) sportynda jalǵyz lısenzııa bar. Bul tek búginge deıin ıelengen joldama sany. Áli osy jyly sportshylarymyz birtalaı irikteý saıystaryna qatysady. Solar arqyly taǵy birneshe atletimizdiń baǵy janatynyna sengimiz keledi.
Joldamalardyń úles sanyn aımaqtarǵa bóler bolsaq, 6 lısenzııa jeńip alǵan Almaty oblysy jeke-dara kósh bastap tur. Almaty qalasy 5 joldamamen ekinshi, Shymkent pen Nur-Sultan qalasy 4 joldamamen úzdik úshtikti túıindep tur.
Al Qaraǵandy jáne Aqtóbe oblysynyń qorjynynda – 3, Shyǵys Qazaqstan men Qyzylorda oblysynda – 2, Batys Qazaqstan, Pavlodar, Túrkistan, Mańǵystaý, Qostanaı jáne Jambyl oblystarynda bir-birden joldama bar. Aqmola, Atyraý jáne Soltústik Qazaqstan oblysynyń sportshylarynyń qarqyny baıaý bolyp tur. Iаǵnı, bul oblystardyń enshisinde ázirge joldama joq.
Olımpıadada kimderden úmit kútemiz?
Olımpııa oıyndaryna irikteý kezeńderi áli de júrip jatqan soń, dál qazir aldyn ala boljam jasaý óte qıyn. Dese de joldama alyp qoıǵan sportshylar arasynda álbette, eń birinshi boksshylarymyzǵa senim artamyz. Aryǵa barmaı-aq táýelsizdik alǵan jyldan beri qatysqan jazǵy Olımpııa oıyndaryn alar bolsaq, bylǵary qolǵap sheberleri birde-bir ret elge júldesiz qaıtpaǵanyn jaqsy bilemiz. Máselen, 1996 jylǵy Atlantada 1 altyn, 1 kúmis, 2 qola, 2000 jyly Sıdneıde 2 altyn, 2 kúmis, 2004 jyly Afınada 1 altyn, 1 kúmis, 1 qola, 2008 jyly Beıjińde 1 altyn, 1 qola, 2012 jyly 1 altyn, 1 kúmis, 2 qola jáne 2016 jylǵy Rıo Olımpıadasynda 1 altyn, 2 kúmis, 2 qola medal enshilegen.
Jýyrda Afına Olımpıadasynyń chempıony Baqtııar Artaev Olımpııa oıyndaryna boljam jasap, qazaqstandyq boksshylardyń keminde 2 altyn júlde ıelenýge áleýeti jetedi dáp málimdegen bolatyn. Sonymen qatar ol Tokıoda Sıdneıdegi tabysymyzdy qaıtalap qana qoımaı, eseleýge de tolyq múmkindik bar ekenin jetkizdi. Sondaı-aq úsh Olımpıadada olja salǵan jeńilatlet Olga Rypakova men Rıoda atoı salǵan Dmıtrıı Balandınnen qazaq jurty medal kútedi. Sonymen qatar balýandar men dzıýdoshylardyń da el qorjynyna medal salarlyqtaı tolyq múmkindikteri bar.
Joǵaryda Qazaqstan quramasy bıylǵy Olımpıadaǵa təýelsiz el retinde jetinshi ret qatysqaly jatqanyn aıttyq qoı. Jeti sany qazaq halqy úshin qasıetti san bolǵandyqtan, sportshylarymyzdan aldaǵy Olımpıadadan aıryqsha úmit kútemiz.
