Ulttyq Bank basshysynyń aıtýynsha, COVID-19-ben syrqattanýshylardyń rekordtyq sanyna qaramastan, 2020 jylǵy jeltoqsanda álemdik naryqtarda jaǵymdy jańalyqtar basym boldy.
«Damyǵan jáne iri elderde jappaı vaksınasııanyń bastalýy ekonomıkalyq belsendiliktiń qalpyna kelý boljamyn jaqsartyp, naryqtar úshin oń belgi boldy. $900 mlrd somasyna Amerıka ekonomıkasyn yntalandyrýdyń qosymsha toptamasyn qabyldaý qor jáne taýar naryqtaryna aıtarlyqtaı qoldaý kórsetti», — dedi E. Dosaev.
Negizgi qor ındeksteri jyldy aıtarlyqtaı ósýmen aıaqtady. S&P 500 keń ındeksi 2020 jylǵy jeltoqsanda 3,7%, Dow Jones ındýstrııalyq ındeksi 3,3%, NASDAQ joǵary tehnologııalyq ındeksi 5,1% qosty. Osynyń aıasynda AQSh dollarynyń ındeksi tómendeý úrdisin kórsetti, altynnyń quny bir aıda bir ýnsııa úshin 6,6%-ǵa $1893,1 deıin ósti. Ulttyq bank basshysynyń aıtýynsha, 2021 jyly qalpyna kelý qarqynyna qatysty belgisizdik Eýropanyń eń iri ekonomıkasy - Germanııada tirkelgen naýqastar men ólim-jitimniń rekordtyq sany, sondaı-aq aǵymdaǵy jylǵy qańtarda basqa kontınentterge taralǵan Ulybrıtanııada tirkelgen vırýstyń jańa shtammy aıasynda saqtalýda. Bul shekteý sharalaryn kúsheıtýge alyp keldi, bul álemdik ekonomıkanyń qalpyna kelýine qaýip tóndiredi.
«Global Composite PMI ındeksi 2020 jylǵy jeltoqsanda qarashadaǵy 53,1 tarmaqtan 52,7 tarmaqqa deıin tómendedi. Shekteý sharalaryna qaramastan, Eýroodaqtaǵy iskerlik belsendilik ındeksi jeltoqsanda 45,3-ten 49,1-ke deıin ósti. Sonymen qatar, Qytaı ónerkásibindegi iskerlik belsendilik ındeksi óndiris ósýiniń baıaýlaýyna baılanysty bir aıda 54,9-dan 53-ke deıin tómendedi», — dedi E. Dosaev.
Qazaqstandaǵy iskerlik belsendiliktiń shoǵyrlandyrylǵan ındeksi 2020 jylǵy jeltoqsanda kóbinese qurylystaǵy iskerlik belsendiliktiń tómendeýi esebinen 49,4-ten 49-ǵa deıin tómendedi, onda kórsetkish 52,5-ten 49,5-ke deıin qysqardy. Qyzmet kórsetý salasynda 0,7 tarmaqqa 48-ge deıin tómendeý baıqalýda.
Sonymen qatar, ónerkásip 2020 jylǵy qańtardan bastap alǵash ret oń kórsetkishke jetti, ındeks 49,6-dan 50,3-ke deıin kóterildi. 2020 jyly Qazaqstan ekonomıkasynyń 2,6%-ǵa jalpy tómendeýi Ulttyq Banktiń 2,5-2,7% deńgeıindegi boljamdaryna sáıkes keledi. Jyldyq ınflıasııa da bir aı burynǵy 7,3%-ben salystyrǵanda 2020 jyldyń sońynda 7,5%-ǵa deıin jyldamdap, Ulttyq Banktiń 7,0-7,5% deńgeıinde kútýlerine sáıkes qalyptasty. Baǵanyń jalpy ósýine eń kóp úles azyq-túlik ınflıasııasy qosýda.
Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń jyldyq ósýi naryqtarda jekelegen tamaq ónimderiniń (ósimdik maıy, qant, jumyrtqa) teńgerimsizdigi kúsheıgennen 10,8%-dan 11,3%-ǵa deıin ulǵaıdy. Azyq-túlikke jatpaıtyn ınflıasııa kıim men aıaq kıim baǵasynyń 4,8%-ǵa (qarashada - 5,2%) deıin ósýiniń baıaýlaýy aıasynda 5,7%-dan 5,5%-ǵa deıin baıaýlady. Aqyly qyzmet ınflıasııasy qoǵamdyq tamaqtaný qyzmeti men qonaq úıde qyzmet kórsetý baǵasynyń ósýine baılanysty 4,1%-dan 4,2%-ǵa deıin jedeldedi.
2020 jylǵy jeltoqsanda munaı baǵasy ósýi jáne eksporttaýshylardyń salyq tólemderin júzege asyrý úshin shetel valıýtasyn satýy esebinen ósken ishki usynyspen qatar táýekeldi aktıvterge suranystyń artýy teńgeniń aıyrbastaý baǵamynyń bir AQSh dollary úshin 425,07 teńgeden 420,91 teńgege deıin 1,0%-ǵa nyǵaıýyna múmkindik berdi. Jalpy alǵanda, 2020 jyly ulttyq valıýta damýshy elderdiń basqa valıýtalarymen qatar ınvestorlardyń táýekel aktıvterinen shyǵýyna ákelgen koronavırýstan týyndaǵan daǵdarys aıasynda álsiredi. Máselen, Brazılııa realy 29,0%-ǵa, túrik lırasy 25,0%-ǵa, al Reseı rýbli 19,3%-ǵa álsiredi. 2020 jyly teńgeniń aıyrbastaý baǵamy bir AQSh dollary úshin 382,60 teńgeden 420,91 teńgege deıin 10%-ǵa álsiredi.
E. Dosaev atap ótkendeı, syrtqy jaǵdaılardyń jaqsarýyna baılanysty jáne Ulttyq Bank Úkimetpen birlese otyryp qabyldaǵan sharalar kesheniniń arqasynda teńgeniń aıyrbastaý baǵamy naýryzdaǵy 448,5 teńgege deıingi quldyraýyn birshama artqa qaldyryp jyldy japty.
Osy jyly 11 qańtarda bırjadaǵy saýda-sattyq qorytyndysy boıynsha aıyrbastaý baǵamy aıdyń basynan beri taǵy da 0,4%-ǵa nyǵaıyp, bir AQSh dollary úshin 419,18 teńge boldy. Taýar eksporty munaı men gaz kondensaty eksportynyń tómendeýine baılanysty 18,2%-ǵa nemese $35,3 mlrd deıin $7,9 mlrd-qa qysqardy. Taýar ımporty ınvestısııalyq jáne aralyq taýarlardy ákelýdiń qysqarýy nátıjesinde 9,6%-ǵa nemese $26,4 mlrd deıin $2,8 mlrd-qa qysqardy.
«Altyn baǵasynyń ósýi nátıjesinde altyn portfeliniń bir jylda $4,7 mlrd-qa $23,6 mlrd deıin ósýi esebinen altynvalıýta rezervteri 2020 jylǵy 31 jeltoqsanda aldyn ala derekter boıynsha $6,7 mlrd ulǵaıyp, $35,7 mlrd boldy. Altyn-valıýta rezervteri quramyndaǵy erkin konvertasııalanatyn valıýtadaǵy aktıvter Qarashyǵanaq konsorsıýmynan ótemaqy sheńberinde qarajat ákelinýi, Azııa Damý Bankiniń qaryzy, sondaı-aq ekinshi deńgeıdegi bankter qarajatynyń Ulttyq Banktegi valıýtalyq shottarǵa ákelinýi esebinen $2 mlrd-qa ósti», — dedi E. Dosaev.
Ulttyq qordyń aktıvteri daǵdarysqa qarsy sharalardy iske asyrý aıasynda shyǵystardyń túsimderden asyp ketýine jáne munaı baǵasynyń quldyraýyna baılanysty bir jyl ishinde $3,1 mlrd tómendep, $58,7 mlrd qurady. Naryqtyq qubylmalylyqqa qaramastan, Ulttyq qordyń ınvestısııalyq kirisi 2020 jyldyń qorytyndysy boıynsha oń bolyp qaldy jáne $4,1 mlrd nemese 7,5% qurady.
Bank júıesindegi depozıtter 2020 jylǵy qarashanyń sońynda negizinen teńgemen salymdardyń ósýi esebinen jyl basynan beri 15,3%-ǵa ulǵaıyp, 21,9 trln teńge boldy. Ulttyq valıýtamen salymdar 13,3 trln teńgege deıin 23,1%-ǵa, valıýtamen salymdar 2020 jylǵy qarashanyń sońynda 8,6 trln teńgeni qurap, 5,1%-ǵa ósti. Nátıjesinde depozıtterdi dollarlandyrý deńgeıi 2020 jylǵy qarashada 39,3%-ǵa deıin tómendedi.
Ekonomıkaǵa kredıtter 2020 jyldyń basynan beri uzaq merzimdi kredıtterdiń ósýi nátıjesinde 2020 jylǵy qarashanyń sońynda 14,65 trln teńgege deıin 5,6%-ǵa ulǵaıdy. Qysqa merzimdi kredıtter 2,1 trln teńgege deıin 3%-ǵa nemese 60,5 mlrd teńgege ulǵaıdy. Bıznestiń kredıttik portfeli 2020 jyldyń basynan beri 7,29 trln teńgege deıin 1,2%-ǵa ulǵaıdy. Bıznestiń teńgemen kredıtteri boıynsha stavka 2020 jylǵy qarashada 11,9%, onyń ishinde qysqa merzimdi kredıtter boıynsha – 11,6%, uzaq merzimdi kredıtter boıynsha – 13,1% boldy.
2020 jyldyń basynan bastap halyqtyń kredıtteri 7,36 trln teńgege deıin 10,5%-ǵa ulǵaıdy. Olardyń qurylymynda tutynýshylyq qaryzdar 4,3 trln teńgege deıin 3,2%-ǵa, memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrý esebinen ıpotekalyq qaryzdar 2,3 trln teńgege deıin 27,8%-ǵa ósti.
Ekonomıkany qoldaý úshin Memleket basshysynyń daǵdarysqa qarsy bastamalaryn iske asyrý jalǵasýda.
1. «Qarapaıym zattar ekonomıkasy» baǵdarlamasy boıynsha 2020 jylǵy 31 jeltoqsandaǵy jaǵdaı boıynsha kásipkerlerden 1 trln teńge somasyna 1 373 ótinim kelip tústi, onyń ishinde bankter jalpy somasy 658,9 mlrd teńgege 854 ótinimdi maquldady, 516,2 mlrd teńge somasyna 778 qaryz berildi.
2. Kásipkerlik sýbektilerin jeńildikpen kredıtteý baǵdarlamasy boıynsha 2020 jylǵy 31 jeltoqsanda kásipkerler 612,5 mlrd teńgege 2 493 ótinim berdi, onyń ishinde 474,6 mlrd teńgege 1 733 ótinim maquldandy, 528 mlrd teńgege 5 158 qaryz berildi, onyń ishinde 136 mlrd teńgege 2 454 qaryz buryn berilgen qaryzdardy óteýden túsken aqsha esebinen berildi.
Ulttyq Banktiń qarjylandyrýy esebinen turǵyn úı qurylysyn qoldaý jalǵasýda.
1. «7-20-25» baǵdarlamasy boıynsha 2020 jylǵy 30 jeltoqsanda 567,3 mlrd teńgege 48 355 ótinim qabyldandy, 326,2 mlrd teńgege 27 700 ótinim maquldandy, onyń ishinde 258,7 mlrd teńge somasyna 22 169 qaryz berildi.
2. «Baspana Hıt» naryqtyq ıpotekalyq baǵdarlamasy boıynsha 2020 jylǵy 30 jeltoqsanda 868,6 mlrd teńgege 95 719 ótinim qabyldandy, 457,4 mlrd teńgege 50 939 ótinim maquldandy, 370,1 mlrd teńgege 42 166 qaryz berildi.
